Gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit, nj\u00eb val\u00eb n\u00eb rritje e aktivizmit t\u00eb grave ka p\u00ebrfshir\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn. N\u00eb internet dhe n\u00eb rrug\u00eb, miliona gra kan\u00eb ngritur z\u00ebrin dhe kan\u00eb b\u00ebr\u00eb thirrje p\u00ebr veprim kund\u00ebr abuzimit sistematik, ngacmimit dhe diskriminimit. Ky aktiviz\u00ebm \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkthyer n\u00eb kutin\u00eb e votimit, me nj\u00eb num\u00ebr m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb grave q\u00eb konkurrojn\u00eb p\u00ebr poste publike.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb vitin 2018, grat\u00eb n\u00eb Afganistanin dhe Irakun e shkat\u00ebrruar nga lufta soll\u00ebn luft\u00ebn e tyre p\u00ebr t\u00eb drejta t\u00eb barabarta n\u00eb aren\u00ebn politike, me nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb papar\u00eb kandidatesh gra q\u00eb konkurruan n\u00eb zgjedhjet parlamentare: 417 n\u00eb Afganistan dhe 2,011 n\u00eb Irak. Nga viti 2005 deri n\u00eb vitin 2018, Libani pa rritje m\u00eb shum\u00eb se 27 her\u00eb n\u00eb numrin e kandidateve gra p\u00ebr parlament, pra rritje nga vet\u00ebm 4 n\u00eb 111. N\u00eb Shtetet e Bashkuara n\u00eb 2018, mbi 500 gra \u2013 nj\u00eb num\u00ebr rekord \u2013 konkurruan p\u00ebr Kongres ose p\u00ebr poste n\u00eb mbar\u00eb vendin. Pranver\u00ebn e kaluar, zgjedhjet lokale n\u00eb Irland\u00eb dhe zgjedhjet komb\u00ebtare n\u00eb Indi e Japoni paraqit\u00ebn m\u00eb shum\u00eb kandidate gra q\u00eb konkurruan p\u00ebr poste sesa n\u00eb \u00e7do zgjedhje t\u00eb m\u00ebparshme n\u00eb ato vende.<\/p>\n\n\n\n
Rezultati i gjith\u00eb k\u00ebsaj ka qen\u00eb ardhja e m\u00eb shum\u00eb grave n\u00eb pushtet. P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb historin\u00eb e SHBA-s\u00eb, grat\u00eb mbajn\u00eb af\u00ebr 25 p\u00ebrqind t\u00eb vendeve n\u00eb Dhom\u00ebn e P\u00ebrfaq\u00ebsuesve dhe Senat. N\u00eb Brazil, nj\u00eb num\u00ebr historik i kandidateve gra n\u00eb zgjedhjet e 2018-\u00ebs prodhoi nj\u00eb rritje prej 35 p\u00ebrqind n\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsimin e grave n\u00eb legjislaturat shtet\u00ebrore krahasuar me kat\u00ebr vjet m\u00eb par\u00eb. N\u00eb Sri Lanka, pas nj\u00eb ligji p\u00ebr kuotat zgjedhore t\u00eb vitit 2016 q\u00eb rezervonte 25 p\u00ebrqind t\u00eb vendeve n\u00eb k\u00ebshillat lokale p\u00ebr grat\u00eb, 2000 u zgjodh\u00ebn n\u00eb mbar\u00eb vendin, krahasuar me 82 n\u00eb vitin 2011. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ngjashme n\u00eb Tunizi, nj\u00eb ligj i vitit 2016 q\u00eb k\u00ebrkon alternimin e grave dhe burrave n\u00eb partit\u00eb politike, listat e kandidat\u00ebve rrit\u00ebn n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb dramatike numrin e grave n\u00eb postet e k\u00ebshillit vendor; si rezultat, grat\u00eb tani mbajn\u00eb gati 50 p\u00ebrqind t\u00eb pozitave t\u00eb qeverisjes vendore, krahasuar me 27 p\u00ebrqind n\u00eb vitin 2010. N\u00eb Meksik\u00eb, nj\u00eb num\u00ebr rekord prej gati 3,000 grave kandiduan n\u00eb zgjedhjet n\u00eb 2018, duke \u00e7uar n\u00eb barazi t\u00eb plot\u00eb gjinore n\u00eb Kongres ku edhe p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb nj\u00eb grua u zgjodh kryetare e bashkis\u00eb n\u00eb Mexico City. Rritja m\u00eb e madhe e p\u00ebrqindjes s\u00eb deputeteve gra si rezultat i zgjedhjeve n\u00eb vitin 2018 u zhvillua n\u00eb Xhibuti, ku p\u00ebrfaq\u00ebsimi i grave u rrit nga 11 p\u00ebrqind n\u00eb 2013 n\u00eb 26 p\u00ebrqind.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb disa vende ka pasur pengesa\u2014si n\u00eb Island\u00eb, ku p\u00ebrfaq\u00ebsimi parlamentar i grave ra nga 47 p\u00ebrqind n\u00eb 2016 n\u00eb 38 p\u00ebrqind n\u00eb 2017, m\u00eb i ul\u00ebti q\u00eb nga viti 2007. Megjithat\u00eb, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, p\u00ebrfaq\u00ebsimi parlamentar global i grave \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar shum\u00eb. N\u00eb shtator 2019, grat\u00eb mbanin 24 p\u00ebrqind t\u00eb t\u00eb gjitha vendeve n\u00eb parlamentet komb\u00ebtare n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn, gati dyfishi i p\u00ebrfaq\u00ebsimit t\u00eb tyre 20 vjet m\u00eb par\u00eb. Megjith\u00ebse p\u00ebrfaq\u00ebsimi i grave mbetet larg t\u00eb qenit i barabart\u00eb me at\u00eb t\u00eb burrave, shkalla e ndryshimit po rritet.<\/p>\n\n\n\n
P\u00ebrfaq\u00ebsimi i grave nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje drejt\u00ebsie. Hulumtimet tregojn\u00eb se diversiteti gjinor n\u00eb udh\u00ebheqje lidhet me qeverisjen m\u00eb t\u00eb mir\u00eb. Grat\u00eb m\u00eb shum\u00eb se burrat kan\u00eb gjasa t\u00eb mbrojn\u00eb ligjet q\u00eb mb\u00ebshtesin f\u00ebmij\u00ebt dhe mir\u00ebqenien sociale. N\u00eb Indi, nj\u00eb studim nga studiuesit Raghabendra Chattopadhyay dhe Esther Duflo zbuloi se k\u00ebshillat e fshatrave t\u00eb udh\u00ebhequra nga grat\u00eb kishin m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb mb\u00ebshtesnin investimin n\u00eb uj\u00eb t\u00eb pijsh\u00ebm t\u00eb past\u00ebr, imunizime t\u00eb f\u00ebmij\u00ebris\u00eb dhe arsim. N\u00eb Norvegji, p\u00ebrfaq\u00ebsimi i grave n\u00eb k\u00ebshillat bashkiak\u00eb ka qen\u00eb i lidhur me mbulim m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb kujdesit p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt, gj\u00eb q\u00eb ka p\u00ebrmir\u00ebsuar aft\u00ebsin\u00eb e grave p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb vendin e pun\u00ebs. Diversiteti gjinor n\u00eb qeveri \u00ebsht\u00eb shoq\u00ebruar gjithashtu me ulje t\u00eb korrupsionit: nj\u00eb analiz\u00eb nga ekonomist\u00ebt Chandan Jha dhe Sudipta Sarangi n\u00eb mbi 125 vende zbuloi se nivelet e korrupsionit jan\u00eb m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta n\u00eb vendet me p\u00ebrqindje m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb ligjv\u00ebn\u00ebsve gra.<\/p>\n\n\n\n
Grat\u00eb gjithashtu kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb tejkalojn\u00eb ndarjet politike: nj\u00eb studim n\u00eb Senatin e SHBA-ve zbuloi se senatoret gra punonin m\u00eb shpesh me partit\u00eb konkurrente sesa homolog\u00ebt e tyre burra. Hulumtimi nga Universiteti Uppsala n\u00eb Suedi, ka treguar se pjes\u00ebmarrja politike e grave \u00ebsht\u00eb e lidhur me nj\u00eb rrezik m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb luft\u00ebs civile dhe nj\u00eb incidenc\u00eb m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb dhun\u00ebs politike t\u00eb ushtruar nga shteti, si vrasjet, zhdukjet me forc\u00eb, torturat dhe burgosjet politike. Nj\u00eb analiz\u00eb sasiore nga shkenc\u00ebtarja politike Mary Caprioli zbuloi se kur p\u00ebrfaq\u00ebsimi parlamentar i grave u rrit me pes\u00eb p\u00ebrqind, nj\u00eb vend kishte nj\u00eb t\u00eb pest\u00ebn e gjasave p\u00ebr t’iu p\u00ebrgjigjur nj\u00eb krize nd\u00ebrkomb\u00ebtare me dhun\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Megjithat\u00eb, p\u00ebrderisa numri i grave q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb poste politike \u00ebsht\u00eb rritur, po ashtu jan\u00eb rritur edhe reagimet. Kjo armiq\u00ebsi nuk \u00ebsht\u00eb aspak e papritur. Sa her\u00eb q\u00eb grupet e n\u00ebn-p\u00ebrfaq\u00ebsuara fitojn\u00eb pushtet dhe t\u00eb drejta, ato p\u00ebrballen me kund\u00ebrshtime dhe shpesh me dhun\u00eb. P\u00ebrderisa grat\u00eb hyjn\u00eb n\u00eb politik\u00eb, ato p\u00ebrballen me nj\u00eb num\u00ebr jo-proporcional sulmesh, shum\u00eb prej t\u00eb cil\u00ebve marrin forma specifike t\u00eb bazuara n\u00eb gjini. P\u00ebr t\u00eb mbrojtur progresin e dekadave t\u00eb fundit, qeverit\u00eb, organizatat e shoq\u00ebris\u00eb civile dhe aktivist\u00ebt duhet t\u00eb punojn\u00eb s\u00eb bashku p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb pjes\u00ebmarrjen n\u00eb politik\u00eb m\u00eb t\u00eb leht\u00eb p\u00ebr grat\u00eb \u2013 dhe m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u00eb tjer\u00ebt q\u00eb bllokojn\u00eb ngritjen e tyre.<\/p>\n\n\n\n
MBROJTJA E VETES<\/p>\n\n\n\n
Sipas Projektit t\u00eb t\u00eb Dh\u00ebnave p\u00ebr Vendndodhjen dhe Ngjarjet e Konflikteve t\u00eb Armatosura, sulmet e motivuara politikisht ndaj grave kan\u00eb qen\u00eb n\u00eb rritje n\u00eb pothuajse \u00e7do rajon t\u00eb bot\u00ebs, duke arritur nj\u00eb rekord t\u00eb lart\u00eb n\u00eb vitin 2019. Edhe grat\u00eb q\u00eb thjesht ushtrojn\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e tyre p\u00ebr t\u00eb votuar b\u00ebhen viktim\u00eb e dhun\u00ebs gati kat\u00ebr her\u00eb m\u00eb shum\u00eb se sa burrat, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb zonat rurale e n\u00eb qendrat e regjistrimit t\u00eb votuesve. P\u00ebrderisa grat\u00eb kan\u00eb kaluar nga votimi te k\u00ebrkimi i postit, dhuna i ka ndjekur ato. Sondazhet e kryera n\u00eb vitin 2017 n\u00eb Bregun e Fildisht\u00eb, Honduras, Tanzani dhe Tunizi zbuluan se 55% e zyrtareve gra iu n\u00ebnshtruan dhun\u00ebs gjat\u00eb kryerjes s\u00eb funksioneve t\u00eb partive politike. N\u00eb zgjedhjet parlamentare t\u00eb<\/p>\n\n\n\n
Kenias 2017, nj\u00eb num\u00ebr rekord i grave kandidoi p\u00ebr poste, pjes\u00ebrisht fal\u00eb nj\u00eb rregulli q\u00eb k\u00ebrkon q\u00eb jo m\u00eb shum\u00eb se dy t\u00eb tretat e vendeve n\u00eb nj\u00eb organ qeveris\u00ebs t\u00eb kontrollohen nga nj\u00eb gjini. Por gjat\u00eb fushat\u00ebs, shum\u00eb nga ato kandidate u p\u00ebrball\u00ebn me forma t\u00eb dhun\u00ebs, duke p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimet p\u00ebr turp\u00ebrim publik. Shum\u00eb prej k\u00ebtyre k\u00ebrc\u00ebnimeve k\u00ebrkonin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb eksplicite q\u00eb grat\u00eb t\u00eb largoheshin nga politika, duke shpresuar q\u00eb t’i dekurajonin grat\u00eb t\u00eb hynin n\u00eb sferat politike t\u00eb dominuara nga burrat. Ngjash\u00ebm, dhuna ndaj kandidateve dhe zyrtareve gra ka d\u00ebmtuar sfer\u00ebn politike n\u00eb Bolivi vitet e fundit. “Grat\u00eb tani jan\u00eb af\u00ebr barazis\u00eb dhe burrat nuk mund ta pranojn\u00eb leht\u00ebsisht k\u00ebt\u00eb\u201d, tha Katia Uriona, ish-presidentja e Gjykat\u00ebs s\u00eb Lart\u00eb Zgjedhore t\u00eb Bolivis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Pjes\u00ebmarr\u00ebset gra n\u00eb politik\u00eb jan\u00eb n\u00eb sh\u00ebnjest\u00ebr n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb disproporcionale edhe n\u00eb internet, ku p\u00ebrballen me sulme ngacmimi n\u00eb mediat sociale. Nj\u00eb sondazh i vitit 2016 me politikane gra nga 39 vende t\u00eb bot\u00ebs zbuloi se 82 p\u00ebrqind kishin p\u00ebrjetuar nj\u00eb form\u00eb t\u00eb dhun\u00ebs psikologjike e 44 p\u00ebrqind ishin p\u00ebrballur me k\u00ebrc\u00ebnime t\u00eb dhunshme. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ngjashme, nj\u00eb sondazh i vitit 2018 me deputete dhe punonj\u00ebse evropiane, zbuloi se 58 p\u00ebrqind kishin p\u00ebrjetuar k\u00ebrc\u00ebnime me dhun\u00eb n\u00eb internet, ku gati gjysma e tyre ishin k\u00ebrc\u00ebnuar me vdekje ose p\u00ebrdhunim. N\u00eb Afganistan, Fondacioni Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr Sistemet Zgjedhore ka zbuluar ngacmime t\u00eb p\u00ebrhapura t\u00eb kandidateve gra, shpesh nga duart e lider\u00ebve t\u00eb partis\u00eb, oficer\u00ebve t\u00eb policis\u00eb ose administrator\u00ebve t\u00eb zgjedhjeve. N\u00eb Shtetet e Bashkuara, sipas nj\u00eb studimi t\u00eb kryer nga kompania australiane e k\u00ebrkimit t\u00eb inteligjenc\u00ebs artificiale Max Kelsen, Hillary Clinton mori pothuajse dy her\u00eb m\u00eb shum\u00eb komente abuzuese n\u00eb Twitter sesa Bernie Sanders.<\/p>\n\n\n\n
Nj\u00eb element ve\u00e7an\u00ebrisht i d\u00ebmsh\u00ebm i abuzimit q\u00eb p\u00ebrjetojn\u00eb grat\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebse n\u00eb politik\u00eb, \u00ebsht\u00eb cil\u00ebsia e atij abuzimi si seksual ose specifik gjinor. Nd\u00ebrsa abuzimi ndaj burrave n\u00eb politik\u00eb lidhet kryesisht me detyrat e tyre profesionale, ngacmimi n\u00eb internet i kandidateve gra ka shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr gjasa t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb komente p\u00ebr pamjen e tyre fizike ose k\u00ebrc\u00ebnime p\u00ebr sulm seksual. N\u00eb disa raste, ngacmuesit shp\u00ebrndajn\u00eb foto seksuale t\u00eb politikaneve gra, si\u00e7 ishte rasti n\u00eb Ruand\u00eb, kur ngacmuesit postuan foto t\u00eb rreme nudo t\u00eb Diane Rwigara, kandidatja e vetme presidenciale grua n\u00eb zgjedhjet e 2017-\u00ebs. Ngacmuesit k\u00ebrc\u00ebnojn\u00eb gjithashtu t\u00eb dashurit e politikan\u00ebve gra: n\u00eb vitin 2018, studiuesit n\u00eb Universitetin e Bradfordit zbuluan se 62 p\u00ebrqind e deputeteve gra n\u00eb Mbret\u00ebrin\u00eb e Bashkuar kishin marr\u00eb k\u00ebrc\u00ebnime fizike ndaj miqve dhe familjes s\u00eb tyre, krahasuar me vet\u00ebm gjasht\u00eb p\u00ebrqind t\u00eb homolog\u00ebve t\u00eb tyre burra. .<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb ekstremin e saj, dhuna ndaj lidereve politike gra \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb vdekjeprur\u00ebse. Vitin e kaluar n\u00eb Brazil, Marielle Franco \u2013 nj\u00eb k\u00ebshilltare e qytetit, homoseksuale, grua me ngjyr\u00eb, feministe n\u00eb Rio de Zhaneiro \u2013 u vra nga an\u00ebtar\u00eb t\u00eb milicis\u00eb q\u00eb kund\u00ebrshtonin pozicionet e saj politike. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ngjashme, nj\u00eb seri sulmesh t\u00eb dhunshme kund\u00ebr lidereve t\u00eb zgjedhura gra n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Bolivin\u00eb n\u00eb vitin 2012 kulmoi me vrasjen e Juana Quispe, nj\u00eb k\u00ebshilltare n\u00eb Ancoraimes, e cila ishte kritikuar p\u00ebr ndihm\u00ebn q\u00eb iu kishte dh\u00ebn\u00eb kolegeve gra n\u00eb paraqitjen e ankesave p\u00ebr ngacmim. N\u00eb vitin 2016, nj\u00eb vras\u00ebs i motivuar nga nj\u00eb<\/p>\n\n\n\n
p\u00ebrzierje toksike e supremacis\u00eb s\u00eb bardh\u00eb, ksenofobis\u00eb dhe mizogjinis\u00eb i mori jet\u00ebn Jo Cox-it, nj\u00eb parlamentare e hapur feministe britanike.<\/p>\n\n\n\n
\u00cbsht\u00eb gjithashtu shqet\u00ebsuese m\u00ebnyra se si nj\u00eb dhun\u00eb e till\u00eb k\u00ebrc\u00ebnon t\u00eb minoj\u00eb besueshm\u00ebrin\u00eb dhe t\u00eb kufizoj\u00eb suksesin zgjedhor t\u00eb politikaneve gra. Sipas Institutit Komb\u00ebtar Demokratik, dhuna ndaj politikaneve gra n\u00eb demokracit\u00eb aziatike dhe t\u00eb Amerik\u00ebs Latine ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb ato t\u00eb ken\u00eb m\u00eb pak mandate sesa koleg\u00ebt e tyre burra. N\u00eb Mbret\u00ebrin\u00eb e Bashkuar, disa deputete gra t\u00eb Parlamentit vendos\u00ebn t\u00eb mos kandidojn\u00eb p\u00ebr rizgjedhje n\u00eb dhjetor 2019, kryesisht p\u00ebr shkak t\u00eb abuzimit q\u00eb p\u00ebrjetuan. \u201cRetorika seksualisht e ngarkuar ka qen\u00eb e p\u00ebrhapur n\u00eb abuzimin n\u00eb internet t\u00eb deputeteve gra, me k\u00ebrc\u00ebnime p\u00ebr t\u00eb na p\u00ebrdhunuar dhe duke na referuar nga organet tona gjenitale. Prandaj nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t’u habitur q\u00eb kaq shum\u00eb kolege t\u00eb mira gra kan\u00eb vendosur t\u00eb t\u00ebrhiqen n\u00eb k\u00ebto zgjedhje\u201d, shkroi Caroline Spelman, nj\u00eb nga k\u00ebto deputete n\u00eb The Times t\u00eb Londr\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n
Ky abuzim i pengon grat\u00eb t\u00eb kandidojn\u00eb p\u00ebr poste. N\u00eb nj\u00eb sondazh t\u00eb vitit 2014 n\u00eb Australi nga YWCA dhe Universiteti i Adelaide, dy t\u00eb tretat e grave t\u00eb anketuara q\u00eb shpreh\u00ebn interes p\u00ebr t\u00eb kandiduar p\u00ebr poste than\u00eb se k\u00ebrc\u00ebnimet ndaj politikaneve gra i b\u00ebn\u00eb ato t\u00eb hezitonin. N\u00eb Afganistan, grat\u00eb i raportuan Fondacionit Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr Sistemet Zgjedhore n\u00eb vitin 2019 se ngacmimi i p\u00ebrhapur seksual ishte nj\u00eb nga faktor\u00ebt kryesor\u00eb q\u00eb i dekurajonte ato nga kandidimi p\u00ebr poste m\u00eb t\u00eb larta. N\u00eb Irak n\u00eb vitin 2018, nj\u00eb grua t\u00ebrhoqi t\u00ebr\u00ebsisht kandidatur\u00ebn e saj p\u00ebr parlament pasi nj\u00eb video e sajuar e saj u shfaq n\u00eb internet q\u00eb e tregonte at\u00eb n\u00eb shtrat me nj\u00eb burr\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
K\u00ebto forma t\u00eb ngacmimit dhe dhun\u00ebs jo vet\u00ebm q\u00eb d\u00ebmtojn\u00eb nj\u00eb grua personalisht; ato gjithashtu pengojn\u00eb aft\u00ebsin\u00eb e saj p\u00ebr t\u00eb qeverisur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb efektive. N\u00eb nj\u00eb anket\u00eb t\u00eb vitit 2016 nga Unioni Nd\u00ebrparlamentar, pothuajse 40 p\u00ebrqind e deputeteve gra t\u00eb intervistuara q\u00eb kishin p\u00ebrjetuar dhun\u00eb than\u00eb se ato akte minuan aft\u00ebsin\u00eb e tyre p\u00ebr t\u00eb folur lirisht dhe p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur mandatet e tyre. Merrni parasysh p\u00ebr shembull barr\u00ebn financiare me t\u00eb cil\u00ebn p\u00ebrballen kandidatet dhe zyrtaret gra kur k\u00ebrkojn\u00eb nivele jasht\u00ebzakonisht t\u00eb larta sigurie n\u00eb form\u00ebn e rojeve me pages\u00eb dhe objekteve t\u00eb mbrojtura. N\u00eb Kenia n\u00eb vitin 2017, disa kandidate gra zgjodh\u00ebn t\u00eb mos zhvillonin takime gjat\u00eb nat\u00ebs, duke e v\u00ebn\u00eb veten n\u00eb nj\u00eb disavantazh t\u00eb r\u00ebnd\u00eb n\u00eb krahasim me kund\u00ebrshtar\u00ebt e tyre burra. N\u00eb Mbret\u00ebrin\u00eb e Bashkuar, gati 100 p\u00ebrqind e ligjv\u00ebn\u00ebsve gra kan\u00eb rritur sigurin\u00eb e tyre n\u00eb sht\u00ebpi, krahasuar me 75 p\u00ebrqind t\u00eb burrave.<\/p>\n\n\n\n
MBULIMI I REAGIMEVE<\/p>\n\n\n\n
Pjesa m\u00eb e madhe e k\u00ebsaj dhune nxitet nga mizogjinia, nj\u00eb patologji e rr\u00ebnjosur thell\u00eb n\u00eb shumic\u00ebn e shoq\u00ebrive dhe kulturave q\u00eb zor se eliminohet s\u00eb shpejti. Por \u00ebsht\u00eb tep\u00ebr fataliste t\u00eb konkludohet se ndryshimet e politikave do t\u00eb ishin t\u00eb padobishme. N\u00eb fakt, qeverit\u00eb, organizatat nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe<\/p>\n\n\n\n
kompanit\u00eb e teknologjis\u00eb mund t\u00eb miratojn\u00eb reforma q\u00eb do t\u00eb ndihmonin n\u00eb zbutjen e k\u00ebsaj dhune g\u00ebrryese.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb vitin 2011, Asambleja e P\u00ebrgjithshme e OKB-s\u00eb nxori nj\u00eb deklarat\u00eb ku b\u00ebn thirrje p\u00ebr zero toleranc\u00eb ndaj dhun\u00ebs ndaj kandidateve gra dhe zyrtareve t\u00eb zgjedhur. Organet rajonale gjithashtu e kan\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje: n\u00eb vitin 2015, shtetet pal\u00eb n\u00eb Konvent\u00ebn Nd\u00ebr-Amerikane p\u00ebr Parandalimin, Nd\u00ebshkimin dhe \u00c7rr\u00ebnjosjen e Dhun\u00ebs Kund\u00ebr Grave miratoi nj\u00eb shpallje q\u00eb angazhonte partit\u00eb politike, sindikatat dhe organizatat shoq\u00ebrore t\u00eb “krijojn\u00eb instrumentet dhe mekanizmat e tyre t\u00eb brendsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb parandaluar, nd\u00ebshkuar dhe \u00e7rr\u00ebnjosur dhun\u00ebn politike dhe\/ose ngacmimin ndaj grave”. Si p\u00ebrgjigje, disa agjenci shtet\u00ebrore meksikane zhvilluan nj\u00eb protokoll p\u00ebr t\u00eb koordinuar p\u00ebrpjekjet e tyre p\u00ebr t\u00eb luftuar nj\u00eb dhun\u00eb t\u00eb till\u00eb, gj\u00eb q\u00eb ka mb\u00ebshtetur t\u00eb mbijetuarat n\u00eb ngritjen e akuzave dhe fitimin e rasteve.<\/p>\n\n\n\n
Nj\u00eb num\u00ebr n\u00eb rritje vendesh kan\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb gjithashtu hapa p\u00ebr t\u00eb kriminalizuar dhun\u00ebn ndaj grave n\u00eb politik\u00eb. Vendet e Amerik\u00ebs Latine e kan\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb k\u00ebt\u00eb hap, duke miratuar ligje t\u00eb pavarura dhe duke ndryshuar kodet zgjedhore. N\u00eb vitin 2012 Bolivia miratoi nj\u00eb ligj q\u00eb kriminalizon ngacmimin politik dhe dhun\u00ebn ndaj grave; q\u00eb at\u00ebher\u00eb ligji ka rritur nd\u00ebrgjegjen dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje. Vendet e tjera anemban\u00eb bot\u00ebs duhet t\u00eb ndjekin shembuj t\u00eb till\u00eb; Legjislacioni i ri \u00ebsht\u00eb i nevojsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb njohur k\u00ebrc\u00ebnimet specifike me t\u00eb cilat p\u00ebrballen politikanet dhe kandidatet gra.<\/p>\n\n\n\n
Por reforma ligjore vlen pak n\u00ebse qeverit\u00eb nuk i zbatojn\u00eb ligjet. Legjislacioni historik i Bolivis\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rast i till\u00eb: pavar\u00ebsisht se jan\u00eb b\u00ebr\u00eb gati 300 ndjekje penale, ka pasur vet\u00ebm nj\u00eb d\u00ebnim. Vende si Bolivia mund t\u00eb rrisin zbatimin duke ofruar trajnime gjyq\u00ebsore dhe t\u00eb zbatimit t\u00eb ligjit p\u00ebr autoritetet lokale q\u00eb p\u00ebrpunojn\u00eb ndjekjet penale.<\/p>\n\n\n\n
Si fillim, autoritetet duhet t\u00eb gjurmojn\u00eb m\u00eb mir\u00eb dhun\u00ebn ndaj politikaneve gra. Natyra e fsheht\u00eb e problemit p\u00ebrkeq\u00ebsohet nga raportimi i pamjaftuesh\u00ebm: shum\u00eb gra q\u00ebndrojn\u00eb t\u00eb heshtura p\u00ebr t\u00eb mos ushqyer stereotipin se ato nuk jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme p\u00ebr politik\u00eb. Nj\u00eb problem tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb mungesa e t\u00eb dh\u00ebnave q\u00eb do t’i lejonin analist\u00ebt t\u00eb krahasojn\u00eb shkall\u00ebt e dhun\u00ebs s\u00eb vuajtur nga grat\u00eb dhe asaj nga burrat. Qeverit\u00eb, organizatat jofitimprur\u00ebse dhe institucionet akademike duhet t\u00eb financojn\u00eb k\u00ebrkime q\u00eb plot\u00ebsojn\u00eb k\u00ebt\u00eb boshll\u00ebk. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, qeverit\u00eb mund t\u00eb shikojn\u00eb te organizatat e shoq\u00ebris\u00eb civile q\u00eb kan\u00eb zhvilluar m\u00ebnyra p\u00ebr t\u00eb matur dhun\u00ebn ndaj grave n\u00eb politik\u00eb. P\u00ebr shembull Instituti Komb\u00ebtar Demokratik, ka krijuar nj\u00eb mjet p\u00ebr vler\u00ebsimin e rrezikut q\u00eb ndihmon n\u00eb identifikimin e rreziqeve personale, profesionale dhe politike me t\u00eb cilat p\u00ebrballen grat\u00eb; n\u00eb planifikimin e p\u00ebrgjigjes s\u00eb duhur; dhe n\u00eb raportimin e incidenteve tek entiteti p\u00ebrkat\u00ebs qeveris\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n
Simonovic, raportuesja e posa\u00e7me e OKB-s\u00eb, u ka k\u00ebrkuar qeverive q\u00eb t\u00eb trajnojn\u00eb v\u00ebzhguesit dhe autoritetet p\u00ebr t\u00eb monitoruar dhe raportuar sulmet kund\u00ebr votuesve dhe kandidateve gra dhe t’i dor\u00ebzojn\u00eb<\/p>\n\n\n\n
gjetjet e tyre organeve monitoruese t\u00eb traktateve, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb Komiteti i OKB-s\u00eb p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut. Shtetet duhet t\u00eb mbajn\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebs administrator\u00ebt e zgjedhjeve n\u00ebse nuk marrin masa p\u00ebr t\u00eb parandaluar ngacmimin e politikaneve gra. Vendet gjithashtu mund t\u00eb krijojn\u00eb organe t\u00eb pavarura v\u00ebzhguese p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr identifikimin dhe raportimin e dhun\u00ebs ndaj an\u00ebtar\u00ebve gra t\u00eb partive politike.<\/p>\n\n\n\n
Nd\u00ebrkoh\u00eb, vet\u00ebm disa parlamente kan\u00eb mekanizma t\u00eb brendsh\u00ebm p\u00ebr trajtimin e ngacmimeve brenda tyre. Anketa e Unionit Nd\u00ebrparlamentar t\u00eb vitit 2016 zbuloi se m\u00eb pak se 10 nga 42 parlamentet e hetuara kishin politika p\u00ebr ngacmimin seksual ndaj parlamentar\u00ebve dhe m\u00eb pak se gjysma kishin politika t\u00eb dizajnuara p\u00ebr t\u00eb mbrojtur grat\u00eb punonj\u00ebse. Edhe aty ku ekzistojn\u00eb k\u00ebto mekanizma, parlamentar\u00ebt dhe stafi i tyre shpesh nuk i zbatojn\u00eb ato. Partit\u00eb politike kan\u00eb gjithashtu nj\u00eb rol p\u00ebr t\u00eb luajtur, duke miratuar kode sjelljeje, duke futur politika t\u00eb toleranc\u00ebs zero, duke monitoruar llogarit\u00eb e mediave sociale p\u00ebr fjalime abuzive dhe duke ofruar trajnime p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebt e partis\u00eb. Qeverit\u00eb mund t\u00eb luftojn\u00eb gjithashtu ngacmimet duke ratifikuar Konvent\u00ebn P\u00ebr Eliminimin e Dhun\u00ebs dhe Ngacmimit n\u00eb Bot\u00ebn e Pun\u00ebs, e cila u miratua n\u00eb Gjenev\u00eb n\u00eb vitin 2019 nga Organizata Nd\u00ebrkomb\u00ebtare e Pun\u00ebs dhe detyron qeverit\u00eb t\u00eb monitorojn\u00eb, parandalojn\u00eb dhe zgjidhin problemet e ngacmimeve n\u00eb vendin e pun\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n
R\u00ebnd\u00ebsia e abuzimit n\u00eb internet k\u00ebrkon veprim nga kompanit\u00eb e teknologjis\u00eb. Kompanit\u00eb e mediave sociale kan\u00eb b\u00ebr\u00eb shum\u00eb pak p\u00ebr t\u00eb trajtuar abuzimin dhe ngacmimin e figurave publike gra. Platformat si Facebook duhet t\u00eb identifikojn\u00eb dhe heqin automatikisht p\u00ebrmbajtjen frik\u00ebsuese\u2014p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimet p\u00ebr p\u00ebrdhunim\u2014dhe t’u mund\u00ebsojn\u00eb p\u00ebrdoruesve t\u00eb lajm\u00ebrojn\u00eb policin\u00eb p\u00ebr aktivitetet e paligjshme n\u00eb internet. N\u00ebse korporatat vazhdojn\u00eb t\u00eb vonojn\u00eb kryerjen e reformave t\u00eb tilla, qeverit\u00eb duhet t\u00eb miratojn\u00eb legjislacion p\u00ebr t’i mbajtur ato p\u00ebrgjegj\u00ebse. Qeveria franceze po nd\u00ebrmerr hapa p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar nga kompanit\u00eb e teknologjis\u00eb q\u00eb t\u00eb heqin p\u00ebrmbajtjen e urrejtjes brenda 24 or\u00ebve ose t\u00eb vuajn\u00eb d\u00ebnime financiare, t\u00eb tilla si gjoba shum\u00ebmilion\u00ebshe. (Franca inkurajoi qeverit\u00eb e tjera q\u00eb t\u00eb ndjekin shembullin e saj gjat\u00eb presidenc\u00ebs s\u00eb saj t\u00eb G-7 n\u00eb 2019 dhe Shtetet e Bashkuara duhet t\u00eb zgjerojn\u00eb thirrjen kur t\u00eb marrin p\u00ebrsip\u00ebr udh\u00ebheqjen n\u00eb 2020.) Qeverit\u00eb gjithashtu mund t’i klasifikojn\u00eb sulmet me baz\u00eb gjinore ndaj figurave publike n\u00eb internet si gjuh\u00eb urrejtje. P\u00ebr t\u00eb adresuar shqet\u00ebsimet mbi efektin q\u00eb nj\u00eb mas\u00eb e till\u00eb do t\u00eb kishte n\u00eb lirin\u00eb e shprehjes, studiuesit ligjor\u00eb kan\u00eb p\u00ebrshkruar ndryshime n\u00eb ligjet e komunikimit dhe procedurat gjyq\u00ebsore q\u00eb do t\u00eb ndihmonin n\u00eb mbylljen e abuzimit n\u00eb internet pa cenuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb padrejt\u00eb lirin\u00eb e fjal\u00ebs. P\u00ebr shembull, Danielle Citron ka propozuar q\u00eb platformat e mediave sociale t\u00eb ndalojn\u00eb vet\u00ebm ato k\u00ebrc\u00ebnime q\u00eb em\u00ebrtojn\u00eb individ\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, jo ato q\u00eb synojn\u00eb grupe t\u00eb paspecifikuara.<\/p>\n\n\n\n
Uashingtoni duhet t\u00eb p\u00ebrdor\u00eb ndihm\u00ebn e huaj si nj\u00eb lev\u00eb p\u00ebr t\u00eb nxitur reformat. Ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb zonat e konfliktit, Shtetet e Bashkuara duhet t\u00eb sigurojn\u00eb ndihm\u00eb p\u00ebr mbrojtjen fizike t\u00eb kandidateve gra.<\/p>\n\n\n\n
Programet e SHBA-s\u00eb q\u00eb trajnojn\u00eb zyrtar\u00eb t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb penale dhe profesionist\u00eb t\u00eb medias n\u00eb vende t\u00eb tjera gjithashtu duhet t\u00eb theksojn\u00eb k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje.<\/p>\n\n\n\n
Dhuna nuk duhet t\u00eb jet\u00eb kosto e hyrjes s\u00eb grave n\u00eb politik\u00eb. Sfera politike bart\u00eb pasojat e ngacmimit dhe largimit t\u00eb grave nga politika ose kur ato jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb frik\u00ebsuara p\u00ebr t’u p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb. P\u00ebrderisa grat\u00eb n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn ngren\u00eb z\u00ebrin e tyre dhe hyjn\u00eb n\u00eb aren\u00ebn politike, vendet e p\u00ebrkushtuara ndaj demokracis\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuese duhet t\u00eb b\u00ebjn\u00eb m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr t\u00eb siguruar q\u00eb fusha e loj\u00ebs t\u00eb jet\u00eb e barabart\u00eb dhe e sigurt.<\/p>\n\n\n\n
Jamille Bigio dhe Rachel Vogelstein<\/strong><\/p>\n\n\n\n E p\u00ebrktheu: Riola Morina<\/p>\n\n\n\n Tekstin origjinal mund ta gjeni n\u00eb: https:\/\/www.foreignaffairs.com\/articles\/2019-12-10\/women-under-attack?check_logged_in=1&utm_medium=promo_email&utm_source=lo_flows&utm_campaign=registered_user_welcome&utm_term=email_1&utm_content=20220131<\/p>\n","protected":false},"featured_media":3816,"template":"","class_list":["post-3815","lexo-post","type-lexo-post","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n