{"id":3110,"date":"2021-11-08T11:42:39","date_gmt":"2021-11-08T10:42:39","guid":{"rendered":"https:\/\/qika.org\/?post_type=lexo-post&#038;p=3110"},"modified":"2021-11-08T11:42:40","modified_gmt":"2021-11-08T10:42:40","slug":"sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2","status":"publish","type":"lexo-post","link":"https:\/\/qika.org\/en\/lexo-post\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/","title":{"rendered":"Sor Juana, feministja e par\u00eb e Bot\u00ebs s\u00eb Re"},"content":{"rendered":"\n<p>Kur flasim p\u00ebr feministet e famshme meksikane, Frida Kahlo sigurisht \u00ebsht\u00eb nj\u00eb em\u00ebr i njohur n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn. Por ju duhet t\u00eb dini edhe p\u00ebr historin\u00eb e nj\u00eb gruaje tjet\u00ebr t\u00eb shquar meksikane, e cila jetoi gjat\u00eb epok\u00ebs koloniale, Sor Juana In\u00e9s de la Cruz.<\/p>\n\n\n\n<p>Emri i saj i v\u00ebrtet\u00eb ishte Juana In\u00e9s de Asbaje y Ram\u00edrez dhe ajo u lind rreth vitit 1651. Me nofk\u00ebn \u201cFeniksi Meksikan\u201d dhe \u201cMuza e Dhjet\u00eb\u201d, ajo avokoi p\u00ebr kauz\u00ebn feministe shum\u00eb koh\u00eb para se kauza t\u00eb kishte nj\u00eb em\u00ebr.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nj\u00eb mrekulli autodidakte<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Juana ishte e treta nga gjasht\u00eb f\u00ebmij\u00ebt jasht\u00ebmartesor t\u00eb nj\u00eb kapiteni spanjoll dhe u rrit n\u00eb nj\u00eb familje me kushte modeste. N\u00ebna e saj ishte analfabete, por ajo arriti t\u00eb pun\u00ebsoj\u00eb nj\u00eb m\u00ebsues p\u00ebr djemt\u00eb dhe vajzat e saj. Duke ndjekur v\u00ebllez\u00ebrit dhe motrat e saj tek sa m\u00ebsonin, Juana ishte n\u00eb gjendje t\u00eb lexonte q\u00eb nga mosha 3 vje\u00e7are.<\/p>\n\n\n\n<p>Ajo filloi t\u00eb m\u00ebsonte gjith\u00e7ka q\u00eb mundej nga biblioteka e gjyshit t\u00eb saj. Ajo \u201ckonsumoi\u201d librat n\u00eb t\u00eb dhe madje i m\u00ebsoi vetes Nahuatl, gjuh\u00ebn autoktone nga rajoni qendror i Meksik\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebn m\u00eb von\u00eb do ta thurte n\u00eb poezin\u00eb e saj.<\/p>\n\n\n\n<p>Duke u rritur, ajo i lutej n\u00ebn\u00ebs s\u00eb saj q\u00eb t\u2019ia shkurtonte flok\u00ebt dhe ta lejonte t\u00eb maskohej si burr\u00eb, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb mund t\u00eb shkonte n\u00eb universitet.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Koha ekstravagante n\u00eb gjykat\u00eb<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00eb von\u00eb n\u00eb jet\u00ebn e saj, Juana u shp\u00ebrngul nga qyteti i saj n\u00eb hijen e vullkanit Popocat\u00e9petl, n\u00eb Mexico City ku do t\u00eb jetonte me tezen e saj.<\/p>\n\n\n\n<p>Si adoleshente, ajo u fut n\u00eb list\u00ebn e pritjes p\u00ebr martes\u00eb me Marquis de Mancera. \u201cGjykata do t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb vend i p\u00ebrsosur p\u00ebr ju p\u00ebr t\u00eb gjetur nj\u00eb burr\u00eb\u201d, thonin tezja dhe xhaxhai i saj.<\/p>\n\n\n\n<p>Etja e saj e pashuar p\u00ebr dije si dhe bukuria e saj e b\u00ebn Juana-n nj\u00eb lloj figure publike intelektuale dhe k\u00ebshtu ajo filloi t\u00eb shkruaj\u00eb poezi. Thuhet gjithashtu z\u00ebvend\u00ebsi i monarkut mblodhi nj\u00eb panel jurist\u00ebsh, filozof\u00ebsh dhe studiuesish p\u00ebr t\u00eb testuar njohurit\u00eb e Juana-s p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb, historin\u00eb dhe mitologjin\u00eb, t\u00eb cilat ajo i zot\u00ebroi \u201csi nj\u00eb anije gjigande mbret\u00ebrore q\u00eb mbron veten nga disa varka peshkatar\u00ebsh\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nga gjykata tek manastiri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Juana iu bashkua Manastirit Katolik t\u00eb San Jeronimo dhe u b\u00eb murgesh\u00eb. Arsyet e saj ishin t\u00eb shumta, p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebtu ngurrimi i saj p\u00ebr t\u2019u martuar. Por kryesisht ajo iu bashkua k\u00ebtij manastiri p\u00ebr t\u00eb ndjekur lirsh\u00ebm dashurin\u00eb e saj p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuarit. Me fjal\u00ebt e saj, rendi fetar ishte \u201cgj\u00ebja m\u00eb e mir\u00eb\u201d q\u00eb ajo mund t\u00eb b\u00ebnte, sepse ai i lejoj\u00eb asaj t\u2019i p\u00ebrkushtohet jet\u00ebs intelektuale.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cP\u00ebrball\u00eb k\u00ebtij shqet\u00ebsimi par\u00ebsor, t\u00eb gjitha paturp\u00ebsit\u00eb e vogla kok\u00ebforte t\u00eb natyr\u00ebs sime u dor\u00ebzuan dhe u p\u00ebrkul\u00ebn: dometh\u00ebn\u00eb, d\u00ebshira p\u00ebr t\u00eb jetuar vet\u00ebm; d\u00ebshira q\u00eb t\u00eb mos kem ndonj\u00eb detyrim q\u00eb do t\u00eb pengonte lirin\u00eb time p\u00ebr t\u00eb studiuar; d\u00ebshira p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb e lir\u00eb nga zhurmat e komunitetit q\u00eb do t\u00eb nd\u00ebrprisnin qet\u00ebsin\u00eb e librave t\u00eb mi mbizot\u00ebruan\u201d, shkroi Sor Juana In\u00e9s de la Cruz.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00eb pas ajo do t\u00eb merrte emrin&nbsp;<em>Sor Juana<\/em>, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb Motra Juana. Ajo grumbulloi nj\u00eb bibliotek\u00eb mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebse q\u00eb p\u00ebrmbante mbi 4000 libra. Ajo ishte nj\u00eb shkrimtare produktive: p\u00ebrve\u00e7 poezis\u00eb, ajo shkroi libra matematikor\u00eb, manifeste shoq\u00ebrore, kompozime muzikore dhe pjes\u00eb skenike. Poezit\u00eb e saj plot pasion dashurie p\u00ebr Mar\u00eda Luisa, gruan e delegatit t\u00eb monarkut t\u00eb ri, jan\u00eb gjithashtu t\u00eb njohura gjer\u00ebsisht.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cUn\u00eb, m\u00eb e keqja nga t\u00eb gjith\u00eb\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Pas humbjes s\u00eb disa prej mb\u00ebshtet\u00ebsve t\u00eb saj kryesor\u00eb, fatkeq\u00ebsi t\u00eb shumta i ndodh\u00ebn Juana-s. Nj\u00eb peshkop i rangut t\u00eb lart\u00eb botoi nj\u00eb nga letrat e saj private n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn \u2013 me urdh\u00ebr t\u00eb tij \u2013 &nbsp;ajo kritikonte predikimin e nj\u00eb prifti, duke p\u00ebrdorur pseudonimin \u201cSor Filotea\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Duke treguar guximin e saj t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, Juana iu p\u00ebrgjigj akuzave me nj\u00eb nga shkrimet e saj m\u00eb t\u00eb famshme. N\u00eb&nbsp;<em>P\u00ebrgjigjen ndaj Sor Filotea<\/em>, ajo mbrojti t\u00eb drejtat intelektuale t\u00eb grave dhe iden\u00eb q\u00eb grat\u00eb t\u00eb ken\u00eb qasje n\u00eb arsim.<\/p>\n\n\n\n<p>Mir\u00ebpo pas k\u00ebsaj, Juana u censurua dhe iu mor\u00ebn lirit\u00eb q\u00eb posedonte. Jo vet\u00ebm q\u00eb humbi bibliotek\u00ebn e saj, por iu ndalua t\u00eb botonte si dhe u detyrua t\u00eb hidhte t\u00eb gjitha pajisjet e saj shkencore. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, ajo n\u00ebnshkroi nj\u00eb let\u00ebr t\u00eb famshme faljeje drejtuar Kish\u00ebs me titull&nbsp;<em>Un\u00eb, m\u00eb e keqja nga t\u00eb gjith\u00eb<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>Ajo vdiq n\u00eb vitin 1695, n\u00eb nj\u00eb murtaj\u00eb q\u00eb shkat\u00ebrroi Mexico City. Autori fitues i \u00e7mimit Nobel, Octavio Paz, i cili ishte nj\u00eb ambasador n\u00eb Indi dhe nj\u00eb admirues i njohur i kultur\u00ebs indiane, ia rifuti tekstet dhe vargjet e saj n\u00eb librin e tij t\u00eb vitit 1988 t\u00eb quajtur \u201cSor Juana: Ose, Kurthet e Besimit\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>E p\u00ebrktheu:&nbsp;Riola Morina<\/p>\n\n\n\n<p>Tekstin origjinal mund ta gjeni n\u00eb:\u00a0<a href=\"https:\/\/medium.com\/@embamexindia\/the-first-feminist-of-the-new-world-sor-juana-5ea22b35ca9\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/medium.com\/@embamexindia\/the-first-feminist-of-the-new-world-sor-juana-5ea22b35ca9<\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":3111,"template":"","class_list":["post-3110","lexo-post","type-lexo-post","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v23.5 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Sor Juana, feministja e par\u00eb e Bot\u00ebs s\u00eb Re - QIKA<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Sor Juana, feministja e par\u00eb e Bot\u00ebs s\u00eb Re - QIKA\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Kur flasim p\u00ebr feministet e famshme meksikane, Frida Kahlo sigurisht \u00ebsht\u00eb nj\u00eb em\u00ebr i njohur n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn. Por ju duhet t\u00eb dini edhe p\u00ebr historin\u00eb e nj\u00eb gruaje tjet\u00ebr t\u00eb shquar meksikane, e cila jetoi gjat\u00eb epok\u00ebs koloniale, Sor Juana In\u00e9s de la Cruz. Emri i saj i v\u00ebrtet\u00eb ishte Juana In\u00e9s de [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"QIKA\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-11-08T10:42:40+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/sor-juana-ines-de-la-cruz-og.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"630\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/\",\"url\":\"https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/\",\"name\":\"Sor Juana, feministja e par\u00eb e Bot\u00ebs s\u00eb Re - QIKA\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/sor-juana-ines-de-la-cruz-og.jpg\",\"datePublished\":\"2021-11-08T10:42:39+00:00\",\"dateModified\":\"2021-11-08T10:42:40+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/sor-juana-ines-de-la-cruz-og.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/sor-juana-ines-de-la-cruz-og.jpg\",\"width\":1200,\"height\":630},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/qika.org\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Sor Juana, feministja e par\u00eb e Bot\u00ebs s\u00eb Re\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/qika.org\/\",\"name\":\"QIKA\",\"description\":\"Qendra p\u00ebr Informim, Kritik\u00eb dhe Aksion\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/qika.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Sor Juana, feministja e par\u00eb e Bot\u00ebs s\u00eb Re - QIKA","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Sor Juana, feministja e par\u00eb e Bot\u00ebs s\u00eb Re - QIKA","og_description":"Kur flasim p\u00ebr feministet e famshme meksikane, Frida Kahlo sigurisht \u00ebsht\u00eb nj\u00eb em\u00ebr i njohur n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn. Por ju duhet t\u00eb dini edhe p\u00ebr historin\u00eb e nj\u00eb gruaje tjet\u00ebr t\u00eb shquar meksikane, e cila jetoi gjat\u00eb epok\u00ebs koloniale, Sor Juana In\u00e9s de la Cruz. Emri i saj i v\u00ebrtet\u00eb ishte Juana In\u00e9s de [&hellip;]","og_url":"https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/","og_site_name":"QIKA","article_modified_time":"2021-11-08T10:42:40+00:00","og_image":[{"width":1200,"height":630,"url":"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/sor-juana-ines-de-la-cruz-og.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"4 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/","url":"https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/","name":"Sor Juana, feministja e par\u00eb e Bot\u00ebs s\u00eb Re - QIKA","isPartOf":{"@id":"https:\/\/qika.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/sor-juana-ines-de-la-cruz-og.jpg","datePublished":"2021-11-08T10:42:39+00:00","dateModified":"2021-11-08T10:42:40+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/#primaryimage","url":"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/sor-juana-ines-de-la-cruz-og.jpg","contentUrl":"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/sor-juana-ines-de-la-cruz-og.jpg","width":1200,"height":630},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/qika.org\/lexime\/sor-juana-feministja-e-pare-e-botes-se-re-2\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/qika.org\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Sor Juana, feministja e par\u00eb e Bot\u00ebs s\u00eb Re"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/qika.org\/#website","url":"https:\/\/qika.org\/","name":"QIKA","description":"Qendra p\u00ebr Informim, Kritik\u00eb dhe Aksion","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/qika.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/lexo-post\/3110","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/lexo-post"}],"about":[{"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/lexo-post"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3111"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3110"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}