Lufta globale p\u00ebr t\u00eb ndaluar dhun\u00ebn ndaj grave dhe lufta p\u00ebr barazi shoq\u00ebrore jan\u00eb t\u00eb lidhura.<\/p>\n\n\n\n
I kam shkruar filozofes Judith Butler vitin e kaluar, jo shum\u00eb koh\u00eb pasi kisha shkruar nj\u00eb artikull me titull “Un\u00eb jam seksist”, pasi l\u00ebvizja #MeToo kishte marr\u00eb hov t\u00eb shpejt\u00eb. Shpresoja t\u00eb merrja nj\u00eb kritik\u00eb t\u00eb sinqert\u00eb mbi esen\u00eb. Fitova shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr: Nj\u00eb shk\u00ebmbim t\u00eb fort\u00eb dhe t\u00eb thell\u00eb q\u00eb \u00e7oi n\u00eb k\u00ebt\u00eb intervist\u00eb dhe kujtes\u00ebn q\u00eb dhuna ndaj grave, n\u00eb shum\u00eb forma, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tragjedi globale.<\/p>\n\n\n\n
Judith Butler \u00ebsht\u00eb e njohur me dekada p\u00ebr pun\u00ebn e saj n\u00eb filozofi, feminiz\u00ebm dhe aktiviz\u00ebm n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn. Nj\u00eb profesore n\u00eb departamentin e let\u00ebrsis\u00eb krahasuese dhe programit t\u00eb teoris\u00eb kritike n\u00eb Universitetin e Kalifornis\u00eb \u201cBerkeley\u201d, ajo \u00ebsht\u00eb autore e librave t\u00eb shumt\u00eb me ndikim, duke p\u00ebrfshir\u00eb \u201cNotes Toward a Performative Theory of Assembly\u201d dhe librit t\u00eb ardhsh\u00ebm, \u201cThe Force of Non-Violence.\u201d Kjo intervist\u00eb u zhvillua p\u00ebrmes email-it.<\/p>\n\n\n\n
George Yancy<\/strong>: E di q\u00eb ju e njihni l\u00ebvizjen nd\u00ebrkomb\u00ebtare Ni Una Menos<\/em>. L\u00ebvizje, e cila p\u00ebrfshin disa vende t\u00eb Amerik\u00ebs Latine dhe po lufton shum\u00eb forma t\u00eb dhun\u00ebs, n\u00eb ve\u00e7anti femicidin, vrasjen e grave dhe vajzave p\u00ebr shkak t\u00eb gjinis\u00eb s\u00eb tyre. (Nj\u00eb shembull: N\u00eb Argjentin\u00eb, thuhet se \u00e7do 30 or\u00eb vritet nj\u00eb grua.) N\u00eb Shtetet e Bashkuara kemi l\u00ebvizjen #MeToo<\/em>. \u00c7far\u00eb mendoni ju p\u00ebr k\u00ebto mobilizime t\u00eb ndryshme por t\u00eb ngjashme?<\/p>\n\n\n\n Judith Butler:<\/strong> \u00cbsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb p\u00ebrmendim se ka shum\u00eb feminizma tani (si\u00e7 ka pasur gjithmon\u00eb) dhe ato ndryshojn\u00eb n\u00eb baz\u00eb t\u00eb fokusit dhe korniz\u00ebs s\u00eb tyre. Ni Una Menos<\/em> \u00ebsht\u00eb nj\u00eb l\u00ebvizje q\u00eb ka nxjerr\u00eb miliona gra n\u00eb rrug\u00eb n\u00ebp\u00ebr Amerik\u00ebn Latine p\u00ebr t\u00eb luftuar dhun\u00ebn ndaj grave, personave trans dhe indigjen\u00ebve. Slogani “As edhe nj\u00eb m\u00eb pak” do t\u00eb thot\u00eb se asnj\u00eb grua m\u00eb shum\u00eb nuk duhet t\u00eb vdes si pasoj\u00eb e dhun\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb thirrje kolektive: “Asnj\u00eb grua nuk do t\u00eb vdes m\u00eb, ky kolektiv n\u00eb zgjerim i reziston dhun\u00ebs s\u00eb drejtuar kund\u00ebr tyre.” Por gjithashtu: “Si gra, ne nuk do t\u00eb humbasim nj\u00eb jet\u00eb tjet\u00ebr”. L\u00ebvizja nuk bazohet n\u00eb nj\u00eb ide t\u00eb ngusht\u00eb t\u00eb identitetit, por \u00ebsht\u00eb nj\u00eb koalicion i fort\u00eb dhe intensifikues q\u00eb t\u00ebrheq mb\u00ebshtetje nga grat\u00eb dhe personat trans q\u00eb jan\u00eb pun\u00ebtor\u00eb, q\u00eb i p\u00ebrkasin sindikatave dhe kishave, t\u00eb cil\u00ebt mund t\u00eb ken\u00eb ose jo ndonj\u00eb lidhje me universitetet.<\/p>\n\n\n\n Kund\u00ebrshtimi i ashp\u00ebr kolektiv ndaj vrasjes s\u00eb grave \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsor, gjithashtu dhuna kund\u00ebr personave trans, ve\u00e7an\u00ebrisht grave trans dhe “las travestis” (t\u00eb cil\u00ebt jo gjithmon\u00eb identifikohen si trans). Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse nganj\u00ebher\u00eb referohet si l\u00ebvizje kund\u00ebr “feminicidio” – t\u00eb gjith\u00eb atyre q\u00eb konsiderohen \u201cfeminin\u201d. Kjo \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme sepse nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm se vrasja kryhet n\u00eb baz\u00eb t\u00eb gjinis\u00eb; dhuna ndaj grave \u00ebsht\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar feminitetin e viktim\u00ebs. Dhuna k\u00ebrkon t\u00eb siguroj\u00eb q\u00eb grat\u00eb jan\u00eb t\u00eb vrasshme, t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsueshme; \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar vet\u00eb ekzistenc\u00ebn e jet\u00ebs s\u00eb grave si di\u00e7ka t\u00eb vendosur nga burrat, si nj\u00eb prerogativ\u00eb mashkullore.<\/p>\n\n\n\n L\u00ebvizja \u00ebsht\u00eb nj\u00eblloj lufte p\u00ebr liri dhe barazi dhe si e till\u00eb lufton p\u00ebr t\u00eb drejt\u00ebn e abortit, t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr pag\u00eb t\u00eb barabart\u00eb dhe luft\u00ebn kund\u00ebr ekonomis\u00eb neoliberale q\u00eb po intensifikon pasigurin\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr grat\u00eb, indigjen\u00ebt dhe t\u00eb varfrit. E drejta p\u00ebr abort bazohet n\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e secil\u00ebs grua p\u00ebr t\u00eb pohuar lirin\u00eb mbi trupin e saj, por rrjedh nga k\u00ebrkesat kolektive t\u00eb grave p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb realizojn\u00eb d\u00ebshirat e tyre lirisht pa nd\u00ebrhyrjen e shtetit dhe pa frik\u00ebn e dhun\u00ebs, nd\u00ebshkimit dhe burgimit.<\/p>\n\n\n\n L\u00ebvizja e ka ndar\u00eb veten nga m\u00ebnyrat individualiste t\u00eb feminizmit q\u00eb bazohen n\u00eb lirin\u00eb personale dhe t\u00eb drejtat e subjektit individual. Kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb tregimet dhe historit\u00eb individuale nuk kan\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi. Ato kan\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi, por format e feminizmit q\u00eb nuk p\u00ebrfshijn\u00eb nj\u00eb kritik\u00eb t\u00eb kapitalizmit priren t\u00eb riprodhojn\u00eb individualizmin si nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje e natyrshme. Kolektivet formohen p\u00ebrmes realizimit t\u00eb nj\u00eb gjendjeje t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt shoq\u00ebrore dhe nj\u00eb lidhje shoq\u00ebrore, e cila pranon se ajo q\u00eb po ndodh me nj\u00eb jet\u00eb, qoft\u00eb dhuna, borxhi apo n\u00ebnshtrimi ndaj autoritetit patriarkal, po ndodh\u00eb gjithashtu p\u00ebr jet\u00eb t\u00eb tjera. Dhe megjith\u00ebse k\u00ebto mund t\u00eb ndodhin n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme, modelet jan\u00eb t\u00eb dukshme dhe po ashtu jan\u00eb edhe bazat e solidaritetit.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb Shtetet e Bashkuara, “#MeToo” ka qen\u00eb shum\u00eb e fuqishme n\u00eb ekspozimin e karakterit t\u00eb p\u00ebrhapur t\u00eb ngacmimeve dhe sulmeve seksuale n\u00eb \u00e7do lloj vendi t\u00eb pun\u00ebs. Nuk ka asnj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbyllur syt\u00eb p\u00ebr sa koh\u00eb grat\u00eb kan\u00eb vuajtur nga ngacmimet, hakmarrjet dhe humbja e karrier\u00ebs s\u00eb tyre – humbja e besimit tek ata nga t\u00eb cil\u00ebt ato shpesh varen p\u00ebr pun\u00eb. Por “un\u00eb” n\u00eb #metoo nuk \u00ebsht\u00eb e nj\u00ebjt\u00eb me kolektivin n\u00eb \u201cne\u201d, dhe nj\u00eb kolektiv nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb sekuenc\u00eb e tregimeve t\u00eb individ\u00ebve. Baza p\u00ebr solidaritet, p\u00ebr veprim kolektiv, k\u00ebrkon q\u00eb t\u00eb largohemi nga supozimi i individualizmit; n\u00eb Shtetet e Bashkuara tendenca \u00ebsht\u00eb t\u00eb riafirmojm\u00eb at\u00eb parim t\u00eb liberalizmit politik n\u00eb kurriz t\u00eb lidhjeve t\u00eb forta dhe t\u00eb q\u00ebndrueshme kolektive. N\u00eb Argjentin\u00eb, Ni Una Menos<\/em> n\u00eb disa m\u00ebnyra po merr detyrimin etik dhe politik t\u00eb “Nunca Mas!” ose “Kurr\u00eb m\u00eb!” si imitim nga pasojat e diktatur\u00ebs. Shkat\u00ebrrimi dhe zhdukja e jet\u00ebs s\u00eb mij\u00ebra student\u00ebve dhe aktivist\u00ebve t\u00eb s\u00eb majt\u00ebs ka \u00e7uar n\u00eb nj\u00eb kund\u00ebrshtim t\u00eb ashp\u00ebr ndaj censur\u00ebs, shtypjes dhe dhun\u00ebs s\u00eb shtetit. Vrasja e grave \u00ebsht\u00eb po aq e tmerrshme, shum\u00eb shpesh e ndihmuar dhe e nxitur nga policia dhe gjykatat q\u00eb nuk arrijn\u00eb ta pranojn\u00eb krimin dhe nga nj\u00eb qeveri q\u00eb refuzon t\u00eb pohoj\u00eb t\u00eb drejtat e barabarta t\u00eb grave p\u00ebr t\u00eb jetuar jet\u00ebn e tyre n\u00eb liri dhe pa frik\u00ebn e vdekjes.<\/p>\n\n\n\n Yancy:<\/strong> Arsyet p\u00ebr k\u00ebto dy l\u00ebvizje jan\u00eb t\u00eb lidhura me strukturat politike dhe ekonomike q\u00eb margjinalizojn\u00eb dhe shtypin grat\u00eb. Strukturat politike dhe ekonomike jan\u00eb t\u00eb lidhura n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pazgjidhshme me makizmin, sensin toksik t\u00eb identitetit mashkullor q\u00eb p\u00ebrkthehet n\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e burrave mbi trupat e grave; realisht n\u00eb at\u00eb se n\u00ebse grat\u00eb mund t\u00eb jetojn\u00eb apo vdesin. Ju lutem flisni p\u00ebr dimensionet performative t\u00eb makizmit.<\/p>\n\n\n\n Butler:<\/strong> Nuk jam m\u00eb e sigurt se \u00e7far\u00eb llogaritet si performative, por pik\u00ebpamja ime \u00ebsht\u00eb se nj\u00eb arsye pse burrat ndjehen t\u00eb lir\u00eb t\u00eb vendosin p\u00ebr jet\u00ebn e grave ashtu si\u00e7 e gjykojn\u00eb vet t\u00eb arsyeshme \u00ebsht\u00eb sepse ata jan\u00eb t\u00eb lidhur me nj\u00ebri-tjetrin p\u00ebrmes nj\u00eb pakti t\u00eb v\u00ebllaz\u00ebris\u00eb s\u00eb heshtur (n\u00eb fakt jo aq t\u00eb heshtur). Ata kthejn\u00eb shikimin nga ana tjet\u00ebr; ata i japin nj\u00ebri-tjetrit leje dhe i lejojn\u00eb nj\u00ebri-tjetrit pand\u00ebshkueshm\u00ebri. N\u00eb shum\u00eb vende, dhuna e ushtruar ndaj grave, p\u00ebrfshir\u00eb vrasjet, nuk \u00ebsht\u00eb konceptuar as si krim. K\u00ebto krime jan\u00eb “m\u00ebnyra se si bota funksionon” ose “akte t\u00eb pasionit” dhe k\u00ebto fraza zbulojn\u00eb q\u00ebndrime t\u00eb thella q\u00eb kan\u00eb natyralizuar dhun\u00ebn ndaj grave, dometh\u00ebn\u00eb e kan\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb duket sikur kjo dhun\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb e natyrshme ose normale e jet\u00ebs s\u00eb zakonshme. Kur burrat feminist\u00eb thyejn\u00eb at\u00eb pakt solidariteti, ata rrezikojn\u00eb p\u00ebrjashtimin nga disa komunitete dhe prap\u00ebseprap\u00eb ai lloj p\u00ebrjashtimi \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht ajo q\u00eb nevojitet.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb Barcelon\u00eb nj\u00eb burr\u00eb q\u00ebllimmir\u00eb m\u00eb tha se nuk kishte t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb bashkohej n\u00eb nj\u00eb demonstrat\u00eb feministe kund\u00ebr dhun\u00ebs. Por un\u00eb nuk isha dakord me t\u00eb. Epo, mbase jam dakord me t\u00eb: pjes\u00ebmarrja nuk \u00ebsht\u00eb e drejt\u00eb; \u00ebsht\u00eb nj\u00eb detyrim. Por burrat q\u00eb i bashkohen asaj lufte t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme kund\u00ebr dhun\u00ebs ndaj grave dhe personave trans duhet t\u00eb ndjekin udh\u00ebheqjen e grave. N\u00ebse q\u00ebndrojn\u00eb s\u00eb bashku kund\u00ebr paktit vdekjeprur\u00ebs t\u00eb v\u00ebllaz\u00ebris\u00eb q\u00eb lejon, devijon dhe shfaj\u00ebson, ata e b\u00ebjn\u00eb at\u00eb para s\u00eb gjithash duke u p\u00ebrballur me burra t\u00eb tjer\u00eb dhe duke formuar grupe q\u00eb refuzojn\u00eb dhun\u00ebn dhe pohojn\u00eb barazin\u00eb radikale. Mbi t\u00eb gjitha, kur merret jeta e grave dhe t\u00eb gjitha pakicave t\u00eb tjera, kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shenj\u00eb q\u00eb ato jet\u00eb nuk trajtohen si t\u00eb vlefshme. Lufta kund\u00ebr dhun\u00ebs dhe lufta p\u00ebr barazi jan\u00eb t\u00eb lidhura.<\/p>\n\n\n\n Yancy:<\/strong> Si flet libri juaj i ri mbi jo-dhun\u00ebn p\u00ebr pyetjet n\u00eb lidhje me cenueshm\u00ebrin\u00eb e grave?<\/p>\n\n\n\n Butler:<\/strong> Libri i ri, “The Force of Non-Violence”, ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me grat\u00eb, sigurisht, por edhe me t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzit q\u00eb konsiderohen t\u00eb jen\u00eb pak a shum\u00eb t\u00eb pavajtueshem. Un\u00eb punoj me iden\u00eb feministe t\u00eb “lidhshm\u00ebris\u00eb” n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb tregoj jo vet\u00ebm se si jet\u00ebt jan\u00eb t\u00eb nd\u00ebrvarura, por edhe se si detyrimet tona etike p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur jet\u00ebn e nj\u00ebri-tjetrit vijn\u00eb nga ajo nd\u00ebrvar\u00ebsi. Ndalimi i dhun\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb pohuar dhe nderuar at\u00eb lidhje bazuar n\u00eb vler\u00ebn e barabart\u00eb t\u00eb jet\u00ebs, por ky nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb parim abstrakt ose formal. Ne i k\u00ebrkojm\u00eb nj\u00ebri-tjetrit t\u00eb jetojm\u00eb dhe kjo \u00ebsht\u00eb po aq e v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr lidhjet familjare ose farefisnore sa edhe p\u00ebr lidhjet nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe globale. Kritika e individualizmit ka qen\u00eb nj\u00eb komponent i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm si i mendimit feminist ashtu edhe i atij marksist, dhe tani ajo b\u00ebhet urgjente nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb k\u00ebrkojm\u00eb t\u00eb kuptojm\u00eb veten si krijesa t\u00eb gjalla t\u00eb lidhura me krijesa njer\u00ebzore dhe jonjer\u00ebzore, me sisteme dhe rrjete t\u00eb t\u00ebra t\u00eb jet\u00ebs. K\u00ebrc\u00ebnimet e ndryshme t\u00eb shkat\u00ebrrimit mund t\u00eb marrin form\u00ebn e dhun\u00ebs shtet\u00ebrore, femicidit, braktisjes s\u00eb migrant\u00ebve dhe ngrohjes globale. Ne duhet t\u00eb rimendojm\u00eb lidhjet e jet\u00ebs p\u00ebr t\u00eb ditur se pse jemi t\u00eb detyruar t\u00eb kund\u00ebrshtojm\u00eb dhun\u00ebn edhe kur, ose sakt\u00ebsisht kur armiq\u00ebsit\u00eb p\u00ebrshkall\u00ebzohen.<\/p>\n\n\n\n Yancy:<\/strong> N\u00eb \u00e7far\u00eb m\u00ebnyrash adreson diskutimi juaj mbi jo-dhun\u00ebn praktik\u00ebn ton\u00eb t\u00eb p\u00ebrhapur kulturore t\u00eb dhun\u00ebs, specifikisht asaj mashkullore?<\/p>\n\n\n\n Butler:<\/strong> Kjo \u00ebsht\u00eb pyetje e mir\u00eb. P\u00ebr mua, dhuna nuk \u00ebsht\u00eb mashkullore apo burr\u00ebrore. Un\u00eb nuk mendoj se ajo vjen nga skutat e burrave ose \u00ebsht\u00eb e nd\u00ebrtuar n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrkufizim t\u00eb domosdosh\u00ebm t\u00eb maskulinitetit. Mund t\u00eb flasim p\u00ebr struktura t\u00eb dominimit mashkullor, ose patriarkaliz\u00ebm, dhe n\u00eb ato raste jan\u00eb strukturat shoq\u00ebrore dhe historit\u00eb e tyre q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb shp\u00ebrb\u00ebhen. \u00cbsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb dish t\u00eb kuptosh akte individuale t\u00eb dhun\u00ebs brenda strukturave shoq\u00ebrore q\u00eb inkurajojn\u00eb, lejojn\u00eb dhe shfaj\u00ebsojn\u00eb akte t\u00eb tilla. Mund t\u00eb ndodh\u00eb q\u00eb ne t\u00eb jemi krijesa shoq\u00ebrore, jeta e t\u00eb cilave zhvillohet n\u00eb struktura shoq\u00ebrore t\u00eb cilat kemi nj\u00eb far\u00eb fuqie p\u00ebr t’i ndryshuar. K\u00ebshtu q\u00eb nuk mendoj se burrat si individ\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrdorin “strukturat shoq\u00ebrore” si nj\u00eb justifikim, dometh\u00ebn\u00eb “struktura shoq\u00ebrore e dominimit mashkullor m\u00eb b\u00ebri t\u00eb kryej k\u00ebt\u00eb akt dhune”.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, \u00ebsht\u00eb e gjith\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsia jon\u00eb t\u00eb pyesim veten se si po jetojm\u00eb, duke riprodhuar apo rezistuar k\u00ebto struktura. Pra, megjith\u00ebse ndryshimi mund t\u00eb ndodh\u00eb n\u00eb nj\u00eb nivel individual, modelet e drejt\u00ebsis\u00eb rikuperuese na tregojn\u00eb se individ\u00ebt ndryshojn\u00eb n\u00eb kontekstin e bashk\u00ebsive dhe marr\u00ebdh\u00ebnieve dhe kjo \u00ebsht\u00eb m\u00ebnyra se si nd\u00ebrtohen strukturat e reja t\u00eb nd\u00ebrveprimit dhe shkat\u00ebrrohen ato t\u00eb vjetrat. Nga ana tjet\u00ebr, kjo do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb etika duhet t\u00eb jet\u00eb m\u00eb shum\u00eb sesa nj\u00eb projekt individual i vet\u00eb-p\u00ebrmir\u00ebsimit, pasi jeta p\u00ebrmir\u00ebsohet n\u00eb bashk\u00ebpunim me t\u00eb tjer\u00ebt. K\u00ebto marr\u00ebdh\u00ebnie jan\u00eb ato q\u00eb na mbajn\u00eb dhe si t\u00eb tilla meritojn\u00eb v\u00ebmendjen dhe p\u00ebrkushtimin ton\u00eb kolektiv.<\/p>\n\n\n\n