Politika mbulon nj\u00eb gam\u00eb t\u00eb gjer\u00eb nocionesh, megjithat\u00eb kjo ese fillimisht do t\u00eb fokusohet n\u00eb studimin e ideologjis\u00eb dhe do t\u00eb p\u00ebrcaktoj\u00eb dallimin midis sfer\u00ebs publike dhe private pasi k\u00ebto aspekte p\u00ebrdoren p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar themelin e studimit politik dhe shoq\u00ebror. M\u00eb pas eseja do t’i drejtohet nj\u00eb diskutimi mbi fen\u00eb, varf\u00ebrin\u00eb dhe m\u00eb n\u00eb fund luft\u00ebn p\u00ebr t\u00eb demonstruar r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e marr\u00ebdh\u00ebnieve gjinore n\u00eb studimin e politik\u00ebs dhe shoq\u00ebris\u00eb. K\u00ebto tre nocione do t\u00eb konsiderohen kryesisht pasi ato p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb aspekte t\u00eb politik\u00ebs q\u00eb prekin t\u00eb gjitha kombet dhe rrjedhimisht \u00e7do popullat\u00eb politike.<\/p>\n\n\n\n
Gjinia dhe Seksualiteti<\/strong><\/p>\n\n\n\n Fillimisht duhet t\u00eb shpjegojm\u00eb se \u00e7far\u00eb n\u00ebnkuptojm\u00eb me termin \u201cgjini\u201d dhe pse dallon me termin \u201cseks\u201d. Edhe pse shpesh shihet si sinonim, Organizata Bot\u00ebrore e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb e p\u00ebrkufizon seksin n\u00eb dallimet biologjike dhe fizike midis meshkujve dhe femrave; p\u00ebr shembull, femrat kan\u00eb uterus nd\u00ebrsa meshkujt kan\u00eb testikuj. Megjithat\u00eb \u201cgjinia\u201d p\u00ebrs\u00ebri p\u00ebrkufizohet p\u00ebrmes termeve mashkull dhe fem\u00ebr. Etiketimet e tilla t\u00eb thurura nga shoq\u00ebria t\u00eb cilat p\u00ebrshkruajn\u00eb me karakteristika t\u00eb ve\u00e7anta gjinin\u00eb, t\u00eb cilat supozohen t\u00eb jen\u00eb universale, k\u00ebrkojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb nuanca.<\/p>\n\n\n\n Pra, gjinia i referohet m\u00ebnyr\u00ebs se si nj\u00eb individ e p\u00ebrcakton veten. K\u00ebshtu, titulli \u201cburr\u00eb\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb konstrukt shoq\u00ebror q\u00eb p\u00ebrshkruan spektrin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb mashkullores, ashtu si termi \u201cgrua\u201d p\u00ebrshkruan nivelin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb fem\u00ebrores. P\u00ebr gjat\u00eb historis\u00eb, t\u00eb dy titujt jan\u00eb par\u00eb t\u00eb barazvlefsh\u00ebm me seksin, duke p\u00ebrcaktuar nga lindja se n\u00ebse ke lindur mashkull je burr\u00eb (ose djal\u00eb) ose n\u00ebse ke lindur fem\u00ebr je grua (ose vajz\u00eb). Jo vet\u00ebm q\u00eb nocioni i gjinis\u00eb imponohet q\u00eb nga lindja, por edhe gjinia e v\u00ebrtet\u00eb e f\u00ebmij\u00ebs, e cila me shum\u00eb gjas\u00eb mund t\u00eb mos jet\u00eb n\u00eb ekstremin me t\u00eb cilin p\u00ebrkufizohet, gjithashtu shtypet.<\/p>\n\n\n\n Shembuj t\u00eb thjesht\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrdoren p\u00ebr t\u00eb treguar se si f\u00ebmij\u00ebt ekspozohen ndaj socializimit gjinor. Q\u00eb nga momenti kur futen n\u00eb dhomat e tyre t\u00eb gjumit p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, f\u00ebmij\u00ebt ndeshen me nj\u00eb dhom\u00eb t\u00eb dekoruar blu n\u00ebse jan\u00eb djal\u00eb dhe roz\u00eb n\u00ebse jan\u00eb vajz\u00eb. Nj\u00eb shembull tjet\u00ebr i duksh\u00ebm do t\u00eb ishte ai i nj\u00eb dyqani veshjesh n\u00eb t\u00eb cilin moda e burrave dhe ajo e grave ndahen qart\u00eb brenda dyqanit, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se individ\u00ebt detyrohen t\u00eb pranojn\u00eb p\u00ebrshkrimin gjinor q\u00eb u \u00ebsht\u00eb caktuar p\u00ebrmes nj\u00eb uniforme.<\/p>\n\n\n\n Megjithat\u00eb, ky mendim ka evoluar dhe tani termi transgjinor p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar ata, identiteti i t\u00eb cil\u00ebve nuk p\u00ebrputhet me gjinin\u00eb q\u00eb u \u00ebsht\u00eb caktuar n\u00eb lindje. Kjo \u00ebsht\u00eb n\u00eb kund\u00ebrshtim me gjinin\u00eb e cistit, ku individ\u00ebt ndjejn\u00eb se jan\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me caktimin e tyre gjinor. Edhe pse ky term sh\u00ebnon nj\u00eb far\u00eb distancimi midis seksit dhe gjinis\u00eb, p\u00ebrs\u00ebri nuk pranon faktin se ekziston nj\u00eb pafund\u00ebsi e gjinive t\u00eb paetiketuara. Me k\u00ebt\u00eb dallim t\u00eb qart\u00eb nd\u00ebrmjet seksit dhe gjinis\u00eb, \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb kuptohet dhe t\u00eb vler\u00ebsohet r\u00ebnd\u00ebsia e marr\u00ebdh\u00ebnieve gjinore n\u00eb studimin e politik\u00ebs dhe shoq\u00ebris\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Ideologjit\u00eb dhe Feminizmi<\/strong><\/p>\n\n\n\n Politika n\u00eb kuptimin e saj themelor filozofik studiohet p\u00ebrmes shqyrtimit t\u00eb ideologjive. Me r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e feminizmit, marr\u00ebdh\u00ebniet gjinore jan\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb aspekt jasht\u00ebzakonisht i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm i k\u00ebtij shqyrtimi. Prandaj, secila ideologji ka mbajtur q\u00ebndrimin e saj p\u00ebr nocionin e gjinis\u00eb, k\u00ebshtu q\u00eb debati feminist \u00ebsht\u00eb nj\u00eb aspekt vendimtar p\u00ebr t\u00eb kuptuarit e lenteve t\u00eb ndryshme ideologjike. \u00c7do perceptim se \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb gjinia dhe r\u00ebnd\u00ebsia e saj buron nga themelet e \u00e7do lente. Konservator\u00ebt p\u00ebr shembull theksojn\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e ndarjeve tradicionale gjinore pasi ato n\u00ebnkuptojn\u00eb se ndarja seksuale e pun\u00ebs midis grave dhe burrave \u00ebsht\u00eb e natyrshme dhe e pashmangshme.<\/p>\n\n\n\n Konservator\u00ebt inkurajojn\u00eb hierarkin\u00eb n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet gjinore duke e konsideruar at\u00eb si pasoj\u00eb t\u00eb natyr\u00ebs organike t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. Ekolog\u00ebt nga ana tjet\u00ebr, si Fran\u00e7oise d’Eaubonne, besojn\u00eb se hierarkia patriarkale \u00ebsht\u00eb rendi i panatyrsh\u00ebm. Ekolog\u00ebt besojn\u00eb se patriarkati dominon natyr\u00ebn dhe grat\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb. Ekziston nj\u00eb nocion brenda Ekologjis\u00eb q\u00eb sugjeron se ekziston nj\u00eb lidhje e brendshme midis gruas dhe natyr\u00ebs, p\u00ebr shkak t\u00eb asaj q\u00eb pranohen nga disa ekolog\u00eb si “vlera tradicionale fem\u00ebrore” si reciprociteti, bashk\u00ebpunimi dhe edukimi.<\/p>\n\n\n\n Gruaja publike dhe private<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nocioni i burrit publik e gruas private \u00ebsht\u00eb nj\u00eb stereotip dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye shihet si nj\u00eb supozim i par\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm. Megjithat\u00eb, \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb pranohen argumentet e atyre q\u00eb i propozojn\u00eb k\u00ebto ideale thjesht p\u00ebr hir t\u00eb kund\u00ebrshtimit. Nocioni i gruas private rrjedh nga kapacitetet riprodhuese t\u00eb grave dhe nga ideja se q\u00ebllimi i nj\u00eb gruaje \u00ebsht\u00eb t\u00eb b\u00ebhet n\u00ebn\u00eb. Nga grat\u00eb \u00ebsht\u00eb pritur q\u00eb t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb n\u00eb sht\u00ebpi p\u00ebr q\u00ebllime t\u00eb rritjes s\u00eb f\u00ebmij\u00ebve, nd\u00ebrsa burri \u201cmb\u00ebshtet shoq\u00ebrin\u00eb\u201d (sikur rritja e nj\u00eb f\u00ebmije nuk e p\u00ebrmbush k\u00ebt\u00eb karakteristik\u00eb).<\/p>\n\n\n\n K\u00ebto jan\u00eb stereotipe t\u00eb nd\u00ebrtuara nga shoq\u00ebria dhe n\u00eb asnj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb nuk pasqyrojn\u00eb gjinin\u00eb e t\u00eb gjith\u00eb meshkujve dhe femrave. Megjithat\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb shoq\u00ebria ende b\u00ebn dallimin midis burrit publik dhe gruas private, t\u00eb gjitha ideologjit\u00eb marrin nj\u00ebfar\u00eb konsiderate se ku mbaron sfera private dhe ku fillon publikja. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb tipike sfera private shihet si a-politike dhe kjo \u00ebsht\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb ideologjis\u00eb liberale. Liberalizmi, ve\u00e7an\u00ebrisht liberalizmi klasik, propozon q\u00eb shteti t\u00eb mbetet vet\u00ebm si nj\u00eb aspekt i sfer\u00ebs publike, duke vepruar si\u00e7 sugjeron Robert Nozick si nj\u00eb \u201croje nate\u201d. Fillimisht kjo n\u00ebnkuptonte se marr\u00ebdh\u00ebniet gjinore ishin t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr shtetin vet\u00ebm p\u00ebr sa i p\u00ebrket t\u00eb drejtave formale ligjore \u2013 si\u00e7 \u00ebsht\u00eb e drejta e vot\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n Megjithat\u00eb, nd\u00ebrsa liberalizmi \u00ebsht\u00eb zhvilluar n\u00eb bot\u00ebn per\u00ebndimore, duke gjeneruar m\u00eb shum\u00eb tendenca socialiste n\u00ebp\u00ebrmjet teoricien\u00ebve si John Rawls, sfera publike ngadal\u00eb ka p\u00ebrthithur pjes\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb sfer\u00ebs private, me futjen e ligjeve n\u00eb lidhje me jet\u00ebn private t\u00eb individit. K\u00ebtu hyn\u00eb ligji p\u00ebr kriminalizimin e p\u00ebrdhunimit brenda martes\u00ebs n\u00eb vitin 1991. Megjithat\u00eb, nj\u00eb sektor i madh i shoq\u00ebris\u00eb mbetet brenda sfer\u00ebs private dhe kjo ndihmon n\u00eb ruajtjen e kultur\u00ebs patriarkale.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebrderisa shteti refuzon ta pranoj\u00eb dhom\u00ebn e gjumit si di\u00e7ka politike, grat\u00eb jan\u00eb t\u00eb detyruara t\u00eb mbeten, n\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb madhe, a-politike. Pamund\u00ebsia e grave p\u00ebr t\u00eb kryer nj\u00eb abort n\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb bot\u00ebs, e detyron gruan t\u00eb q\u00ebndroj n\u00eb sfer\u00ebn private si n\u00ebn\u00eb. Dallimi midis sfer\u00ebs publike dhe private \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje n\u00eb t\u00eb gjitha ideologjit\u00eb. K\u00ebt\u00eb e theksoi edhe me shum\u00eb feminizmi i val\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb, me fushat\u00ebn \u201cpersonalja \u00ebsht\u00eb politike\u201d.<\/p>\n\n\n\n Feja dhe Feminizmi<\/strong><\/p>\n\n\n\n Feja dhe politika jan\u00eb t\u00eb nd\u00ebrthurura n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb dhe politik\u00ebn; t\u00eb nd\u00ebrlidhura p\u00ebr t\u00eb krijuar kultura dhe p\u00ebr t\u00eb krijuar p\u00ebrkufizimin e njeriut si mekaniz\u00ebm p\u00ebrparimi. Edhe n\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb per\u00ebndimore ku feja \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb shum\u00eb m\u00eb laike, traditat fetare mbeten n\u00eb strukturat politike. Marr\u00ebdh\u00ebniet gjinore jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrhapura n\u00eb shumic\u00ebn e aspekteve t\u00eb t\u00eb gjitha feve, nga p\u00ebrdorimi i p\u00ebremrit “ai” p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar “Zotat”, deri te ndarja e gjinive n\u00eb vendet e adhurimit. Feja ruan vazhdimisht marr\u00ebdh\u00ebnien hierarkike nd\u00ebrmjet gjinive; me mbizot\u00ebrimin mashkullor; me shembujt m\u00eb t\u00eb duksh\u00ebm jan\u00eb ata nga fet\u00eb abrahamike, ku Eva (gruaja e par\u00eb) u krijua nga Zoti duke p\u00ebrdorur nj\u00eb nga brinj\u00ebt e Adamit (burrit t\u00eb par\u00eb).<\/p>\n\n\n\n N\u00ebse feja pranohet si nj\u00eb aspekt ky\u00e7 i studimit politik, at\u00ebher\u00eb mbizot\u00ebrimi i hierarkis\u00eb gjinore brenda fes\u00eb e p\u00ebrkeq\u00ebson r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e marr\u00ebdh\u00ebnieve gjinore. N\u00eb Shtetet e Bashkuara, ku amendamenti i par\u00eb dekreton se ndarja midis kish\u00ebs dhe shtetit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb faktor themelor i politik\u00ebs s\u00eb tyre, krishterimi dep\u00ebrton n\u00eb politikat e qeveris\u00eb s\u00eb tyre. Aborti n\u00eb Shtetet e Bashkuara nuk \u00ebsht\u00eb i paligjsh\u00ebm federalisht, megjithat\u00eb \u00e7do shtet ka aft\u00ebsin\u00eb t\u00eb krijoj\u00eb ligjet e veta p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje. Pjesa m\u00eb e madhe e mb\u00ebshtetjes pro-jet\u00ebs bazohet n\u00eb vlerat e krishtera dhe p\u00ebr shkak t\u00eb faktit se q\u00eb nga dy zgjedhjet e fundit, republikan\u00ebt kan\u00eb marr\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr m\u00eb shum\u00eb legjislatura shtet\u00ebrore, ka pasur nj\u00eb rritje t\u00eb ndalimeve t\u00eb abortit.<\/p>\n\n\n\n Statusi ligjor i abortit \u00ebsht\u00eb i natyrsh\u00ebm n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet gjinore; n\u00ebse nj\u00eb grua detyrohet t\u00eb ket\u00eb f\u00ebmij\u00eb, kjo ndikon n\u00eb t\u00eb gjitha perspektivat ekonomike, profesionale dhe sociale. Gruaja detyrohet n\u00eb rolin e nd\u00ebrtuar shoq\u00ebror – si n\u00ebn\u00eb. Lidhja fetare \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e dukshme n\u00eb Irland\u00eb dhe megjith\u00ebse ligji \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdit\u00ebsuar p\u00ebr t\u00eb lejuar abortin n\u00eb rastet k\u00ebrc\u00ebnuese p\u00ebr jet\u00ebn, ilegalizimi i tij i p\u00ebrgjithsh\u00ebm bazohet n\u00eb “marr\u00ebdh\u00ebnien komode” midis Kish\u00ebs Katolike dhe Qeveris\u00eb. Mbetjet e krishterimit jo vet\u00ebm q\u00eb gjenden n\u00eb institucionet politike t\u00eb Irland\u00ebs dhe Shteteve t\u00eb Bashkuara, por edhe n\u00eb Mbret\u00ebrin\u00eb e Bashkuar ku 26 peshkop\u00eb ulen n\u00eb Dhom\u00ebn e Lord\u00ebve, si dhe n\u00eb Parlamentin Evropian ku Demokristian\u00ebt jan\u00eb partia m\u00eb e madhe me 214 vende.<\/p>\n\n\n\n Feja luan nj\u00eb rol edhe m\u00eb t\u00eb madh n\u00eb komentin politik t\u00eb kombeve jo laike t\u00eb Lindjes s\u00eb Mesme. N\u00eb vendet arabe ku ekziston ligji i Sheriatit, pra ekzistojn\u00eb tekste juridike islame \u2013 t\u00eb cilat p\u00ebrcaktojn\u00eb termat e sheriatit q\u00eb i trajtojn\u00eb grat\u00eb si qytetare t\u00eb dor\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb dhe i vendosin ato n\u00ebn dominimin e burrave. Feja dhe politika nd\u00ebrthuren n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn. Meqen\u00ebse marr\u00ebdh\u00ebniet gjinore luajn\u00eb nj\u00eb rol kaq dominues n\u00eb ligjet dhe traditat e kaq shum\u00eb feve, jan\u00eb qart\u00ebsisht po aq ky\u00e7 p\u00ebr studimin e politik\u00ebs sa vet\u00eb feja.<\/p>\n\n\n\n Feminizmi dhe Varf\u00ebria<\/strong><\/p>\n\n\n\n M\u00eb par\u00eb, ligji i Sheriatit ndalonte arsimimin e grave dhe megjith\u00ebse kjo ka ndryshuar deri diku, nj\u00eb hendek gjinor arsimor mbetet n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn. Edhe ky arsim \u00ebsht\u00eb i ndar\u00eb sipas gjinis\u00eb. Arsimimi i burrave tradicionalisht ndryshon n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb dramatike nga arsimimi i grave, ku arsimimi i burrave p\u00ebrfshin p\u00ebrgatitjen p\u00ebr sfer\u00ebn publike p\u00ebrmes m\u00ebsimit t\u00eb shkenc\u00ebs dhe matematik\u00ebs, nd\u00ebrsa sh\u00ebrbimet arsimore t\u00eb grave p\u00ebrfshijn\u00eb p\u00ebrgatitjen p\u00ebr jet\u00ebn n\u00eb sfer\u00ebn sht\u00ebpiake.<\/p>\n\n\n\n Nj\u00eb shembull u vendos n\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb vitit 2007 q\u00eb tregoi se n\u00eb nivelin A n\u00eb Mbret\u00ebrin\u00eb e Bashkuar, l\u00ebnda m\u00eb e popullarizuar e vajzave ishte anglishtja, nd\u00ebrsa e djemve ishte matematika. Psikologjia, arti dhe dizajni e sociologjia ishin nd\u00ebr 10 zgjedhjet m\u00eb t\u00eb njohura p\u00ebr vajzat (por jo djemt\u00eb), nd\u00ebrsa fizika, studimet e biznesit, gjeografia dhe edukata fizike ishin n\u00eb top 10 p\u00ebr djemt\u00eb (por jo vajzat).<\/p>\n\n\n\n Kjo pabarazi n\u00eb arsim \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga shkaqet katastrofike t\u00eb feminizimit t\u00eb varf\u00ebris\u00eb dhe maskulinizimit t\u00eb pasuris\u00eb. Studimi i shoq\u00ebris\u00eb p\u00ebrfshin nj\u00eb ekzaminim t\u00eb shp\u00ebrndarjes s\u00eb pasuris\u00eb dhe hendekut global t\u00eb pasuris\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb mas\u00eb \u00e7\u00ebshtja e varf\u00ebris\u00eb \u00ebsht\u00eb jetike, megjithat\u00eb feminizimi i saj \u00ebsht\u00eb injoruar. N\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn, grat\u00eb kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb jen\u00eb t\u00eb varfra, t\u00eb pun\u00ebsuara n\u00eb pun\u00eb t\u00eb pasigurt, me pages\u00eb t\u00eb ul\u00ebt dhe kan\u00eb m\u00eb pak t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb ken\u00eb qasje n\u00eb pron\u00eb, kredi dhe arsim. Edhe pse hendeku gjinor i pagave mbahet si nj\u00eb nocion i pajustifikuesh\u00ebm n\u00eb shoq\u00ebri, lidhja midis varf\u00ebris\u00eb dhe marr\u00ebdh\u00ebnieve gjinore nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb rast i pabarazive n\u00eb paga.<\/p>\n\n\n\n Me k\u00ebt\u00eb n\u00ebnkuptohet se barazimi i pag\u00ebs nd\u00ebrmjet gjinive nuk do t\u00eb ndalonte feminizimin e varf\u00ebris\u00eb, por thjesht mund t\u00eb reduktonte maskulinizimin e pasuris\u00eb. Marr\u00ebdh\u00ebniet gjinore luajn\u00eb nj\u00eb rol n\u00eb varf\u00ebri p\u00ebrmes m\u00ebnyrave t\u00eb ndryshme p\u00ebrve\u00e7 pabarazis\u00eb n\u00eb paga, p\u00ebr shembull, n\u00ebp\u00ebrmjet seksualizimit t\u00eb grave n\u00eb sfer\u00ebn profesionale. Kjo jo vet\u00ebm q\u00eb e b\u00ebn m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr grat\u00eb t\u00eb p\u00ebrparojn\u00eb n\u00eb shkall\u00ebt profesionale, por n\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb bot\u00ebs i ka detyruar grat\u00eb n\u00eb pun\u00eb seksuale; nj\u00eb profesion q\u00eb jo vet\u00ebm q\u00eb patriarkati e ka b\u00ebr\u00eb t\u00eb paligjsh\u00ebm, por q\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb mjedis inkurajon n\u00ebnshtrimin dhe posedon rreziqe ekstreme p\u00ebr sh\u00ebndetin, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb kontraktimi i virusit HIV\/AIDS.<\/p>\n\n\n\n Por p\u00ebrtej k\u00ebsaj, marr\u00ebdh\u00ebniet e pushtetit midis gjinive brenda sfer\u00ebs s\u00eb brendshme kan\u00eb n\u00ebnkuptuar q\u00eb ekonomia e brendshme ka qen\u00eb dhe mbetet e maskulinizuar, duke rezultuar n\u00eb var\u00ebsin\u00eb fem\u00ebrore nga burrat. Burri ende shihet si \u201cfituesi i buk\u00ebs\u201d, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se shum\u00eb gra nuk kan\u00eb asnj\u00eb pasuri t\u00eb pavarur. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, roli i pritsh\u00ebm i grave si \u201csh\u00ebrb\u00ebtore e sht\u00ebpis\u00eb\u201d ka rezultuar q\u00eb shum\u00eb gra t\u00eb l\u00ebn\u00eb arsimin her\u00ebt p\u00ebr t\u00eb kryer detyrat e tyre sht\u00ebpiake. Kjo \u00ebsht\u00eb evidente nga fakti se shkalla e analfabetizmit \u00ebsht\u00eb ende m\u00eb e lart\u00eb n\u00eb mesin e grave n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn.<\/p>\n\n\n\n Roli i pritsh\u00ebm i gruas p\u00ebrfshin kujdesin ndaj f\u00ebmij\u00ebve, gj\u00eb q\u00eb rezulton n\u00eb varf\u00ebri t\u00eb koh\u00ebs. P\u00ebrjashtimi i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i pushimit at\u00ebror si nj\u00eb opsion p\u00ebr prind\u00ebrit do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb grat\u00eb detyrohen t\u00eb largohen nga sfera publike e nga shoq\u00ebria p\u00ebr t\u00eb rritur f\u00ebmij\u00ebn e tyre. Kjo do t\u00eb thot\u00eb se ka nj\u00eb pabarazi n\u00eb raportin nd\u00ebrmjet gjinive dhe sasis\u00eb s\u00eb koh\u00ebs n\u00eb dispozicion p\u00ebr grat\u00eb p\u00ebr t\u00eb fituar. Nj\u00eb nga aspektet m\u00eb t\u00eb k\u00ebqija t\u00eb feminizimit t\u00eb varf\u00ebris\u00eb \u00ebsht\u00eb var\u00ebsia e krijuar nga burrat, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se seksualiteti b\u00ebhet nj\u00eb aspekt jetik n\u00eb k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje. Nj\u00eb familje \u00ebsht\u00eb pothuajse e detyruar, n\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb bot\u00ebs, t\u00eb ket\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn nj\u00eb burr\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb var\u00ebsie ekonomike. Prandaj, marr\u00ebdh\u00ebniet gjinore jan\u00eb nj\u00eb aspekt i k\u00ebrkuar i studimit t\u00eb politik\u00ebs, sepse n\u00ebse ato injorohen, varf\u00ebria do t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb feminizohet.<\/p>\n\n\n\n Grat\u00eb n\u00eb Luft\u00eb<\/strong><\/p>\n\n\n\n P\u00ebrgjat\u00eb historis\u00eb dhe ende n\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb bot\u00ebs, e vetmja koh\u00eb ku grat\u00eb mb\u00ebshteten n\u00eb aspektin ekonomik dhe mir\u00ebmbajtjen e sfer\u00ebs publike \u00ebsht\u00eb gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb luft\u00ebs. Lufta luan nj\u00eb rol themelor n\u00eb studimin e politik\u00ebs; p\u00ebr Clausewitz-in, lufta ishte thjesht vazhdimi i politik\u00ebs me mjete t\u00eb tjera. Megjithat\u00eb, brenda t\u00eb gjitha aspekteve t\u00eb konceptit, r\u00ebnd\u00ebsia e marr\u00ebdh\u00ebnieve gjinore nuk mund t\u00eb n\u00ebnvler\u00ebsohet, nga marr\u00ebveshja e paqes deri te strategjia e fitores.<\/p>\n\n\n\n Konceptimi i gruas private dhe burrit publik ka pranuar role t\u00eb paracaktuara p\u00ebr dy gjinit\u00eb e pranuara nga shoq\u00ebria. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb stereotipe, luft\u00ebrat rrotullohen rreth burrave; gjinia i fillon, i lufton dhe i p\u00ebrfundon. Prandaj, grat\u00eb veprojn\u00eb si mb\u00ebshtetje, duke stabilizuar shoq\u00ebrin\u00eb n\u00eb munges\u00eb t\u00eb burrave. K\u00ebto role t\u00eb bazuara n\u00eb gjini brenda luft\u00ebs kan\u00eb pasur pasoja t\u00eb shumta p\u00ebr refugjat\u00ebt, p\u00ebr procesin e paqes dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si individi ndikohet nga lufta.<\/p>\n\n\n\n Marr\u00ebdh\u00ebniet gjinore ndikojn\u00eb gjithashtu n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si individi ndikohet nga konflikti. Rolet gjinore n\u00eb luft\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb stereotipike pranojn\u00eb dhun\u00eb fizike dhe ndoshta vdekjen e nj\u00eb burri gjat\u00eb konfliktit, nd\u00ebrsa nj\u00eb grua mund t\u00eb p\u00ebrballet me dhun\u00eb seksuale. Gjat\u00eb gjenocidit t\u00eb Ruand\u00ebs, 75% e grave p\u00ebrjetuan nj\u00eb form\u00eb t\u00eb dhun\u00ebs seksuale.<\/p>\n\n\n\n Dhuna seksuale \u00ebsht\u00eb nj\u00eb aspekt i institucionalizuar i luft\u00ebs dhe p\u00ebr shkak t\u00eb stereotipeve gjinore \u00ebsht\u00eb nj\u00eb aspekt q\u00eb shoq\u00ebria pret t\u00eb prek\u00eb vet\u00ebm grat\u00eb, ashtu si shoq\u00ebria pret q\u00eb lufta fizike t\u00eb prek\u00eb vet\u00ebm burrat. T\u00eb dyja k\u00ebto supozime jan\u00eb padyshim t\u00eb rreme. N\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn burrat jan\u00eb prekur drejtp\u00ebrdrejt nga dhuna seksuale n\u00eb luft\u00eb. Nj\u00eb studim i 6000 t\u00eb burgosurve t\u00eb kampeve t\u00eb p\u00ebrqendrimit n\u00eb Sarajev\u00eb zbuloi se 80% e burrave raportuan se ishin p\u00ebrdhunuar. Nga i nj\u00ebjti studim vihet re gjithashtu se nga 4,076 OJQ q\u00eb kan\u00eb trajtuar dhun\u00ebn seksuale gjat\u00eb luft\u00ebs, vet\u00ebm 3% e tyre kan\u00eb p\u00ebrmendur p\u00ebrvoj\u00ebn e burrave.<\/p>\n\n\n\n S\u00eb fundi, sa i p\u00ebrket luft\u00ebs, marr\u00ebdh\u00ebniet gjinore jan\u00eb gjithashtu t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb procesin e paqes. N\u00eb tetor 2010, Sekretarja e Shtetit Hillary Clinton tha se e vetmja m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb reduktuar numrin e konflikteve n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn, p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar paqen e q\u00ebndrueshme \u2013 \u00ebsht\u00eb shfryt\u00ebzimi i kontributit t\u00eb plot\u00eb t\u00eb grave dhe burrave n\u00eb \u00e7do aspekt t\u00eb paqes. Nevojat dhe d\u00ebshirat e t\u00eb gjitha gjinive duhet t\u00eb njihen n\u00eb procesin e paqes. Megjithat\u00eb vet\u00eb OKB-ja nuk ka em\u00ebruar kurr\u00eb nj\u00eb grua si Kryetare apo Nd\u00ebrmjet\u00ebsuese n\u00eb bisedimet e paqes q\u00eb ajo ka sponsorizuar. Mungesa e p\u00ebrfaq\u00ebsimit t\u00eb grave n\u00eb k\u00ebto role fatkeq\u00ebsisht mund t\u00eb konsiderohet si arsyeja e vetme q\u00eb vet\u00ebm n\u00eb qershor 2008 OKB-ja e njohu dhun\u00ebn seksuale si nj\u00eb taktik\u00eb lufte.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebrfundim<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00cbsht\u00eb e qart\u00eb se marr\u00ebdh\u00ebniet gjinore luajn\u00eb nj\u00eb rol thelb\u00ebsor n\u00eb \u00e7do aspekt t\u00eb studimit politik dhe shoq\u00ebror t\u00eb diskutuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb ese. Nga ruajtja e varf\u00ebris\u00eb s\u00eb feminizuar, te hierarkia gjinore e p\u00ebrhapur n\u00eb fe, marr\u00ebdh\u00ebniet gjinore mund t\u00eb shihen kudo n\u00eb politik\u00eb. Kjo ese ka zb\u00ebrthyer studimin e politik\u00ebs dhe shoq\u00ebris\u00eb, duke gjetur r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e marr\u00ebdh\u00ebnieve gjinore n\u00eb debatin se \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb sfera publike si dhe duke njohur r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb analize t\u00eb arsimit dhe duke shfaqur hendekun e edukimit gjinor q\u00eb shfaqet n\u00eb shoq\u00ebri. S\u00eb fundi, kjo ese zb\u00ebrtheu proceset e luft\u00ebs dhe tregoi efektet q\u00eb kan\u00eb pasur marr\u00ebdh\u00ebniet e pabarabarta gjinore n\u00eb proceset e luft\u00ebs dhe p\u00ebr rrjedhoj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e shqyrtimit t\u00eb saj. Vet\u00ebm duke njohur r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e marr\u00ebdh\u00ebnieve gjinore mund t\u00eb ket\u00eb ndonj\u00eb shpres\u00eb p\u00ebr barazi.<\/p>\n\n\n\n E p\u00ebrktheu: Riola Morina<\/p>\n\n\n\n