N\u00eb nj\u00eb lagje t\u00eb Kabulit, nj\u00eb grup f\u00ebmij\u00ebsh vrapojn\u00eb pas nj\u00eb topit t\u00eb verdh\u00eb, nd\u00ebrsa thirrjet e tyre p\u00ebrplasen me muret e nd\u00ebrtesave p\u00ebrreth. T\u00eb veshur me pulovra, xhinse apo me veshjen tradicionale afgane p\u00ebr djem (peran tombon), askush nuk duket ndryshe nga t\u00eb tjer\u00ebt, mir\u00ebpo p\u00ebr \u201cnj\u00ebrin\u201d prej tyre, kjo loj\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb lirie e fituar p\u00ebrmes nj\u00eb identiteti t\u00eb dyt\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Ajo \u00ebsht\u00eb Sanam, e cila p\u00ebr familjen e saj dhe p\u00ebr bot\u00ebn jasht\u00eb, njihej si Omid. Sanam ka prer\u00eb flok\u00ebt shkurt, veshi rroba djemsh dhe punonte me t\u00eb atin p\u00ebr t\u00eb nxjerr\u00eb kafshat\u00ebn e goj\u00ebs. Historia e saj, e publikuar nga media nd\u00ebrkomb\u00ebtare VOA News n\u00eb vitin 2021, v\u00eb n\u00eb pah nj\u00eb dukuri t\u00eb thell\u00eb n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb afgane: praktik\u00ebn e bacha posh, nj\u00eb term nga gjuha dari q\u00eb p\u00ebrkthehet fjal\u00eb p\u00ebr fjal\u00eb “e veshur si djal\u00eb”.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb ekstremisht patriarkale t\u00eb Afganistanit, ku grat\u00eb dhe vajzat jan\u00eb p\u00ebrjashtuar pothuajse t\u00ebr\u00ebsisht nga jeta publike, bacha posh p\u00ebrfaq\u00ebson t\u00eb vetmen tradit\u00eb q\u00eb u mund\u00ebson vajzave t\u00eb reja qasje n\u00eb bot\u00ebn e lir\u00eb t\u00eb burrave, duke u lejuar t\u00eb luajn\u00eb sporte, t\u00eb ndjekin shkoll\u00ebn apo t\u00eb punojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbajtur familjen.<\/p>\n\n\n\n
Sipas hulumtimeve t\u00eb publikuara nga platforma akademike Pursuit (University of Melbourne), arsyet pse prind\u00ebrit vendosin ta kthejn\u00eb nj\u00eb vajz\u00eb n\u00eb djal\u00eb jan\u00eb t\u00eb shumta dhe t\u00eb nd\u00ebrlikuara. N\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb q\u00ebndron varf\u00ebria e skajshme dhe nevoja p\u00ebr t\u00eb siguruar t\u00eb ardhura, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb familjet q\u00eb nuk kan\u00eb djem ose ku kryefamiljari nuk mundet t\u00eb punoj. Gjithashtu, stigma e thell\u00eb shoq\u00ebrore ndaj familjeve q\u00eb lindin vet\u00ebm vajza i shtyn prind\u00ebrit drejt k\u00ebsaj zgjedhjeje p\u00ebr t\u00eb ruajtur statusin e tyre.<\/p>\n\n\n\n
Nj\u00eb vajz\u00eb e kthyer n\u00eb bacha posh lirohet nga pun\u00ebt e sht\u00ebpis\u00eb, si gatimi apo pastrimi, dhe merr rolin e mbrojt\u00ebsit apo shoq\u00ebruesit (mahram) p\u00ebr n\u00ebn\u00ebn dhe motrat e saj kur dalin jasht\u00eb. Raporti i Pursuit thekson se p\u00ebrderisa kjo praktik\u00eb tenton t\u00eb anashkaloj\u00eb rolet e ngurta gjinore, ajo n\u00eb fakt i p\u00ebrforcon ato edhe m\u00eb tej, sepse i d\u00ebrgon shoq\u00ebris\u00eb mesazhin se vlera, liria dhe respekti i p\u00ebrkasin vet\u00ebm mashkullit.<\/p>\n\n\n\n
Raportimi i VOA News tregon se si p\u00ebr Sanamin dhe familjen e saj kjo rrug\u00eb ishte e vetmja mund\u00ebsi mbijetese. Kur babai i saj p\u00ebsoi l\u00ebndim n\u00eb kurriz dhe humbi pun\u00ebn, ai nisi t\u00eb shes\u00eb maska n\u00eb rrug\u00eb, por kishte nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb ndihm\u00ebs. Me nj\u00eb djal\u00eb me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara fizike dhe me kat\u00ebr vajza, n\u00ebna e Sanamit vendosi ta shnd\u00ebrroj\u00eb tet\u00ebvje\u00e7aren n\u00eb djal\u00eb, duke e konsideruar si t\u00eb till\u00eb deri n\u00eb mosh\u00ebn e adoleshenc\u00ebs. P\u00ebr Sanamin, t\u00eb jetuarit si djal\u00eb do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb luaj\u00eb kriket e futboll me djemt\u00eb e lagjes dhe t\u00eb vesh\u00eb xhinse, por ky status ka nj\u00eb afat t\u00eb prer\u00eb skadence.<\/p>\n\n\n\n
Sapo nj\u00eb vajz\u00eb arrin pubertetin, ajo detyrohet t\u00eb braktis\u00eb rrobat e djemve dhe t\u00eb rikthehet menj\u00ebher\u00eb n\u00eb rolin e saj tradicional fem\u00ebror, nj\u00eb tranzicion ky q\u00eb shpesh shoq\u00ebrohet me trauma t\u00eb thella psikologjike. D\u00ebshmit\u00eb e mbledhura nga VOA News sjellin shembullin e Najieh, sot 34 vje\u00e7e, e cila e kaloi f\u00ebmij\u00ebrin\u00eb si djal\u00eb me emrin Assadollah. Ajo kujton se si rikthimi te rrobat e vajzave i dha ndjesin\u00eb e hyrjes n\u00eb burg, nd\u00ebrsa sot vajton lirin\u00eb e humbur t\u00eb bot\u00ebs mashkullore, e vet\u00ebdijshme se si grua n\u00eb Afganistan p\u00ebrballet vet\u00ebm me kufizime dhe mbyllje brenda mureve t\u00eb sht\u00ebpis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Situata \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb edhe m\u00eb e dhimbshme dhe alarmante n\u00ebn sundimin e Taliban\u00ebve. Platforma mediatike MindSite News sjell n\u00eb v\u00ebmendje kushtet gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda me t\u00eb cilat p\u00ebrballen vajzat afgane, t\u00eb cilat privohen nga arsimi i mes\u00ebm dhe i lart\u00eb dhe shtyhen drejt zgjedhjeve t\u00eb d\u00ebshp\u00ebruara p\u00ebr t\u00eb mbijetuar n\u00eb nj\u00eb sistem q\u00eb fshin t\u00eb drejtat e tyre elementare.<\/p>\n\n\n\n
Kjo gjendje e skajshme ilustrohet qart\u00eb n\u00eb nj\u00eb raportim t\u00eb agjencis\u00eb s\u00eb lajmeve IPS News (Inter Press Service), i cili analizon rastin e 13-vje\u00e7ares Nooria nga provinca Ghor. P\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se tri vite, Nooria jetoi e veshur si djal\u00eb n\u00ebn emrin Noor Ahmad, duke punuar n\u00eb nj\u00eb restorant p\u00ebr t\u00eb ushqyer n\u00ebn\u00ebn dhe motrat e saj jetime. Mir\u00ebpo, ajo u ndalua nga Taliban\u00ebt dhe u mor n\u00eb pyetje si t\u00eb ishte nj\u00eb kriminele. N\u00eb videon e marrjes n\u00eb pyetje t\u00eb publikuar nga IPS News, Nooria d\u00ebgjohet duke u lutur me z\u00eb t\u00eb ul\u00ebt e duke shpjeguar se nuk e b\u00ebri at\u00eb zgjedhje nga d\u00ebshira, por nga nevoja absolute p\u00ebr t\u00eb mbajtur familjen me buk\u00eb, nd\u00ebrsa zyrtari taliban e posht\u00ebronte duke e pyetur se pse flok\u00ebt dhe rrobat e saj i ngjanin nj\u00eb burri.<\/p>\n\n\n\n
Ngjarja e Noories, e pasqyruar nga IPS News, nxiti reagime t\u00eb ashpra nga aktivistet e t\u00eb drejtave t\u00eb grave dhe p\u00ebrdoruesit e rrjeteve sociale, t\u00eb cil\u00ebt d\u00ebnuan trajtimin e eg\u00ebr ndaj nj\u00eb f\u00ebmije q\u00eb p\u00ebrpiqej vet\u00ebm t\u00eb mbijetonte.<\/p>\n\n\n\n
Si\u00e7 tregojn\u00eb gjetjet e Pursuit (University of Melbourne), tragjedia m\u00eb e madhe e bacha posh q\u00ebndron n\u00eb faktin se ajo sh\u00ebrben si nj\u00eb zgjidhje e p\u00ebrkohshme p\u00ebr t\u00eb anashkaluar shtypjen, pa e goditur asnj\u00ebher\u00eb rr\u00ebnj\u00ebn e problemit. N\u00eb vend q\u00eb t\u00eb luftohet pabarazia gjinore, vajzat detyrohen t\u00eb fshijn\u00eb identitetin e tyre fem\u00ebror p\u00ebr t\u00eb g\u00ebzuar t\u00eb drejta baz\u00eb, duke mbetur t\u00eb pambrojtura p\u00ebrball\u00eb traumave psikologjike dhe nj\u00eb t\u00eb ardhmeje ku liria e tyre e vetme mbetet thjesht nj\u00eb kujtim f\u00ebmij\u00ebrie.<\/p>\n\n\n\n
P\u00ebrktheu: Medin\u00eb Dauti<\/p>\n","protected":false},"featured_media":12785,"template":"","class_list":["post-12784","lexo-post","type-lexo-post","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n