Sipas sondazheve shumica e grave kan\u00eb p\u00ebrjetuar ndryshime n\u00eb ciklin menstrual gjat\u00eb vitit t\u00eb fundit. Shkaktari kryesor? Stresi i vazhduesh\u00ebm.<\/p>\n\n\n\n
Ne nuk do ta kujtojm\u00eb vitin e kaluar si nj\u00eb vit t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm p\u00ebr trupin e njeriut. Q\u00eb nga marsi i vitit 2020, shum\u00eb prej nesh kan\u00eb p\u00ebrjetuar fizikisht manifestimin e stresit t\u00eb t\u00eb jetuarit n\u00eb nj\u00eb pandemi globale. Nga humbja e energjis\u00eb dhe kok\u00ebdhimbjet deri te ndryshimet n\u00eb disponim dhe \u00e7rregullimi I gjumit, ritmet tona kan\u00eb ndryshuar. Shum\u00eb gra kan\u00eb p\u00ebrjetuar duksh\u00ebm ndryshime t\u00eb ritmit t\u00eb ciklit menstrual.<\/p>\n\n\n\n
Rachel Burns ka p\u00ebrjetuar gjithmon\u00eb sindrom\u00ebn paramenstruale (PMS), por gjendja i \u00ebsht\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsuar edhe m\u00eb shum\u00eb gjat\u00eb 12 muajve t\u00eb fundit. \u201cUn\u00eb gjithmon\u00eb ndihem e t\u00ebrhequr disa dit\u00eb para menstruacioneve, por tani ndihem e shqet\u00ebsuar p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb jav\u00eb\u201d, thot\u00eb 36 vje\u00e7arja nga Kent. \u201cPartneri im thot\u00eb se ky ndryshim \u00ebsht\u00eb i madh\u201d. Para Krishtlindjeve, periudha paramenstruale e b\u00ebri at\u00eb t\u00eb ndjehet sikur \u201cpo \u00e7mendej, si nj\u00eb sulm paniku nga i cili nuk mund t\u00eb shp\u00ebtonte\u201d. K\u00ebto efekte po vazhdojn\u00eb edhe tani. Ajo ndihet e s\u00ebmur\u00eb, me dhimbje, \u201ct\u00ebr\u00ebsisht e shteruar emocionalisht dhe fizikisht\u201d. Si rezultat i k\u00ebsaj ajo ndihet sikur kalon \u201cvet\u00ebm nj\u00eb jav\u00eb t\u00eb \u2018mir\u00eb\u2019 n\u00eb muaj. \u00cbsht\u00eb sikur t\u00eb kesh nj\u00eb paqart\u00ebsi brenda vetes\u201d, tha ajo.<\/p>\n\n\n\n
Kur gjinekologia Dr. Anita Singh (e cila shkruan n\u00eb blogun e saj Gynae Geek) publikoi nj\u00eb anket\u00eb jo zyrtare n\u00eb muajin maj n\u00eb Instagram, duke pyetur n\u00ebse grat\u00eb kan\u00eb v\u00ebrejtur ndryshime n\u00eb cik\u00ebl apo hormone, 65% nga 5677 t\u00eb anketuara u p\u00ebrgjigj\u00ebn me po. Nj\u00eb studim i kryer nga shkenc\u00ebtar\u00ebt e sportit dhe kompania bioanalitike Orreco tregoi se 53% e 749 grave t\u00eb anketuara raportuan p\u00ebr ndryshimet n\u00eb karakteristikat e ciklit menstrual, t\u00eb tilla si ndryshim i disponimit apo cik\u00ebl m\u00eb i gjat\u00eb se zakonisht.<\/p>\n\n\n\n
P\u00ebr t\u00eb kuptuar se \u00e7far\u00eb po ndodh\u00eb, duhet t\u00eb mendojm\u00eb p\u00ebr mekanizmat themelor\u00eb t\u00eb ciklit menstrual. N\u00eb nj\u00eb cik\u00ebl 28 dit\u00ebsh, ovulimi do t\u00eb ndodh\u00eb rreth dit\u00ebs s\u00eb 14-t\u00eb. Folikula boshe nga e cila del veza do t\u00eb formoj\u00eb at\u00eb q\u00eb quhet corpus luteum<\/em>, nj\u00eb gj\u00ebnd\u00ebr e p\u00ebrkohshme q\u00eb prodhon nivele t\u00eb larta t\u00eb hormonit progesteron (dhe nivele m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta t\u00eb estrogjenit) p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrgatitur mitr\u00ebn p\u00ebr shtatz\u00ebni n\u00ebse veza fekondohet. N\u00ebse nuk ndodh k\u00ebshtu, corpus luteum<\/em> prishet, duke b\u00ebr\u00eb q\u00eb nivelet e progresteronit dhe estrogjenit t\u00eb bien. Kjo fillon nj\u00eb jav\u00eb para ciklit, pra n\u00eb dit\u00ebn e 21.<\/p>\n\n\n\n R\u00ebnia e k\u00ebtyre hormoneve mund t\u00eb ndikoj\u00eb n\u00eb kemikalet e trurit, p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebtu serotonin\u00ebn. Shum\u00eb gra t\u00eb cilat p\u00ebrjetojn\u00eb sindrom\u00ebn paramenstruale m\u00eb keq, zbulojn\u00eb se pasi fillon gjakderdhja dhe nivelet e hormoneve stabilizohen, simptomat e tyre zhduken. Por hormonet jan\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb pjes\u00eb e procesit.<\/p>\n\n\n\n \u201cSindroma paramensturale nuk \u00ebsht\u00eb thjesht\u00eb biologjike, sepse i nj\u00ebjti proces i ngritjes dhe r\u00ebnies s\u00eb progesteronit dhe estrogjenit u ndodh\u00eb t\u00eb gjitha atyre q\u00eb kan\u00eb cik\u00ebl menstrual dhe jo t\u00eb gjitha preken n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb nga kjo\u201d, thot\u00eb gjinekologia Dr. Heather Currie, drejtore mjek\u00ebsore e asociuar n\u00eb Dumfries dhe Galloway Royal Infirmary. \u201cGrat\u00eb me sindrom\u00ebn paramenstruale nuk kan\u00eb nivele anormale t\u00eb hormoneve, por jan\u00eb m\u00eb t\u00eb ndjeshme ndaj ndryshimit t\u00eb niveleve t\u00eb progesteronit dhe estrogjenit.\u201d <\/p>\n\n\n\n Ajo \u00e7far\u00eb i b\u00ebn disa gra t\u00eb jen\u00eb m\u00eb t\u00eb ndjeshme se t\u00eb tjerat \u00ebsht\u00eb ende e paqart\u00eb. Ekzistojn\u00eb prova t\u00eb hershme q\u00eb sugjerojn\u00eb se disa gra mund t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb ndjeshm\u00ebri gjenetike p\u00ebr tu prekur nga ndryshimet hormonale, ve\u00e7an\u00ebrisht me \u00e7rregullimin disforik paramenstrual (PMDD), nj\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb m\u00eb e r\u00ebnd\u00eb se PMS. \u201cShkalla n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn ndryshimi i niveleve t\u00eb hormoneve do t\u00eb ket\u00eb ndikim te dikush varet nga gjendja psikologjike\u201d, thot\u00eb Currie. \u201cK\u00ebshtu, n\u00ebse e dim\u00eb q\u00eb ngjarjet e jet\u00ebs mund t\u00eb ndikojn\u00eb negativisht n\u00eb simptomat e PMS, kjo na tregon se \u00e7far\u00eb ndodh\u00eb n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb lodhshme dhe stresuese t\u00eb till\u00eb si pandemia globale.\u201d<\/p>\n\n\n\n George Pearce, 29 vje\u00e7are, \u00ebsht\u00eb m\u00ebsuese n\u00eb Southampton. Ajo ka pasur nj\u00eb cik\u00ebl 28 ditor p\u00ebr shum\u00eb vite dhe \u201czakonisht mund t\u00eb mas\u00eb koh\u00ebn e ciklit brenda nj\u00eb ose dy dit\u00ebsh.\u201d Gj\u00ebrat kan\u00eb ndryshuar. \u201cKam rrjedhje gjaku p\u00ebr disa dit\u00eb, pastaj pushon. Pastaj fillon p\u00ebrs\u00ebri, dhe m\u00eb pas ndalet p\u00ebr gjasht\u00eb jav\u00eb. Duket sikur ciklit menstrual nuk i intereson!\u2019 Pearce thot\u00eb se ajo kurr\u00eb nuk ka qen\u00eb nj\u00eb person i shqet\u00ebsuar, por tash ndjehet nevrike. \u201c\u00cbsht\u00eb si nj\u00eb gum\u00ebzhitje e \u00e7uditshme. Sidoqoft\u00eb, jam duke i shqyrtuar gj\u00ebrat m\u00eb shum\u00eb se zakonisht, pasi q\u00eb po kaloj shum\u00eb m\u00eb shum\u00eb koh\u00eb n\u00eb mendimet e mia. Nuk kam ku t\u00eb shkoj tjet\u00ebr.\u201d<\/p>\n\n\n\n Stresi i vazhduesh\u00ebm na l\u00eb pezull mes ikjes dhe luft\u00ebs (fight-or-flight). N\u00eb situata t\u00eb rrezikshme, nj\u00eb shteg hormonal n\u00eb trup i quajtur boshti hipotalamik hipofiz\u00eb e veshkave, i cili lidh trurin me gj\u00ebndrat mbiveshkore, ndikon n\u00eb \u00e7lirimin e hormonit t\u00eb stresit kortizol, i cili na p\u00ebrgatit\u00eb p\u00ebr tu p\u00ebrgjigjur ndaj rrezikut.<\/p>\n\n\n\n Sidoqoft\u00eb, n\u00ebse truri e alarmon trupin gjat\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs (ndaj mendimeve shqet\u00ebsuese, ndryshimit t\u00eb rrethanave, stresit t\u00eb shkollimit n\u00eb sht\u00ebpi, vetmis\u00eb apo s\u00ebmundjes) \u00e7rregullimi i kortizolit mund t\u00eb shtyp\u00eb nivelet normale t\u00eb hormoneve riprodhuese n\u00eb trup. Kjo mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb ovulim jo normal, i cili e \u00e7rregullon ciklin ose edhe e nd\u00ebrpret at\u00eb plot\u00ebsisht.<\/p>\n\n\n\n \u201c\u00cbsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr grat\u00eb t\u00eb p\u00ebrpiqen t\u00eb kuptojn\u00eb se \u00e7far\u00eb po ndodh\u00eb n\u00eb jet\u00ebt e tyre q\u00eb mund ti p\u00ebrkeq\u00ebsoj\u00eb simptomat e tyre\u201d, thot\u00eb Currie. Edhe p\u00ebrvoja e dhimbjes gjat\u00eb ciklit menstrual, e cila mund t\u00eb kuptohet vet\u00ebm si tkurrje e mureve t\u00eb mitr\u00ebs q\u00eb ndihmon gjakderdhjen, mund t\u00eb ndikohet nga gjendja jon\u00eb emocionale. Gjithashtu, studimet kan\u00eb nd\u00ebrlidhur procesin e dhimbsh\u00ebm menstrual me pun\u00ebn ku nuk ofrohet siguri dhe mb\u00ebshtetje emocionale, gj\u00eb q\u00eb tregon se stresi thellon perceptimin ndaj dhimbjes. Dhimbja \u00ebsht\u00eb stresuese dhe stresi \u00ebsht\u00eb i dhimbsh\u00ebm. Nuk ekziston asnj\u00eb membran\u00eb mes fizikes dhe emocionales.<\/p>\n\n\n\n Mungesa e shp\u00ebrqendrimeve t\u00eb zakonshme dhe strategjive p\u00ebrballuese si dhe pranimi i mendimeve tona e b\u00ebn k\u00ebt\u00eb edhe m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb. \u201cNuk ka valvul \u00e7lirimi\u201d, thot\u00eb Dr. Sue Ward, gjinekologe konsulente dhe n\u00ebnkryetare e Kolegjit Mbret\u00ebror t\u00eb Obstet\u00ebrve dhe Gjinekolog\u00ebve. \u201cShum\u00eb prej nesh jan\u00eb keq. \u00c7do gjendje q\u00eb ka nj\u00eb element psikologjik me siguri se \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsuar nga karantina. \u00cbsht\u00eb rast ideal ku trupi mund t\u00eb p\u00ebrballet me stresin n\u00eb shum\u00eb m\u00ebnyra.\u201d<\/p>\n\n\n\n Ward beson se nuk duhet t\u00eb n\u00ebnvler\u00ebsojm\u00eb ndikimin e grave n\u00eb pamund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr tu bashkuar dhe dhe mobilizuar. \u201cT\u00eb flas\u00ebsh p\u00ebr sh\u00ebndetin dhe emocionet tona me nj\u00ebra tjetr\u00ebn legjitimon at\u00eb q\u00eb ne po mendojm\u00eb. T\u00eb gjesh koh\u00eb p\u00ebr t\u00eb qeshur i b\u00ebn gj\u00ebrat m\u00eb t\u00eb lehta. Ne k\u00ebrkojm\u00eb zgjidhje dhe konfirmim nga grat\u00eb e tjera dhe shum\u00eb prej nesh nuk kemi pasur mund\u00ebsi ta b\u00ebjm\u00eb k\u00ebt\u00eb.\u201d Ngarkesa me pun\u00ebt sht\u00ebpiake dhe pamund\u00ebsia p\u00ebr t\u2019iu shmangur partner\u00ebve ndonj\u00ebher\u00eb, na b\u00ebn t\u00eb ndihemi m\u00eb ndryshe se m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb t\u00eb karantin\u00ebs, Sarah Adams, 35 vje\u00e7are, konsultoi mjekun e saj p\u00ebr t\u00eb diskutuar rreth asaj se \u00e7far\u00eb i kishte p\u00ebrkeq\u00ebsuar ciklin menstrual. \u201cKam p\u00ebrjetuar nj\u00eb shk\u00ebputje dhe trishtim gjat\u00eb gjysm\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb t\u00eb ciklit p\u00ebr vite t\u00eb t\u00ebra, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn e dija se duhej adresuar, por vet\u00eb-kritika ime gjat\u00eb vitit t\u00eb fundit \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb aq e z\u00ebshme, saq\u00eb \u00ebsht\u00eb e frikshme.\u201d Ajo ia atribuon k\u00ebt\u00eb faktit t\u00eb \u201cpamund\u00ebsis\u00eb p\u00ebr t\u00eb shfryer ndjenjat diku tjet\u00ebr, si n\u00eb bibliotek\u00eb, pishin\u00eb apo pub.\u201d<\/p>\n\n\n\n Adams jeton n\u00eb Londr\u00ebn Lindore dhe ka nj\u00eb dyqan s\u00eb bashku me t\u00eb dashurin. Derisa iu desh t\u00eb mbyllnin dyqanin, ata q\u00ebllimisht aranzhonin oraret n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb mos punonin s\u00eb bashku gjat\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs. Tani ata jan\u00eb \u2018bashk\u00eb 24\/7\u2019 thot\u00eb ajo. \u201cGrat\u00eb predispozohen t\u00eb analizojn\u00eb sjelljen e tyre, si dhe t\u00eb mendojn\u00eb p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn se si perceptohen. Mungesa e vet\u00ebbesimit shfaqet kur ne nuk kemi mund\u00ebsi t\u00eb jemi pran\u00eb grave t\u00eb tjera. E humb kuptimin e asaj se \u00e7ka \u00ebsht\u00eb normale dhe e kuptueshme.\u201d<\/p>\n\n\n\n E nj\u00ebjta gj\u00eb \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr ata q\u00eb jetojn\u00eb vet\u00ebm. Sam Davies, 38 vje\u00e7are, \u00ebsht\u00eb menaxhere produktesh e cila jeton n\u00eb Hertfordshire. Ajo thot\u00eb se gjithmon\u00eb ka p\u00ebrjetuar nj\u00eb form\u00eb t\u00eb PMS. Por, t\u00eb jetuarit vet\u00ebm p\u00ebr gjasht\u00eb muajt e par\u00eb t\u00eb pandemis\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsoi gjith\u00e7ka. \u201cVazhdoja t\u00eb kisha ndjenj\u00ebn d\u00ebrrmuese t\u00eb t\u00eb qenurit e ngujuar, me ndjenjat e mia, n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb time e vetme.\u201d P\u00ebr Davies, PMS zakonisht karakterizohet nga ndjenja depresive. \u201cNdjehem e pashpres\u00eb, me kok\u00ebdhimbje dhe e p\u00ebrlotur, por gjithashtu kam mendime nevrike dhe misfoni (ndjeshm\u00ebri ekstreme ndaj tingujve).\u201d Ajo po trajtohet me nj\u00eb terapist privat, i cili po e ndihmon. \u201c\u00cbsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb kuptoj n\u00ebse PMS gjat\u00eb karantin\u00ebs \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsuar si pasoj\u00eb e ndryshimeve n\u00eb rutin\u00eb dhe niveleve m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb stresit, apo n\u00ebse aft\u00ebsia ime p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi ka ndryshuar. Ndoshta jan\u00eb q\u00eb t\u00eb dyja.\u201d<\/p>\n\n\n\n Nj\u00eb p\u00ebrmbysje e \u00e7oroditur e pandemis\u00eb \u00ebsht\u00eb se ajo ka paraqitur nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb rivler\u00ebsuar se \u00e7far\u00eb do t\u00eb thot\u00eb \u201cstres\u201d n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb dhe se sa fuqish\u00ebm mund t\u00eb ndikoj\u00eb n\u00eb trup. N\u00ebse cikli menstrual \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsuar gjat\u00eb vitit t\u00eb kaluar, kjo \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjigje ndaj stresit mbizot\u00ebrues, nj\u00eb sinjal nga trupi p\u00ebr t\u00eb menduar se cilat mjete dhe zakone mund t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsojn\u00eb mir\u00ebqenien ton\u00eb emocionale. Sapo jeta ti kthehet normales, rutina \u00ebsht\u00eb m\u00eb e leht\u00eb p\u00ebr tu mbajtur dhe ne jemi n\u00eb gjendje t\u00eb qet\u00ebsohemi, e ka t\u00eb ngjar\u00eb q\u00eb edhe ciklet menstruale t\u00eb \u00e7rregullta t\u00eb rregullohen poashtu.<\/p>\n\n\n\n Eleanor Morgan<\/p>\n\n\n\n E p\u00ebrktheu: Greta Avdyli<\/p>\n\n\n\n