![\"\"](\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1.-Erica-Chenoweth-and-Zoe-Marks_RGB.jpg.webp\")
<\/div>\n\n\nGRAT\u00cb N\u00cb VIJ\u00cbN E FRONTIT<\/p>\n\n\n\n
Studiuesit e demokracis\u00eb shpesh kan\u00eb arritur fuqizimin e grave si rezultat i demokratizimit apo edhe n\u00eb funksion t\u00eb modernizimit dhe zhvillimit ekonomik. Megjithat\u00eb, grat\u00eb k\u00ebrkuan p\u00ebrfshirje dhe luftuan p\u00ebr interesat e tyre p\u00ebrmes l\u00ebvizjeve t\u00eb kontestuara p\u00ebr t\u00eb drejt\u00ebn e vot\u00ebs dhe fushatave t\u00eb tyre q\u00eb p\u00ebrfundimisht p\u00ebrmir\u00ebsuan demokracin\u00eb. Projekti feminist mbetet i pap\u00ebrfunduar dhe zgjerimi i t\u00eb drejtave t\u00eb grave q\u00eb ndodhi gjat\u00eb nj\u00ebqind viteve t\u00eb fundit nuk \u00ebsht\u00eb shp\u00ebrndar\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb mes grave. Si\u00e7 kan\u00eb argumentuar feministet nd\u00ebrsektoriale dhe antikoloniale p\u00ebr shum\u00eb koh\u00eb, p\u00ebrfitimet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha feministe kan\u00eb shkuar te grat\u00eb elitare, shpesh t\u00eb bardha dhe nga per\u00ebndimi. Megjithat\u00eb, aktivizmi politik i grave ka zgjeruar dhe forcuar qartazi demokracin\u00eb \u2013 nj\u00eb fakt q\u00eb autokrat\u00ebt dhe demokrat\u00ebt joliberal\u00eb e kuptojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb intuitave, nj\u00eb fakt q\u00eb shpjegon frik\u00ebn e tyre nga fuqizimi i grave.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb shtat\u00eb dekadat e fundit, k\u00ebrkesat e grave p\u00ebr p\u00ebrfshirje politike dhe ekonomike kan\u00eb ndihmuar n\u00eb p\u00ebrshpejtimin e tranzicioneve demokratike, ve\u00e7an\u00ebrisht kur ato gra ishin n\u00eb vij\u00ebn e par\u00eb t\u00eb l\u00ebvizjeve masive. Tranzicionet demokratike n\u00eb Evrop\u00ebn Lindore, Amerik\u00ebn Latine dhe Azin\u00eb Juglindore gjat\u00eb viteve 1980 dhe 1990 u nxit\u00ebn pjes\u00ebrisht nga l\u00ebvizjet masive popullore n\u00eb t\u00eb cilat grat\u00eb luajt\u00ebn role kryesore. Hulumtimi yn\u00eb tregon se t\u00eb gjitha l\u00ebvizjet kryesore t\u00eb rezistenc\u00ebs gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb pasluft\u00ebs \u2013 ato q\u00eb k\u00ebrkonin t\u00eb rr\u00ebzonin qeverit\u00eb komb\u00ebtare ose t\u00eb fitonin pavar\u00ebsin\u00eb komb\u00ebtare \u2013 kishin grat\u00eb n\u00eb role mb\u00ebshtet\u00ebse, si te sigurimi i ushqimit, strehimit, inteligjenc\u00ebs, fondeve ose furnizimeve t\u00eb tjera. Por k\u00ebto l\u00ebvizje ndryshonin n\u00eb shkall\u00ebn n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn kishin grat\u00eb si pjes\u00ebmarr\u00ebse n\u00eb vij\u00ebn e par\u00eb \u2013 ato q\u00eb merrnin pjes\u00eb drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb demonstrata, konfrontime me autoritetet, greva, bojkote dhe forma t\u00eb tjera t\u00eb mosbashk\u00ebpunimit. Disa, si l\u00ebvizja pro-demokratike e Brazilit n\u00eb mesin e viteve 1980, shfaq\u00ebn pjes\u00ebmarrje t\u00eb gjer\u00eb t\u00eb grave: t\u00eb pakt\u00ebn gjysma e pjes\u00ebmarr\u00ebsve n\u00eb vij\u00ebn e par\u00eb ishin gra. T\u00eb tjera, si kryengritja e vitit 2006 kund\u00ebr monarkis\u00eb Nepaleze, shfaqi pjes\u00ebmarrje m\u00eb modeste t\u00eb grave n\u00eb vij\u00ebn e par\u00eb. Vet\u00ebm nj\u00eb fushat\u00eb jo e dhunshme gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe duket se i ka p\u00ebrjashtuar grat\u00eb: kryengritja civile q\u00eb rr\u00ebzoi Mahendra Chaudhry nga pushteti n\u00eb Fixhi n\u00eb vitin 2000.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb gjysm\u00ebn e par\u00eb t\u00eb shekullit t\u00eb nj\u00ebzet\u00eb, grat\u00eb luajt\u00ebn role aktive n\u00eb betejat \u00e7lirimtare antikoloniale n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Afrik\u00ebn dhe n\u00eb revolucionet e majta n\u00eb Evrop\u00eb dhe Amerik\u00ebn Latine. M\u00eb von\u00eb, l\u00ebvizjet pro-demokracis\u00eb n\u00eb Mianmar dhe Filipine pan\u00eb murgeshat q\u00eb i poziciononin trupat e tyre midis an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb forcave t\u00eb siguris\u00eb dhe aktivist\u00ebve civil\u00eb. Gjat\u00eb intifad\u00ebs s\u00eb par\u00eb, grat\u00eb palestineze luajt\u00ebn nj\u00eb rol ky\u00e7 n\u00eb rezistenc\u00ebn jo t\u00eb dhunshme kund\u00ebr pushtimit izraelit t\u00eb Bregut Per\u00ebndimor dhe Gaz\u00ebs, duke organizuar greva, protesta dhe dialog p\u00ebrkrah grave izraelite. N\u00eb Shtetet e Bashkuara, grat\u00eb e zeza kan\u00eb nisur dhe vazhdojn\u00eb t\u00eb udh\u00ebheqin l\u00ebvizjen Black Lives Matter, e cila tani \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fenomen global. Organizimi i tyre i b\u00ebn jehon\u00eb aktivizmit t\u00eb paraardh\u00ebsve si Ella Baker, Rosa Parks, Fannie Lou Hamer dhe grave t\u00eb tjera zezake amerikane q\u00eb planifikuan, mobilizuan dhe koordinuan aspektet kryesore t\u00eb l\u00ebvizjes p\u00ebr t\u00eb drejtat civile n\u00eb SHBA. Dy gra revolucionare, Wided Bouchamaoui dhe Tawakkol Karman, ndihmuan n\u00eb udh\u00ebheqjen e kryengritjeve t\u00eb Pranver\u00ebs Arabe n\u00eb Tunizi dhe Jemen, respektivisht, duke fituar m\u00eb von\u00eb \u00c7mimin Nobel p\u00ebr Paqe p\u00ebr p\u00ebrpjekjet e tyre p\u00ebr t\u00eb sjell\u00eb tranzicione paq\u00ebsore demokratike p\u00ebrmes rezistenc\u00ebs jo t\u00eb dhunshme, nd\u00ebrtimit t\u00eb koalicionit dhe negociatave. Miliona t\u00eb tjera si ato kan\u00eb punuar p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur l\u00ebvizjet kund\u00ebr disa prej diktaturave m\u00eb represive n\u00eb bot\u00eb, nga shit\u00ebset e \u00e7ajit dhe k\u00ebng\u00ebtaret n\u00eb Sudan, gjyshet n\u00eb Algjeri, deri te motrat dhe grat\u00eb n\u00eb Kili q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb kthimin e t\u00eb dashurve t\u00eb tyre t\u00eb zhdukur jasht\u00eb pallatit presidencial t\u00eb Augusto Pinochet.<\/p>\n\n\n\n
Rezulton se pjes\u00ebmarrja e grave n\u00eb vij\u00ebn e par\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb avantazh i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, si n\u00eb aspektin e suksesit t\u00eb menj\u00ebhersh\u00ebm t\u00eb nj\u00eb l\u00ebvizjeje ashtu edhe n\u00eb drejtim t\u00eb sigurimit t\u00eb ndryshimeve demokratike afatgjate. L\u00ebvizjet masive n\u00eb t\u00eb cilat grat\u00eb mor\u00ebn pjes\u00eb gjer\u00ebsisht n\u00eb vij\u00ebn e frontit kan\u00eb pasur shum\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb ken\u00eb sukses sesa fushatat q\u00eb margjinalizonin ose p\u00ebrjashtonin grat\u00eb. Grat\u00eb kan\u00eb pasur m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb marrin pjes\u00eb n\u00eb l\u00ebvizje masive jo t\u00eb dhunshme sesa n\u00eb ato t\u00eb dhunshme dhe ato kan\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb nj\u00eb num\u00ebr shum\u00eb m\u00eb t\u00eb madh n\u00eb fushata jo t\u00eb dhunshme sesa n\u00eb fushata t\u00eb dhunshme. P\u00ebr t\u00eb shpjeguar pse pjes\u00ebmarrja e grave n\u00eb vij\u00ebn e par\u00eb rrit shanset q\u00eb nj\u00eb l\u00ebvizje t\u00eb ket\u00eb sukses, s\u00eb pari duhet kuptuar se \u00e7far\u00eb i b\u00ebn l\u00ebvizjet jo t\u00eb dhunshme t\u00eb d\u00ebshtojn\u00eb ose t\u00eb ken\u00eb sukses.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, l\u00ebvizjet q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb rr\u00ebzojn\u00eb regjimet autokratike ose t\u00eb fitojn\u00eb pavar\u00ebsin\u00eb komb\u00ebtare kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb mbizot\u00ebrojn\u00eb kur mobilizojn\u00eb nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh njer\u00ebzish; zhvendosin besnik\u00ebrin\u00eb e disa shtyllave t\u00eb mb\u00ebshtetjes s\u00eb regjimit; p\u00ebrdorin taktika kreative, t\u00eb tilla si greva e vazhdueshme bashk\u00eb me protestat n\u00eb rrug\u00eb; ruajn\u00eb disiplin\u00ebn dhe q\u00ebndrueshm\u00ebrin\u00eb p\u00ebrball\u00eb represionit shtet\u00ebror dhe mobilizimit nga mb\u00ebshtet\u00ebsit e regjimit. Pjes\u00ebmarrja n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb gjer\u00eb e grave i ndihmon l\u00ebvizjet t\u00eb arrijn\u00eb t\u00eb gjitha k\u00ebto gj\u00ebra.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb argumentin e par\u00eb, fuqin\u00eb n\u00eb num\u00ebr, avantazhi i pjes\u00ebmarrjes s\u00eb grave \u00ebsht\u00eb i qart\u00eb. L\u00ebvizjet q\u00eb p\u00ebrjashtojn\u00eb ose anashkalojn\u00eb grat\u00eb e zvog\u00eblojn\u00eb gati p\u00ebrgjysm\u00eb grupin e tyre potencial t\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebsve. L\u00ebvizjet e rezistenc\u00ebs duhet t\u00eb arrijn\u00eb nj\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb gjer\u00eb p\u00ebr t’u perceptuar si legjitime. Sa m\u00eb i madh t\u00eb jet\u00eb mobilizimi, aq m\u00eb shum\u00eb ka gjasa q\u00eb l\u00ebvizja t\u00eb shkat\u00ebrroj\u00eb status quo-n\u00eb. Grevat e p\u00ebrgjithshme dhe veprimet e tjera masive mund t\u00eb sjellin nj\u00eb qytet, shtet ose vend n\u00eb nj\u00eb ndales\u00eb, duke i imponuar kosto t\u00eb menj\u00ebhershme ekonomike dhe politike nj\u00eb regjimi. Mobilizimi masiv mund t\u00eb prodhoj gjithashtu nj\u00eb ndjenj\u00eb t\u00eb pashmangshm\u00ebris\u00eb q\u00eb i bind njer\u00ebzit pa d\u00ebshir\u00eb p\u00ebrfshirjeje q\u00eb t’i bashkohen rezistenc\u00ebs. Njer\u00ebzit duan t\u00eb bashkohen me ekipin fitues. Kur ka nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh pjes\u00ebmarr\u00ebsish t\u00eb ndrysh\u00ebm, kjo mund t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb inkurajimin e mb\u00ebshtetjes s\u00eb heshtur ose t\u00eb hapur nga elitat politike e biznesore dhe nga an\u00ebtar\u00ebt e forcave t\u00eb siguris\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
S\u00eb dyti, l\u00ebvizjet popullore p\u00ebrmir\u00ebsojn\u00eb shanset e tyre p\u00ebr sukses kur i bindin ose i detyrojn\u00eb kund\u00ebrshtar\u00ebt e tyre t\u00eb gabojn\u00eb. N\u00eb hulumtimin mbi q\u00ebndrimet e publikut ndaj grupeve t\u00eb armatosura, studiuesit kan\u00eb zbuluar se luft\u00ebtaret gra rrisin legjitimitetin e l\u00ebvizjeve t\u00eb tyre n\u00eb syt\u00eb e v\u00ebzhguesve. E nj\u00ebjta gj\u00eb ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb jet\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr kryengritjet masive jo t\u00eb dhunshme. Pjes\u00ebmarrja e konsiderueshme e grave dhe akter\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm rrit gjithashtu kapitalin social, moral dhe financiar q\u00eb nj\u00eb l\u00ebvizje mund t\u00eb p\u00ebrdor\u00eb p\u00ebr t\u00eb zhb\u00ebr\u00eb sistemin e mb\u00ebshtetjes s\u00eb kund\u00ebrshtarit t\u00eb saj. Kur forcat e siguris\u00eb, elitat e biznesit, n\u00ebpun\u00ebsit civil\u00eb, mediat shtet\u00ebrore, puna e organizuar, donator\u00ebt e huaj, mb\u00ebshtet\u00ebsit e tjer\u00eb e nj\u00eb regjimi fillojn\u00eb t\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00eb dyshim status quo-n\u00eb, ata u sinjalizojn\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve se mund t\u00eb jet\u00eb e mundur t\u00eb sfidohet ai regjim. P\u00ebr shembull, gjat\u00eb Revolucionit t\u00eb Pushtetit Popullor n\u00eb Filipine n\u00eb 1986, Presidenti Ferdinand Marcos urdh\u00ebroi forcat e siguris\u00eb t\u00eb sulmonin turmat e m\u00ebdha t\u00eb demonstruesve q\u00eb k\u00ebrkonin rr\u00ebzimin e tij. Por murgeshat q\u00eb po merrnin pjes\u00eb n\u00eb protesta u vun\u00eb mes tankeve dhe demonstruesve t\u00eb tjer\u00eb. Forcat e siguris\u00eb nuk mund\u00ebn dot t\u00eb vazhdonin me sulmin, duke shmangur nj\u00eb masak\u00ebr q\u00eb mund t\u00eb kishte ndryshuar rrjedh\u00ebn e revolucionit. Dezertimet e nivelit t\u00eb lart\u00eb pasuan dhe Marcos p\u00ebrfundimisht u largua nga vendi, duke \u00e7uar n\u00eb nj\u00eb tranzicion demokratik.<\/p>\n\n\n\n
Nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb e tret\u00eb q\u00eb pjes\u00ebmarrja e grave i b\u00ebn l\u00ebvizjet masive m\u00eb efektive \u00ebsht\u00eb duke zgjeruar gam\u00ebn e taktikave dhe m\u00ebnyrave t\u00eb protest\u00ebs n\u00eb dispozicion t\u00eb tyre. Kudo q\u00eb \u00ebsht\u00eb studiuar, diversiteti ka p\u00ebrmir\u00ebsuar pun\u00ebn ekipore, inovacionin dhe performanc\u00ebn dhe l\u00ebvizjet masive nuk b\u00ebjn\u00eb p\u00ebrjashtim n\u00eb k\u00ebt\u00eb. N\u00eb ve\u00e7anti, diversiteti rrit kreativitetin dhe bashk\u00ebpunimin, t\u00eb dyja ndihmojn\u00eb l\u00ebvizjet t\u00eb futen n\u00eb rrjete m\u00eb t\u00eb gjera informacioni dhe t\u00eb ruajn\u00eb vrullin p\u00ebrball\u00eb goditjeve shtet\u00ebrore. Pjes\u00ebmarrja e grave gjithashtu b\u00ebn t\u00eb mundur ofrimin e taktikave gjinore kulturore, t\u00eb tilla si marshimi me \u201cfull beauty queen regalia\u201d, si\u00e7 b\u00ebn\u00eb grat\u00eb n\u00eb protestat pro-demokratike t\u00eb Mianmarit n\u00eb 2021; gatimi i ushqimit n\u00eb vij\u00ebn e par\u00eb t\u00eb demonstratave, si\u00e7 b\u00ebn\u00eb grat\u00eb gjat\u00eb nj\u00eb kryengritjeje t\u00eb fermer\u00ebve n\u00eb 2020 dhe 2021 n\u00eb Indi; ose duke protestuar lakuriq, si\u00e7 kan\u00eb b\u00ebr\u00eb grat\u00eb n\u00eb Kenia, Nigeri e shum\u00eb vende t\u00eb tjera p\u00ebr t\u00eb stigmatizuar ose \u00e7armatosur kund\u00ebrshtar\u00ebt e tyre. Disa l\u00ebvizje protestuese jan\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb turpin social. P\u00ebr shembull, gjat\u00eb protestave antiqeveritare n\u00eb Algjeri n\u00eb vitin 2019, gjyshet i than\u00eb polic\u00ebve t\u00eb trazirave t\u00eb shkonin n\u00eb sht\u00ebpi, duke k\u00ebrc\u00ebnuar se do t\u00eb raportonin sjelljen e keqe t\u00eb oficer\u00ebve te n\u00ebnat e tyre. N\u00eb Sudan po at\u00eb vit, nj\u00eb grup grash n\u00eb Facebook em\u00ebroi dhe turp\u00ebroi polic\u00ebt me rroba civile: an\u00ebtaret e grupit i nxor\u00ebn v\u00ebllez\u00ebrit, kush\u00ebrinjt\u00eb dhe djemt\u00eb e tyre n\u00eb pah si an\u00ebtar\u00eb t\u00eb milicive n\u00eb hije q\u00eb po p\u00ebrpiqeshin t\u00eb terrorizonin opozit\u00ebn n\u00eb n\u00ebnshtrim.<\/p>\n\n\n\n
Grat\u00eb kan\u00eb zhvilluar gjithashtu forma t\u00eb tjera t\u00eb mosbashk\u00ebpunimit gjinor q\u00eb mund t\u00eb japin p\u00ebrfitim te l\u00ebvizjet masive. Konsideroni origjin\u00ebn e termit “bojkot”. N\u00eb fund t\u00eb shekullit t\u00eb n\u00ebnt\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb, grat\u00eb kuzhiniere e sh\u00ebrbyese n\u00eb County Mayo, Irland\u00eb, refuzuan t’i ofronin sh\u00ebrbime dhe pun\u00eb nj\u00eb pronari britanik, t\u00eb quajtur Kapiten Charles Boycott. Ato inkurajuan t\u00eb tjer\u00ebt t\u00eb bashkoheshin me to, duke e b\u00ebr\u00eb t\u00eb pamundur q\u00eb Bojkoti t\u00eb q\u00ebndronte n\u00eb Irland\u00eb dhe duke frym\u00ebzuar nj\u00eb em\u00ebr t\u00eb ri p\u00ebr taktik\u00ebn e tyre. Grat\u00eb kan\u00eb par\u00eb edhe forma t\u00eb tjera t\u00eb mosbashk\u00ebpunimit social. Edhe pse greva e seksit kund\u00ebr luft\u00ebs n\u00eb Lisistrat\u00eb ishte e trilluar, ka t\u00eb ngjar\u00eb q\u00eb Aristofani t\u00eb ket\u00eb pasur n\u00eb mendje ndonj\u00eb precedent historik kur shkroi shfaqjen komike. Grat\u00eb aktiviste kan\u00eb organizuar greva seksuale gjat\u00eb mij\u00ebvje\u00e7ar\u00ebve: Grat\u00eb irokeze p\u00ebrdor\u00ebn k\u00ebt\u00eb metod\u00eb, nd\u00ebr t\u00eb tjera, p\u00ebr t\u00eb siguruar nj\u00eb veto mbi vendimet e luft\u00ebs n\u00eb shekullin e shtat\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb; Grat\u00eb liberiane e p\u00ebrdor\u00ebn at\u00eb p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar p\u00ebrfundimin e luft\u00ebs civile n\u00eb vitet e para t\u00eb k\u00ebtij shekulli; Grat\u00eb kolumbiane e p\u00ebrdor\u00ebn at\u00eb p\u00ebr t\u00eb nxitur fundin e dhun\u00ebs s\u00eb bandave, e k\u00ebshtu me radh\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Fuqia n\u00eb num\u00ebr, bindja e kund\u00ebrshtar\u00ebve dhe inovacioni taktik t\u00eb gjitha ndihmojn\u00eb n\u00eb leht\u00ebsimin e nj\u00eb faktori t\u00eb kat\u00ebrt ky\u00e7 n\u00eb suksesin e l\u00ebvizjeve t\u00eb pushtetit t\u00eb njer\u00ebzve jo t\u00eb dhunsh\u00ebm: disiplin\u00ebn. Kur l\u00ebvizjet mbajn\u00eb rezistenc\u00eb jo t\u00eb dhunshme p\u00ebrball\u00eb dhun\u00ebs ose provokimeve t\u00eb tjera nga forcat e siguris\u00eb, ato kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb mobilizojn\u00eb mb\u00ebshtetje shtes\u00eb dhe n\u00eb fund t\u00eb fundit, t\u00eb ken\u00eb sukses. Dhe l\u00ebvizjet me grat\u00eb n\u00eb vij\u00ebn e par\u00eb, rezultojn\u00eb se kan\u00eb m\u00eb pak gjasa t\u00eb p\u00ebrqafojn\u00eb plot\u00ebsisht dhun\u00ebn ose t\u00eb zhvillojn\u00eb krah\u00eb t\u00eb dhunsh\u00ebm n\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb goditjeve t\u00eb regjimit. T\u00eb pakt\u00ebn pjes\u00ebrisht, kjo ka t\u00eb ngjar\u00eb sepse t\u00eb kesh nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh grash n\u00eb vij\u00ebn e frontit moderon sjelljen e protestuesve t\u00eb tjer\u00eb, si dhe t\u00eb policis\u00eb. Tabut\u00eb gjinore kund\u00ebr dhun\u00ebs publike ndaj grave dhe kund\u00ebr konfrontimeve t\u00eb dhunshme n\u00eb prani t\u00eb grave dhe vajzave mund t\u00eb shpjegojn\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb k\u00ebtij fenomeni, nj\u00ebjt\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb shpjeguese edhe kostoja e lart\u00eb politike e shtypjes s\u00eb dhunshme t\u00eb grave q\u00eb marrin pjes\u00eb n\u00eb protesta dhe greva.<\/p>\n\n\n\n
Megjithat\u00eb, grat\u00eb me prejardhje t\u00eb ndryshme p\u00ebrballen me rreziqe t\u00eb ndryshme t\u00eb shtypjes s\u00eb dhunshme. Grat\u00eb n\u00eb vij\u00ebn e par\u00eb t\u00eb l\u00ebvizjeve q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb dhe zgjerojn\u00eb demokracin\u00eb shpesh vijn\u00eb nga kasta, klasa dhe grupe minoritare t\u00eb shtypura. Ato jan\u00eb studente dhe t\u00eb reja, t\u00eb veja dhe gjyshe. Grat\u00eb me prejardhje t\u00eb margjinalizuar shpesh jan\u00eb injoruar ose u jan\u00eb n\u00ebnshtruar dhun\u00ebs m\u00eb t\u00eb madhe gjat\u00eb mobilizimeve masive n\u00eb krahasim me grat\u00eb e pasura ose t\u00eb privilegjuara q\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb nga autoritarizmi patriarkal. Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse p\u00ebr shembull, grat\u00eb gjermane “ariane” arrit\u00ebn t\u00eb sigurojn\u00eb lirimin e burrave t\u00eb tyre hebrenj gjat\u00eb protest\u00ebs s\u00eb Rosenstrasse n\u00eb Berlin n\u00eb vitin 1943, nd\u00ebrsa grat\u00eb hebreje do t\u00eb ishin arrestuar ose ekzekutuar p\u00ebr nj\u00eb protest\u00eb t\u00eb till\u00eb. Amerikan\u00ebt zezak\u00eb q\u00eb fuqizonin l\u00ebvizjen p\u00ebr t\u00eb drejtat civile n\u00eb SHBA n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ngjashme u p\u00ebrball\u00ebn me rreziqe shum\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha sesa njer\u00ebzit e bardh\u00eb q\u00eb mor\u00ebn pjes\u00eb si aleat\u00eb. Vet\u00ebm koalicionet e q\u00ebndrueshme nd\u00ebrklasore, shum\u00ebracore ose multietnike mund t’i kap\u00ebrcejn\u00eb k\u00ebto dinamika privilegji dhe pushteti, prandaj koalicione t\u00eb tilla jan\u00eb vendimtare p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar represionin e dhunsh\u00ebm autoritar dhe p\u00ebr t’i shtyr\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb drejt egalitarizmit dhe demokracis\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
NJ\u00cb BATIC\u00cb N\u00cb NGRITJE<\/p>\n\n\n\n
Grat\u00eb q\u00eb marrin pjes\u00eb n\u00eb vij\u00ebn e par\u00eb t\u00eb l\u00ebvizjeve masive jo vet\u00ebm q\u00eb i b\u00ebjn\u00eb ato l\u00ebvizje m\u00eb t\u00eb prirura p\u00ebr t\u00eb arritur objektivat e tyre afatshkurtra – p\u00ebr shembull, heqjen e nj\u00eb diktatori shtyp\u00ebs, ato gjithashtu i b\u00ebjn\u00eb ato l\u00ebvizje m\u00eb t\u00eb mundshme p\u00ebr t\u00eb siguruar ndryshime t\u00eb q\u00ebndrueshme demokratike. Duke kontrolluar nj\u00eb s\u00ebr\u00eb faktor\u00ebsh t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb mund ta b\u00ebjn\u00eb m\u00eb t\u00eb mundsh\u00ebm nj\u00eb tranzicion demokratik \u2013 faktor\u00eb t\u00eb till\u00eb si p\u00ebrvoja e m\u00ebparshme e nj\u00eb vendi me demokracin\u00eb \u2013 analiza jon\u00eb tregon se pjes\u00ebmarrja e gjer\u00eb e grave n\u00eb vij\u00ebn e par\u00eb lidhet pozitivisht me rritjen e demokracis\u00eb egalitare, si\u00e7 p\u00ebrcaktohet nga Projekti i Variacioneve e Demokracis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, pjes\u00ebmarrja e grave n\u00eb l\u00ebvizjet masive \u00ebsht\u00eb si nj\u00eb batic\u00eb n\u00eb ngritje q\u00eb ngrit\u00eb t\u00eb gjitha varkat me vete. Studiuesit kan\u00eb zbuluar se proceset gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse t\u00eb tranzicionit \u00e7ojn\u00eb n\u00eb zgjidhje m\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme t\u00eb negociuara dhe demokraci m\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme pas luft\u00ebrave civile. Megjith\u00ebse ka pak k\u00ebrkime mbi zgjidhjet q\u00eb vijn\u00eb nga mobilizimet jo t\u00eb dhunshme, prania e grave ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb p\u00ebrkthehet n\u00eb k\u00ebrkesa t\u00eb shtuara p\u00ebr pjes\u00ebmarrje n\u00eb zgjedhje, mund\u00ebsi ekonomike dhe qasje n\u00eb arsim e kujdes sh\u00ebndet\u00ebsor \u2013 t\u00eb gjitha k\u00ebto i b\u00ebjn\u00eb tranzicionet demokratike m\u00eb t\u00eb mundshme t\u00eb zgjasin.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7far\u00eb ndodh kur mobilizimet gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse popullore mposhten dhe nuk ndodhin tranzicione? Regjimet ekzistuese q\u00eb fshijn\u00eb l\u00ebvizjet masive gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse priren t\u00eb k\u00ebnaqen me nj\u00eb reagim patriarkal t\u00eb sponsorizuar nga shteti. Sa m\u00eb e madh t\u00eb jet\u00eb p\u00ebrqindja e grave n\u00eb l\u00ebvizjen e mposhtur, aq m\u00eb e lart\u00eb \u00ebsht\u00eb shkalla e nj\u00eb reagimi patriarkal \u2013 nj\u00eb dinamik\u00eb q\u00eb ka implikime ogurzi p\u00ebr Afganistanin, Bjellorusin\u00eb, Kolumbin\u00eb, Hong Kongun, Libanin, Mianmarin, Rusin\u00eb, Sudanin dhe Venezuel\u00ebn. T\u00eb gjitha k\u00ebto aktualisht kan\u00eb l\u00ebvizje gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse t\u00eb pushtetit njer\u00ebzor, rezultatet e t\u00eb cilave jan\u00eb t\u00eb pasigurta. Hulumtimi yn\u00eb tregon se vendet me l\u00ebvizje popullore t\u00eb d\u00ebshtuara priren t\u00eb mbesin mbrapa si n\u00eb demokracin\u00eb egalitare ashtu edhe n\u00eb barazin\u00eb gjinore, duke i l\u00ebn\u00eb ato edhe m\u00eb keq se p\u00ebrpara fillimit t\u00eb l\u00ebvizjeve. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, ndikimi mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebs i pjes\u00ebmarrjes s\u00eb grave n\u00eb vij\u00ebn e par\u00eb n\u00eb probabilitetin e demokratizimit \u00ebsht\u00eb i kusht\u00ebzuar nga fitorja e l\u00ebvizjes; pjes\u00ebmarrja e grave \u00e7on n\u00eb ndryshime demokratike dhe fuqizim t\u00eb grave vet\u00ebm kur l\u00ebvizja ka sukses.<\/p>\n\n\n\n
SKENARI I AUTOKRATIT<\/p>\n\n\n\n
Udh\u00ebheq\u00ebsit autoritar\u00eb dhe demokrat\u00ebt joliberal\u00eb i jan\u00eb p\u00ebrgjigjur k\u00ebrc\u00ebnimit t\u00eb mobilizimit politik t\u00eb grave duke e kthyer prapa progresin n\u00eb barazin\u00eb gjinore dhe t\u00eb drejtat e grave. Motivimi i tyre nuk \u00ebsht\u00eb i gjithi strategjik – shum\u00eb ndoshta besojn\u00eb n\u00eb idet\u00eb seksiste – por bot\u00ebkuptimi i tyre \u00ebsht\u00eb i vet\u00eb-sh\u00ebrbyer.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb shtetet plot\u00ebsisht autoritare, mekanizmat e represionit seksist mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb pakompromis dhe brutal. Shpesh, ata mekanizma marrin form\u00ebn e politikave q\u00eb ushtrojn\u00eb kontroll t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb shtet\u00ebror mbi riprodhimin e grave, duke p\u00ebrfshir\u00eb shtatz\u00ebnit\u00eb ose abortet e detyruara, retorik\u00ebn mizogjene q\u00eb normalizon apo edhe inkurajon dhun\u00ebn ndaj grave si dhe ligjeve dhe praktikave q\u00eb reduktojn\u00eb ose eliminojn\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsimin e grave n\u00eb qeveri dhe dekurajojn\u00eb grat\u00eb nga hyrja ose avancimi n\u00eb fuqin\u00eb pun\u00ebtore.<\/p>\n\n\n\n
P\u00ebr shembull n\u00eb Kin\u00eb, Xi ka nisur nj\u00eb fushat\u00eb p\u00ebr shtypjen e popullsis\u00eb Uyghurs dhe pakicave t\u00eb tjera etnike dhe rurale, duke detyruar kontrollin e lindjeve, abortet dhe madje edhe sterilizimin e shum\u00eb grave. Grat\u00eb nga pakicat etnike tani p\u00ebrballen me k\u00ebrc\u00ebnimin e gjobave ose burgimit p\u00ebr t\u00eb pasur at\u00eb q\u00eb Pekini i konsideron si \u201cshum\u00eb f\u00ebmij\u00eb\u201d. N\u00eb Egjipt, kontrolli shtet\u00ebror mbi riprodhimin e grave shfryt\u00ebzohet n\u00eb efektin e kund\u00ebrt: aborti \u00ebsht\u00eb i paligjsh\u00ebm n\u00eb \u00e7do rrethan\u00eb dhe grat\u00eb duhet t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb lejen e nj\u00eb gjyqtari p\u00ebr t’u divorcuar, nd\u00ebrsa burrat nuk kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb t\u00eb till\u00eb. N\u00eb Rusi, ku aborti ka qen\u00eb i ligjsh\u00ebm n\u00eb \u00e7do rrethan\u00eb q\u00eb nga viti 1920, qeveria e Putinit \u00ebsht\u00eb p\u00ebrpjekur t\u00eb ndryshoj\u00eb popullsin\u00eb n\u00eb r\u00ebnie t\u00eb vendit duke dekurajuar abortet dhe duke p\u00ebrforcuar vlerat “tradicionale”. N\u00eb t\u00eb tre vendet, pavar\u00ebsisht angazhimeve nominale kushtetuese p\u00ebr t\u00eb mbrojtur grat\u00eb nga diskriminimi gjinor, grat\u00eb jan\u00eb jasht\u00ebzakonisht t\u00eb n\u00ebnp\u00ebrfaq\u00ebsuara n\u00eb fuqin\u00eb pun\u00ebtore dhe n\u00eb role t\u00eb fuqishme zyrtare.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb mjedise m\u00eb pak autokratike, ku politikat e hapura seksiste nuk mund t\u00eb dekretohen leht\u00eb, lider\u00ebt me prirje autoritare dhe partit\u00eb e tyre politike p\u00ebrdorin retorik\u00ebn seksiste p\u00ebr t\u00eb fituar mb\u00ebshtetjen popullore p\u00ebr agjendat e tyre regresive, shpesh duke i veshur me petkun e populizmit. Duke b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb, ata promovojn\u00eb narrativa mizogjene t\u00eb “feminitetit patriotik” tradicionalist. Studiuesja Nitasha Kaul i ka p\u00ebrshkruar k\u00ebta lider\u00eb si nxit\u00ebs t\u00eb nacionalizmave shqet\u00ebsues dhe t\u00eb pasigurt q\u00eb nd\u00ebshkojn\u00eb dhe dehumanizojn\u00eb feminist\u00ebt. Aty ku munden, ata ndjekin politika q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb kontroll m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb shtetit mbi trupat e grave, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb reduktojn\u00eb mb\u00ebshtetjen p\u00ebr barazin\u00eb gjinore politike dhe ekonomike. Ata inkurajojn\u00eb – dhe shpesh fusin n\u00ebn legjislacion- n\u00ebnshtrimin e grave, duke k\u00ebrkuar q\u00eb burrat dhe grat\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtaten me rolet tradicionale gjinore p\u00ebr shkak t\u00eb detyr\u00ebs patriotike. Ata gjithashtu zgjedhin dhe shtremb\u00ebrojn\u00eb koncepte t\u00eb tilla si barazia dhe fuqizimi p\u00ebr q\u00ebllimet e tyre. Megjith\u00ebse p\u00ebrpjekje t\u00eb tilla p\u00ebr t\u00eb ripohuar nj\u00eb hierarki gjinore duken t\u00eb ndryshme n\u00eb mjedise dhe kultura t\u00eb ndryshme t\u00eb krahut t\u00eb djatht\u00eb, ato ndajn\u00eb nj\u00eb taktik\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt: ta b\u00ebjn\u00eb n\u00ebnshtrimin e grave t\u00eb duket si t\u00eb d\u00ebshiruesh\u00ebm, madje aspirativ, jo vet\u00ebm p\u00ebr burrat, por edhe p\u00ebr grat\u00eb konservatore.<\/p>\n\n\n\n
Nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb lider\u00ebt autokrat\u00eb dhe joliberal\u00eb krijojn\u00eb hierarki gjinore t\u00eb k\u00ebnaqshme p\u00ebr grat\u00eb \u00ebsht\u00eb duke politizuar “familjen tradicionale”, e cila b\u00ebhet nj\u00eb eufemiz\u00ebm p\u00ebr lidhjen e vler\u00ebs s\u00eb gruas me lindjen e f\u00ebmij\u00ebve, prind\u00ebrimin e mbajtjen e sht\u00ebpis\u00eb \u2013 k\u00ebshtu duke i kthyer prapa pretendimet e tyre p\u00ebr pushtet publik. Trupat e grave b\u00ebhen objektiva t\u00eb kontrollit shoq\u00ebror p\u00ebr ligjv\u00ebn\u00ebsit burra, t\u00eb cil\u00ebt thirren n\u00eb idealin e past\u00ebrtis\u00eb fem\u00ebrore dhe u b\u00ebjn\u00eb thirrje n\u00ebnave, vajzave dhe grave q\u00eb t\u00eb riprodhojn\u00eb nj\u00eb version t\u00eb idealizuar t\u00eb kombit. Presidenti turk Rexhep Tajip Erdogan ka argumentuar se grat\u00eb nuk jan\u00eb t\u00eb barabarta me burrat dhe se roli i tyre i p\u00ebrshkruar n\u00eb shoq\u00ebri \u00ebsht\u00eb am\u00ebsia dhe mbajtja e sht\u00ebpis\u00eb. Ai i ka quajtur grat\u00eb q\u00eb ndjekin karrier\u00ebn para am\u00ebsis\u00eb “gjysm\u00eb persona”. Qeveria e kryeministrit hungarez Viktor Orban ka inkurajuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ngjashme grat\u00eb q\u00eb t\u00eb ndalojn\u00eb p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb mbyllur hendekun e pagave dhe n\u00eb vend t\u00eb k\u00ebsaj t\u00eb p\u00ebrq\u00ebndrohen n\u00eb prodhimin e f\u00ebmij\u00ebve hungarez.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb gjith\u00eb gam\u00ebn e regjimeve autoritare dhe gjysm\u00eb-autoritare, pakicat seksuale dhe gjinore gjithashtu jan\u00eb shpesh n\u00eb sh\u00ebnjestr\u00ebn e abuzimit. Personat LGBTQI+ shihen si minues t\u00eb hierarkis\u00eb gjinore binare t\u00eb p\u00eblqyer nga shum\u00eb autoritar\u00eb. Si rezultat, ata shpesh margjinalizohen dhe stigmatizohen p\u00ebrmes politikave homofobike: p\u00ebr shembull “zonat pa persona LGBT” t\u00eb Polonis\u00eb ose ndalimet e Rusis\u00eb p\u00ebr “propagand\u00ebn LGBTQ” dhe martesat e t\u00eb nj\u00ebjtit seks. Pekini koh\u00ebt e fundit shkoi aq larg sa i ndaloi burrat t\u00eb shfaqeshin “n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb shum\u00eb fem\u00ebrore” n\u00eb televizion dhe filloi nj\u00eb fushat\u00eb n\u00eb media sociale p\u00ebr t\u00eb zbatuar “kultur\u00ebn revolucionare” t\u00eb Kin\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n
P\u00ebrkund\u00ebr mizogjinis\u00eb s\u00eb tyre flagrante – dhe n\u00eb disa raste p\u00ebr shkak t\u00eb saj – disa autoritar\u00eb ia dalin mban\u00eb t\u00eb regjistrojn\u00eb grat\u00eb si aktore kryesore n\u00eb l\u00ebvizjet e tyre politike. Ata i shfaqin grat\u00eb dhe vajzat duksh\u00ebm n\u00eb sfer\u00ebn e brendshme dhe ndonj\u00ebher\u00eb n\u00eb pozita zyrtare p\u00ebr t\u00eb err\u00ebsuar politikat e pabarabarta gjinore. Duke vler\u00ebsuar m\u00ebm\u00ebsin\u00eb tradicionale, grat\u00eb konservatore shpesh luajn\u00eb role mb\u00ebshtet\u00ebse p\u00ebr yjet burra t\u00eb shfaqjeve. Ndoshta nuk ka ilustrim m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj dinamike sesa l\u00ebvizjet e grave n\u00eb duel q\u00eb mb\u00ebshtet\u00ebn dhe kund\u00ebrshtuan fushat\u00ebn presidenciale t\u00eb Jair Bolsonaro n\u00eb vitin 2018 n\u00eb Brazil. Kund\u00ebrshtar\u00ebt e Bolsonaro organizuan nj\u00eb nga protestat m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb udh\u00ebhequra nga grat\u00eb n\u00eb historin\u00eb e vendit n\u00ebn sloganin e \u201cEle N\u00e3o\u201d ose “Jo Ai”. Mb\u00ebshtet\u00ebsit e tij gra u mbuluan me flamurin brazilian dhe e p\u00ebrqesh\u00ebn feminizmin si “seksist”.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrimin e autoritarit patriarkal, burrat nuk jan\u00eb burra t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb n\u00ebse nuk kan\u00eb kontroll mbi grat\u00eb n\u00eb jet\u00ebn e tyre. Prandaj, autoriteti mashkullor i Trump u rrit kur gruaja e tij, Melania Trump, eci pas tij n\u00eb Air Force One dhe u sfidua kur ajo refuzoi t\u00eb shfaqej me t\u00eb n\u00eb publik. Sara Duterte-Carpio, kryetarja e qytetit Davao n\u00eb Filipine dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht vajza e Presidentit Rodrigo Duterte, ishte kandidatja kryesore p\u00ebr t\u00eb pasuar babain e saj deri n\u00eb momentin kur ai njoftoi se grat\u00eb “nuk jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme” p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb presidente. Pavar\u00ebsisht historis\u00eb s\u00eb vendit me kryetare gra t\u00eb shteteve dhe numrit t\u00eb madh t\u00eb mb\u00ebshtet\u00ebsve, Duterte-Carpio paraqiti kandidatur\u00ebn e saj p\u00ebr z\u00ebvend\u00ebspresidente.<\/p>\n\n\n\n
Nd\u00ebrsa grat\u00eb jan\u00eb t\u00eb ngujuara n\u00eb role tradicionalisht t\u00eb feminizuara, udh\u00ebheq\u00ebsit autoritar\u00eb patriarkal\u00eb trumbetojn\u00eb fuqin\u00eb e tyre me shfaqje t\u00eb paarsyeshme t\u00eb maskulinitetit. Pozimi i Putinit pa fanell\u00eb \u00ebsht\u00eb versioni viral i k\u00ebsaj \u201cfryerje\u201d publike, por mizogjinia e rast\u00ebsishme, fotografit\u00eb e inskenuara me kujdes dhe retorika mburruese e hipermashkullore gjithashtu i p\u00ebrshtaten skenarit. Mendoni p\u00ebr kravat\u00ebn e madhe t\u00eb kuqe t\u00eb Trump, shtr\u00ebngimin agresiv t\u00eb duarve dhe pretendimet se butoni i tij b\u00ebrthamor ishte m\u00eb i madh se ai i Kim ose mendoni p\u00ebr thirrjen e Bolsonaro q\u00eb brazilian\u00ebt t\u00eb p\u00ebrballeshin me COVID-19 “si burra”. Ky lloj i bised\u00ebs mund t\u00eb duket qesharak, por \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb raportimi retorik m\u00eb tin\u00ebzar q\u00eb feminizon kund\u00ebrshtar\u00ebt, m\u00eb pas projekton hipermaskulinitetin duke kritikuar pamjen e grave, duke b\u00ebr\u00eb shaka p\u00ebr p\u00ebrdhunimin, duke k\u00ebrc\u00ebnuar dhun\u00ebn seksuale dhe duke k\u00ebrkuar t\u00eb kontrolloj\u00eb trupin e grave, t\u00eb gjitha me q\u00ebllim t\u00eb heshtjes s\u00eb kritik\u00ebve t\u00eb autoritarizmit patriarkal.<\/p>\n\n\n\n
Homologu i k\u00ebsaj retorike t\u00eb dhunshme \u00ebsht\u00eb mizogjinia paternaliste. Si\u00e7 shkruan Kaul, “Nd\u00ebrsa Trump, Bolsonaro dhe Duterte i kan\u00eb seksualizuar dhe objektivizuar grat\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb t\u00eb qart\u00eb, duke e projektuar veten si jasht\u00ebzakonisht viril dhe grabitqar, Kryeministri indian Narendra Modi dhe Erdogan e kan\u00eb promovuar veten si figura t\u00eb baballar\u00ebve mbrojt\u00ebs p\u00ebr t\u00eb mbajtur grat\u00eb dhe minoritetet n\u00eb vendin e tyre. . . . Ata ndonj\u00ebher\u00eb jan\u00eb thell\u00ebsisht dhe haptazi mizogjen, megjithat\u00eb her\u00eb t\u00eb tjera p\u00ebrdorin biseda progresive gjinore p\u00ebr t\u00eb promovuar agjenda regresive gjinore.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Me rritjen e toleranc\u00ebs ndaj mizogjinis\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, ndodhin ndryshime t\u00eb tjera n\u00eb peizazhin politik dhe ligjor: mbrojtja p\u00ebr t\u00eb mbijetuarat e p\u00ebrdhunimit dhe dhun\u00ebs n\u00eb familje hiqet, d\u00ebnimet p\u00ebr krime t\u00eb tilla jan\u00eb zbutur, k\u00ebrkesat e provave p\u00ebr akuzime jan\u00eb b\u00ebr\u00eb m\u00eb t\u00eb rrepta dhe grat\u00eb kan\u00eb mbetur me m\u00eb pak mjete p\u00ebr t\u00eb mbrojtur autonomin\u00eb e tyre trupore dhe politike. P\u00ebr shembull, n\u00eb vitin 2017, Putin n\u00ebnshkroi nj\u00eb ligj q\u00eb dekriminalizonte disa forma t\u00eb abuzimit n\u00eb familje, pavar\u00ebsisht shqet\u00ebsimeve se Rusia \u00ebsht\u00eb p\u00ebrballur prej koh\u00ebsh me nj\u00eb epidemi t\u00eb dhun\u00ebs n\u00eb familje. N\u00eb fushat\u00ebn e vitit 2016, Trump minimizoi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb famshme nj\u00eb video q\u00eb u shfaq ku ai mburrej p\u00ebr sulmin seksual, duke e hedhur posht\u00eb at\u00eb si “bised\u00eb n\u00eb dhomat e zhveshjes”, pavar\u00ebsisht faktit se shum\u00eb gra e kishin akuzuar at\u00eb p\u00ebr sulme seksuale dhe sjellje t\u00eb pahijshme. Pasi Trump u b\u00eb president, administrata e tij udh\u00ebzoi Departamentin e Arsimit t\u00eb reformonte rregulloret p\u00ebr t’u dh\u00ebn\u00eb m\u00eb shum\u00eb t\u00eb drejta atyre q\u00eb akuzohen p\u00ebr sulme seksuale n\u00eb kampuset e kolegjit.<\/p>\n\n\n\n
S\u00eb fundi, shum\u00eb autokrat\u00eb promovojn\u00eb nj\u00eb rr\u00ebfim t\u00eb viktimizimit mashkullor t\u00eb krijuar p\u00ebr t\u00eb nxitur shqet\u00ebsim popullor p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn se si burrat dhe djemt\u00eb po jetojn\u00eb. Gjithmon\u00eb, burrat portretizohen si “humb\u00ebs” ndaj grave dhe grupeve t\u00eb tjera t\u00eb p\u00ebrkrahura nga progresist\u00ebt, pavar\u00ebsisht nga avantazhet e tyre t\u00eb vazhdueshme n\u00eb nj\u00eb hierarki gjinore t\u00eb dominuar nga burrat. P\u00ebr shembull n\u00eb vitin 2019, Ministria e Drejt\u00ebsis\u00eb e Rusis\u00eb pretendoi se raportet e dhun\u00ebs n\u00eb familje ishin t\u00eb mbivler\u00ebsuara n\u00eb vend dhe se burrat rus\u00eb u p\u00ebrball\u00ebn me diskriminim m\u00eb t\u00eb madh sesa grat\u00eb. N\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ngjashme, autokrat\u00ebt aspirant\u00eb shpesh thon\u00eb se maskuliniteti \u00ebsht\u00eb n\u00ebn k\u00ebrc\u00ebnim. Midis mb\u00ebshtet\u00ebsve t\u00eb Trump n\u00eb Shtetet e Bashkuara, pretendimet e tilla jan\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb zakonshme. P\u00ebr shembull, senatori Josh Hawley, nj\u00eb republikan nga Missouri, koh\u00ebt e fundit faj\u00ebsoi l\u00ebvizjet e majta p\u00ebr rip\u00ebrcaktimin e maskulinitetit tradicional si toksik dhe b\u00ebri thirrje p\u00ebr ringjalljen e “nj\u00eb burr\u00ebrie t\u00eb fort\u00eb dhe t\u00eb sh\u00ebndetshme n\u00eb Amerik\u00eb”. P\u00ebrfaq\u00ebsuesi Madison Cawthorn, nj\u00eb republikan nga Karolina e Veriut, u dha jehon\u00eb deklarimeve t\u00eb Hawley-t n\u00eb nj\u00eb fjalim viral n\u00eb t\u00eb cilin ai u ankua se shoq\u00ebria amerikane synon t\u00eb “de-maskuloj\u00eb” burrat dhe inkurajon prind\u00ebrit t\u00eb rrisin “p\u00ebrbind\u00ebsha”.<\/p>\n\n\n\n
VAZHDONI LUFT\u00cbN<\/p>\n\n\n\n
Si nj\u00eb motor i p\u00ebrparimit t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb demokratik, aktivizmi i grave dhe i pakicave gjinore k\u00ebrc\u00ebnon lider\u00ebt autoritar\u00eb. Megjith\u00ebse shum\u00eb autokrat\u00eb dhe autokrat\u00eb aspirant\u00eb pa dyshim besojn\u00eb n\u00eb gj\u00ebrat seksiste dhe mizogjene q\u00eb thon\u00eb, fushatat e tyre p\u00ebr t\u00eb kufizuar fuqizimin e grave dhe t\u00eb drejtat e njeriut synojn\u00eb gjithashtu t\u00eb minojn\u00eb l\u00ebvizjet e mundshme demokratike popullore q\u00eb do t’i rr\u00ebzonin ata.<\/p>\n\n\n\n
Ata q\u00eb d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb luftojn\u00eb val\u00ebn n\u00eb rritje t\u00eb autoritarizmit n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb pun\u00ebs s\u00eb tyre do t\u00eb duhet t\u00eb kishin promovimin e pjes\u00ebmarrjes politike t\u00eb grave. Brenda vendit, qeverit\u00eb demokratike dhe mb\u00ebshtet\u00ebsit e tyre duhet t\u00eb modelojn\u00eb dhe mbrojn\u00eb p\u00ebrfshirjen e barabart\u00eb t\u00eb grave, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr ato me prejardhje diverse, n\u00eb t\u00eb gjitha vendet ku merren vendimet \u2013 nga grupet e komunitetit, te bordet e korporatave dhe deri te qeverit\u00eb lokale e shtet\u00ebrore. Qeverit\u00eb demokratike duhet gjithashtu t’i japin p\u00ebrpar\u00ebsi \u00e7\u00ebshtjeve q\u00eb ndikojn\u00eb drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb aft\u00ebsin\u00eb e grave p\u00ebr t\u00eb luajtur nj\u00eb rol t\u00eb barabart\u00eb n\u00eb jet\u00ebn publike. Pra, \u00e7\u00ebshtje si autonomia riprodhuese, dhuna n\u00eb familje, mund\u00ebsit\u00eb ekonomike dhe qasja n\u00eb kujdesin sh\u00ebndet\u00ebsor dhe kujdesin ndaj f\u00ebmij\u00ebve. T\u00eb gjitha k\u00ebto \u00e7\u00ebshtje jan\u00eb qendrore p\u00ebr betej\u00ebn m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb mbi t\u00eb ardhmen e demokracis\u00eb n\u00eb Shtetet e Bashkuara e n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn dhe ato duhet t\u00eb trajtohen si t\u00eb tilla.<\/p>\n\n\n\n
Qeverit\u00eb demokratike dhe institucionet nd\u00ebrkomb\u00ebtare gjithashtu duhet ta v\u00ebn\u00eb mbrojtjen e fuqizimit t\u00eb grave dhe t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb luft\u00ebs s\u00eb tyre kund\u00ebr autoritarizmit n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn. K\u00ebrc\u00ebnimet dhe sulmet e dhunshme e mizogjene ndaj grave \u2013 qoft\u00eb n\u00eb sht\u00ebpi apo n\u00eb publik \u2013 duhet t\u00eb denoncohen si sulme ndaj grave e demokracis\u00eb dhe autor\u00ebt e sulmeve t\u00eb tilla duhet t\u00eb mbahen p\u00ebrgjegj\u00ebs. \u201cViti i Veprimit\u201d i promovuar nga administrata Biden p\u00ebr t\u00eb rinovuar dhe forcuar demokracin\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb nj\u00eb angazhim t\u00eb pakompromis p\u00ebr t\u00eb mbrojtur barazin\u00eb gjinore brenda dhe jasht\u00eb vendit. P\u00ebrpjekjet e Agjencis\u00eb Amerikane p\u00ebr Zhvillim Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur aktivist\u00ebt e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut dhe grupet e shoq\u00ebris\u00eb civile gjithashtu mund t\u00eb b\u00ebjn\u00eb t\u00eb qart\u00eb se fuqizimi i grave dhe pjes\u00ebmarrja politike duhet t\u00eb integrohen n\u00eb t\u00eb gjitha p\u00ebrpjekjet p\u00ebr rinovimin e demokracis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht, nevojitet nj\u00eb koalicion shum\u00ebkomb\u00ebsh p\u00ebr t\u00eb refuzuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb eksplicite autoritarizmin patriarkal dhe p\u00ebr t\u00eb ndar\u00eb njohurit\u00eb dhe aft\u00ebsit\u00eb teknike n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr tij. Ata q\u00eb jan\u00eb t\u00eb pajisur m\u00eb mir\u00eb p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar dhe mb\u00ebshtetur nj\u00eb koalicion t\u00eb till\u00eb jan\u00eb lideret feministe nga komuniteti dhe shoq\u00ebria civile, pasi ato shpesh jan\u00eb m\u00eb t\u00eb vet\u00ebdijshmet p\u00ebr nevojat akute n\u00eb komunitetet e tyre. Nj\u00eb samit apo konferenc\u00eb ambicioze e thirrur nga nj\u00eb grup shum\u00ebpal\u00ebsh vendesh ose nj\u00eb organizat\u00eb rajonale ose globale mund t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb fillimin e nj\u00eb p\u00ebrpjekjeje t\u00eb till\u00eb duke i sjell\u00eb grat\u00eb nga e gjith\u00eb bota n\u00eb kontakt me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn p\u00ebr t\u00eb ndar\u00eb p\u00ebrvojat dhe strategjit\u00eb e tyre. Nj\u00eb hap n\u00eb drejtimin e duhur do t\u00eb ishte rritja dramatike e mb\u00ebshtetjes dhe dukshm\u00ebris\u00eb q\u00eb i jepet takimit vjetor t\u00eb Komisionit t\u00eb OKB-s\u00eb p\u00ebr Statusin e Grave.<\/p>\n\n\n\n
P\u00ebrfundimisht, organizator\u00ebt dhe mb\u00ebshtet\u00ebsit e l\u00ebvizjeve masive p\u00ebr ndryshime demokratike kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb program gjinor gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb t\u00ebrheqin grat\u00eb n\u00eb vijat e para t\u00eb frontit dhe n\u00eb rolet udh\u00ebheq\u00ebse. Mb\u00ebshtet\u00ebsit e demokracis\u00eb brenda dhe jasht\u00eb vendit duhet t\u00eb fokusohen n\u00eb ndihm\u00ebn, p\u00ebrforcimin dhe mbrojtjen e grupeve dhe l\u00ebvizjeve t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile q\u00eb po b\u00ebjn\u00eb presion p\u00ebr barazi gjinore dhe t\u00eb punojn\u00eb p\u00ebr t’u siguruar q\u00eb ato t\u00eb p\u00ebrfshihen n\u00eb \u00e7do negociat\u00eb ose tranzicion q\u00eb pason kryengritjet masive ose l\u00ebvizjet demokratike. Grupet dhe organizatat pro-demokracis\u00eb duhet t\u00eb kuptojn\u00eb se l\u00ebvizjet me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse \u2013 ato q\u00eb tejkalojn\u00eb identitetin e klas\u00ebs, rac\u00ebs, gjinis\u00eb dhe seksit \u2013 kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa p\u00ebr t\u00eb arritur ndryshime t\u00eb q\u00ebndrueshme.<\/p>\n\n\n\n
N\u00ebse historia \u00ebsht\u00eb sadopak udh\u00ebrr\u00ebfyese, e dim\u00eb se strategjit\u00eb autoritare do t\u00eb d\u00ebshtojn\u00eb n\u00eb planin afatgjat\u00eb. Feministet gjithmon\u00eb kan\u00eb gjetur m\u00ebnyra p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar dhe zgjeruar t\u00eb drejtat dhe lirit\u00eb e grave, duke fuqizuar p\u00ebrparimin demokratik p\u00ebrgjat\u00eb procesit. Por autoritar\u00ebt patriarkal\u00eb, kur nuk mbahen n\u00ebn kontroll, mund t\u00eb shkaktojn\u00eb d\u00ebme t\u00eb m\u00ebdha afatshkurta, k\u00ebshtu duke fshir\u00eb p\u00ebrparimet e arritura me v\u00ebshtir\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb cilat jan\u00eb dashur breza p\u00ebr t’i fituar.<\/p>\n\n\n\n
Erica Chenoweth and Zoe Marks<\/p>\n\n\n\n
E p\u00ebrktheu: Riola Morina<\/p>\n\n\n\n