Fal\u00eb disa performancave virtuoze t\u00eb profilit t\u00eb lart\u00eb nga disa gra, ky pretendim u hodh shpejt q\u00eb her\u00ebt: t\u00eb kesh nj\u00eb grua n\u00eb krye t\u00eb qeveris\u00eb suaj ishte nj\u00eb avantazh i madh pandemik. Megjithat\u00eb, le t\u00eb tregohemi t\u00eb sinqert\u00eb. Kishte vet\u00ebm 21 gra lidere komb\u00ebtare n\u00eb maj 2020 nga 195 vende t\u00eb njohura nga OKB – dhe disa prej tyre ishin kryetare shtetesh me pak ose aspak p\u00ebrfshirje n\u00eb vendimmarrje politike. Por edhe n\u00ebse t\u00eb gjitha ato do t\u00eb ishin individualisht plot\u00ebsisht p\u00ebrgjegj\u00ebse, kjo do t\u00eb ishte ende shum\u00eb pak p\u00ebr t\u00eb nxjerr\u00eb p\u00ebrfundime t\u00eb besueshme rreth ndikimit t\u00eb gjinis\u00eb m\u00eb vete midis gjith\u00eb kompleksitetit t\u00eb reagimit t\u00eb nj\u00eb vendi ndaj pandemis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Natyrisht, njer\u00ebzit e nj\u00eb gjinie t\u00eb caktuar nuk sillen n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb n\u00eb udh\u00ebheqje. Karakteristikat e tjera personale mund t\u00eb \u00e7ojn\u00eb n\u00eb dallime shum\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha se ngjashm\u00ebria e gjinis\u00eb s\u00eb tyre. Nuk \u00ebsht\u00eb aq e thjesht\u00eb, pasi lideret gra jan\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuese t\u00eb mira p\u00ebr p\u00ebrparimin e sh\u00ebndetit social dhe publik t\u00eb nj\u00eb vendi. M\u00eb shum\u00eb se 70 vende kan\u00eb pasur gra kryetare n\u00eb qeverit\u00eb e tyre dhe kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb se ato kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb jen\u00eb Norvegjia apo Zelanda e Re: m\u00eb shum\u00eb se gjysma e grave lidere nuk b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb n\u00eb ekonomit\u00eb evropiane apo t\u00eb pasura dhe progresive. Dhe sigurisht, n\u00ebse krer\u00ebt e ardhsh\u00ebm t\u00eb qeverive n\u00eb Norvegji dhe Zeland\u00ebn e Re jan\u00eb burra, kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb vetvetiu se vendet do t\u00eb ndryshojn\u00eb papritmas rr\u00ebnj\u00ebsisht – ose q\u00eb vendet e udh\u00ebhequra m\u00eb par\u00eb nga grat\u00eb ndryshuan kur nj\u00eb burr\u00eb ishte m\u00eb pas udh\u00ebheq\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n
P\u00ebr disa arsye \u2013 t\u00eb cilat do ti shpalos\u00eb m\u00eb posht\u00eb \u2013 pyetja “grat\u00eb apo burrat udh\u00ebheq\u00ebs” p\u00ebrgjat\u00eb pandemis\u00eb nuk m\u00eb duket se rezulton n\u00eb ndonj\u00eb p\u00ebrgjigje. Megjithat\u00eb, ende i shoh p\u00ebrpjekjet e njer\u00ebzve p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb at\u00eb interesante. Kjo \u00ebsht\u00eb kryesisht sepse jam shum\u00eb e interesuar t\u00eb krahasoj vendet n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. Por mendoj se \u00ebsht\u00eb edhe sepse do t\u00eb doja q\u00eb ky pretendimi t\u00eb ishte i v\u00ebrtet\u00eb. Dhe ky paragjykim personal m\u00eb v\u00eb n\u00eb dyshime p\u00ebr t\u00eb arritur n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrfundim t\u00eb shpejt\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Pik\u00ebrisht dy vjet m\u00eb par\u00eb po shkruaja p\u00ebr zhg\u00ebnjimin tim kur ky pretendim u b\u00eb viral, dhe se si njer\u00ebzit e p\u00ebrqafuan at\u00eb pa futur n\u00eb funksion sensin e kritik\u00ebs. Dhe disa studime koh\u00ebve t\u00eb fundit u duk\u00ebn se konfirmuan se grat\u00eb ia dilnin m\u00eb mir\u00eb. K\u00ebto studime u shfaq\u00ebn n\u00eb qershor 2020: nj\u00eb printim paraprak nga Supriya Garikipati dhe Uma Kambhampati (meq\u00eb u botua n\u00eb nj\u00eb revist\u00eb), dhe nj\u00eb tjet\u00ebr nga Soumik Purkayastha dhe koleg\u00eb t\u00eb tjer\u00eb. Diskutova mbi shqet\u00ebsimet specifike p\u00ebr secilin prej k\u00ebtyre studimeve, por p\u00ebrtej k\u00ebsaj, ishte periudh\u00eb shum\u00eb e hershme e pandemis\u00eb p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb n\u00eb p\u00ebrfundime: Covid-i do t\u00eb ishte prezent p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Brenda disa jav\u00ebsh nga publikimi i shkrimit tim, dol\u00ebn edhe 5 nga k\u00ebto studime t\u00eb hershme, qoft\u00eb t\u00eb publikuara ose t\u00eb dor\u00ebzuara n\u00eb revista. N\u00eb t\u00eb par\u00ebn prej tyre, Luca Coscieme dhe koleg\u00ebt tjer\u00eb ran\u00eb dakord me autor\u00ebt e qershorit se grat\u00eb lidere kishin qeverisur m\u00eb mir\u00eb p\u00ebr disa arsye \u2013 p\u00ebr shkak t\u00eb reagimeve t\u00eb tyre politike ndaj pandemis\u00eb dhe atributeve t\u00eb vendeve q\u00eb kishin gra udh\u00ebheq\u00ebse. Megjithat\u00eb, Leah Windsor s\u00eb bashku me t\u00eb tjer\u00eb, arrit\u00ebn n\u00eb p\u00ebrfundimin se vet\u00ebm faktori i dyt\u00eb ishte i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm dhe jo gjinia e udh\u00ebheq\u00ebsve.<\/p>\n\n\n\n
Autor\u00ebt e tjer\u00eb gjithashtu nuk u pajtuan se gjinia ishte vendimtare. Andrea Aldrich dhe Nicholas Lotito analizuan t\u00eb dh\u00ebnat mbi p\u00ebrgjigjet specifike parandaluese si urdhrat p\u00ebr t\u00eb vijuar m\u00ebsimin nga sht\u00ebpia dhe fushatat e informimit publik n\u00eb faz\u00ebn e hershme t\u00eb pandemis\u00eb. Ata arrit\u00ebn n\u00eb p\u00ebrfundimin se vendet q\u00eb kishin udh\u00ebheq\u00ebse gra kishin m\u00eb pak gjasa t’i krijonin ato. Mette Harder dhe Christoffer Harder studiuan gjithashtu reagimet ndaj pandemis\u00eb dhe ata arrit\u00ebn n\u00eb p\u00ebrfundimin se grat\u00eb lidere kishin m\u00eb pak t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb vendosnin p\u00ebr mas\u00ebn e izolimit t\u00eb plot\u00eb – por n\u00ebse e kufizoni at\u00eb n\u00eb vendet e OECD, vendet e udh\u00ebhequra nga grat\u00eb u izoluan m\u00eb shpejt. Jennifer Piscopo analizoi t\u00eb dh\u00ebnat e pasuris\u00eb dhe kapacitetit t\u00eb vendit, duke arritur n\u00eb p\u00ebrfundimin se korrelacioni gjinor q\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt kishin gjetur ishte “i rrem\u00eb…[sepse] shum\u00eb vende t\u00eb udh\u00ebhequra nga grat\u00eb kan\u00eb rezultate t\u00eb larta n\u00eb kapacitetin shtet\u00ebror dhe se shtetet me kapacitet t\u00eb lart\u00eb kan\u00eb vdekshm\u00ebri t\u00eb ul\u00ebt nga koronavirusi, pavar\u00ebsisht n\u00ebse udh\u00ebhiqen nga grat\u00eb apo burrat.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Rreth asaj kohe – korrik 2020 – nj\u00eb tjet\u00ebr studim ishte gati t\u00eb fillonte. Sebawit Bishu dhe koleg\u00eb t\u00eb tjer\u00eb zhvilluan sondazhe n\u00eb 8 shtete t\u00eb SHBA-s\u00eb, duke zgjedhur shtete q\u00eb p\u00ebrputheshin sa i p\u00ebrket gjinis\u00eb dhe partis\u00eb politike t\u00eb guvernator\u00ebve. Rezultatet? T\u00eb komplikuara. Gjinia e guvernatorit nuk pati nj\u00eb ndikim t\u00eb qart\u00eb n\u00eb shumic\u00ebn e masave t\u00eb tyre t\u00eb perceptimit publik dhe sjelljes s\u00eb synuar t\u00eb njer\u00ebzve. Megjithat\u00eb, ideologjia e tyre politike, po. Nga ana tjet\u00ebr, Shrabanti Maity dhe Ummey Rummana Barlaskar, autor\u00ebt e nj\u00eb studimi t\u00eb m\u00ebvonsh\u00ebm, arrit\u00ebn n\u00eb p\u00ebrfundimin se lidershipi i grave n\u00eb nivel rajonal n\u00eb Indi ishte m\u00eb i mir\u00eb sa i p\u00ebrket luftimit t\u00eb Covid-it. Ata analizuan burime t\u00eb ndryshme t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave n\u00eb shtete dhe territore p\u00ebrgjat\u00eb gjith\u00eb vitit 2020.<\/p>\n\n\n\n
K\u00ebto studime rajonale tregojn\u00eb p\u00ebr disa nga kompleksitetet q\u00eb diskutova n\u00eb vitin 2020. N\u00eb vendet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha, pushteti i shumt\u00eb mbi reagimin ndaj pandemis\u00eb mund t\u00eb q\u00ebndroj\u00eb n\u00eb nivel provincial. Dhe p\u00ebr shembull n\u00eb Australi, edhe disa vendime kryesore komb\u00ebtare ishin n\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb presionit nga udh\u00ebheq\u00ebsit e shtetit (gra dhe burra) n\u00eb nj\u00eb kabinet komb\u00ebtar.<\/p>\n\n\n\n
Po studimet q\u00eb analizojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb se vet\u00ebm muajt e par\u00eb t\u00eb pandemis\u00eb? Gjeta disa prej tyre. Nj\u00eb studim i publikuar s\u00eb fundmi ishte shkas p\u00ebr k\u00ebt\u00eb postim, megjith\u00ebse ai mbulon vet\u00ebm pjes\u00ebn deri n\u00eb fund t\u00eb vitit 2020. \u00cbsht\u00eb nga Dianna Chang dhe koleg\u00eb t\u00eb tjer\u00eb. Ka nj\u00eb tjet\u00ebr q\u00eb p\u00ebrfshin periudh\u00eb pak m\u00eb t\u00eb gjat\u00eb – deri m\u00eb 28 maj 2021 (nga Cullen Hendrix). Megjithat\u00eb, nuk kam gjetur ende ndonj\u00eb me t\u00eb dh\u00ebnat e fundit. Dhe kjo ka shum\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi: viti i kaluar ka qen\u00eb shum\u00eb i ndrysh\u00ebm nga viti i par\u00eb i pandemis\u00eb. P\u00ebr shembull, shkalla e vdekshm\u00ebris\u00eb s\u00eb popullsis\u00eb s\u00eb Zeland\u00ebs s\u00eb Re, vend i udh\u00ebhequr nga grat\u00eb, ka tejkaluar at\u00eb t\u00eb Japonis\u00eb, vend i udh\u00ebhequr nga burrat dhe nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb aq dramatikisht e ndryshme nga ajo e Australis\u00eb e udh\u00ebhequr nga burrat.<\/p>\n\n\n\n
Autor\u00ebt e k\u00ebtyre dy studimeve duke par\u00eb nj\u00eb koh\u00eb m\u00eb t\u00eb gjat\u00eb arrijn\u00eb n\u00eb p\u00ebrfundimin se lidershipi i grave ishte nj\u00eb faktor i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb reduktimin e vdekshm\u00ebris\u00eb nga Covid-i. Do t\u00eb fillojm\u00eb me Hendrix-in, q\u00eb shikon rezultatet e Covid-it n\u00eb maj 2021. P\u00ebr shkak se ai merr parasysh vet\u00ebm vendet e OECD-s\u00eb, ato t\u00eb udh\u00ebhequra nga grat\u00eb jan\u00eb nj\u00eb p\u00ebrqindje m\u00eb e lart\u00eb se norma nd\u00ebrkomb\u00ebtare prej 10% \u2013 pra, m\u00eb shum\u00eb se 20%. Megjithat\u00eb, p\u00ebrqindja \u00ebsht\u00eb ende e vog\u00ebl: ai klasifikon 8 vende si t\u00eb udh\u00ebhequra nga grat\u00eb. Dhe k\u00ebtu q\u00ebndrojn\u00eb disa probleme t\u00eb m\u00ebdha.<\/p>\n\n\n\n
Problemi i par\u00eb \u00ebsht\u00eb menj\u00ebher\u00eb i duksh\u00ebm kur shikon se cilat vende p\u00ebrmend: gjysma jan\u00eb 4 nga 5 vendet nordike. Pes\u00eb vendet nordike jan\u00eb Danimarka, Finlanda, Islanda, Norvegjia dhe Suedia. Ato jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme k\u00ebtu, sepse jan\u00eb nj\u00eb grup gjeografik i vendeve t\u00eb pasura q\u00eb merren me barazin\u00eb, me kultura t\u00eb forta t\u00eb sh\u00ebndetit publik, kufij q\u00eb jan\u00eb relativisht t\u00eb leht\u00eb p\u00ebr t’u siguruar, proporcione t\u00eb m\u00ebdha njer\u00ebzish q\u00eb jetojn\u00eb vet\u00ebm dhe popullsi relativisht t\u00eb vog\u00ebl – k\u00ebto kat\u00ebr vende kan\u00eb m\u00eb pak se 6 milion\u00eb njer\u00ebz secila dhe Suedia ka pak m\u00eb shum\u00eb se 10 milion\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Megjithat\u00eb, ishte di\u00e7ka e re p\u00ebr k\u00ebto kat\u00ebr vende q\u00eb kishin t\u00eb gjitha lidere gra: 2019 ishte hera e par\u00eb q\u00eb ndodhi \u2013 dhe Suedia e b\u00ebri at\u00eb 5\/5 von\u00eb n\u00eb 2021. (Kam num\u00ebruar vitet midis 2011 dhe 2021 q\u00eb secili prej tyre kishte nj\u00eb grua kryetare t\u00eb qeveris\u00eb p\u00ebr t\u00eb pakt\u00ebn nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb vitit.) Sikur t\u00eb kishte goditur pandemia disa vite p\u00ebrpara, do t\u00eb kishte nj\u00eb ose dy n\u00eb vend t\u00eb kat\u00ebr: disa vjet m\u00eb von\u00eb, edhe Suedia do t\u00eb kishte llogaritur n\u00eb kolona t\u00eb drejtuara nga grat\u00eb. A ishte p\u00ebrcaktuese gjinia e lider\u00ebve t\u00eb k\u00ebtyre vendeve n\u00eb at\u00eb moment?<\/p>\n\n\n\n
Hendrix mendon se ishte. Ai shkruan, \u201c\u2026shkalla e vdekshm\u00ebris\u00eb nga COVID n\u00eb Suedi \u2013 i vetmi vend nordik me nj\u00eb drejtues burr\u00eb \u2013 \u00ebsht\u00eb tre her\u00eb m\u00eb e lart\u00eb se ai i vendit tjet\u00ebr m\u00eb t\u00eb lart\u00eb nordik (Danimarka\u2026)\u201d. Un\u00eb mendoj se ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shembull i shk\u00eblqyesh\u00ebm i gropave n\u00eb t\u00eb cilat njer\u00ebzit po bien me q\u00ebndrime t\u00eb thjeshta p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje. Nuk mendoj se Suedia \u00ebsht\u00eb anomali nordike sepse kreu i qeveris\u00eb s\u00eb saj ishte burr\u00eb. Ndikimi i tij ishte i kufizuar, sepse qeveria suedeze ishte e detyruar ligj\u00ebrisht t\u00eb ndiqte k\u00ebshillat e agjencis\u00eb s\u00eb saj t\u00eb sh\u00ebndetit publik. Dhe kreu i asaj agjencie ishte nj\u00eb udh\u00ebheq\u00ebs i dalluar dhe kryesor i sh\u00ebndetit publik n\u00eb k\u00ebshillat p\u00ebr Covid – i cili ka shprehur keqardhje p\u00ebr kontributin e tij n\u00eb shkall\u00ebn e lart\u00eb t\u00eb vdekshm\u00ebris\u00eb. Suedia ndoshta shp\u00ebrdoroi nj\u00eb avantazh t\u00eb gjer\u00eb nordik, jo sepse nuk kishte nj\u00eb grua n\u00eb krye t\u00eb vendit, por p\u00ebr shkak q\u00eb preokupohej n\u00eb nj\u00eb emergjenc\u00eb t\u00eb sh\u00ebndetit publik m\u00eb shum\u00eb sesa lideri i vendit.<\/p>\n\n\n\n
Problemi i dyt\u00eb madhor n\u00eb analiz\u00ebn e Hendrix t\u00eb 8 vendeve kundrejt 29 vendeve \u00ebsht\u00eb se cilat vende ai i klasifikon si t\u00eb udh\u00ebhequra nga grat\u00eb. T\u00eb analizosh n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb drejt\u00eb \u00e7\u00ebshtjen “ne kundrejt tyre” \u00ebsht\u00eb padyshim kritike n\u00eb k\u00ebt\u00eb lloj analize – dhe ai nuk e b\u00ebn nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb. P\u00ebrve\u00e7 kat\u00ebr vendeve nordike, ai num\u00ebron Gjermanin\u00eb, Lituanin\u00eb, Zeland\u00ebn e Re dhe Zvicr\u00ebn si vende t\u00eb udh\u00ebhequra nga grat\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Lituania \u00ebsht\u00eb i vetmi vend n\u00eb at\u00eb grup q\u00eb kishte nj\u00eb shkall\u00eb t\u00eb ngjashme t\u00eb vdekshm\u00ebris\u00eb me Suedin\u00eb n\u00eb koh\u00ebn e studimit t\u00eb tij. Megjithat\u00eb, deri n\u00eb fund t\u00eb n\u00ebntorit, ajo shkoi me norm\u00ebn shum\u00eb t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb Norvegjis\u00eb. Kjo ka r\u00ebnd\u00ebsi, sepse kreu i qeveris\u00eb ishte nj\u00eb burr\u00eb n\u00eb at\u00eb moment: Lituania llogaritet si vend i udh\u00ebhequr nga grat\u00eb vet\u00ebm nga dhjetori, m\u00eb pak se gjysma e periudh\u00ebs s\u00eb studimit. Vet\u00ebm disa jav\u00eb m\u00eb von\u00eb, Estonia u drejtua nga grat\u00eb, por ai e konsideron at\u00eb vend si t\u00eb udh\u00ebhequr nga burrat. Ai gjithashtu e konsideron Belgjik\u00ebn si vend t\u00eb udh\u00ebhequr nga burrat, edhe pse n\u00eb shumic\u00ebn e koh\u00ebs ajo drejtohej nga nj\u00eb grua, shkalla e vdekshm\u00ebris\u00eb s\u00eb saj u rrit n\u00eb m\u00eb t\u00eb lartat p\u00ebr nj\u00eb vend t\u00eb madh n\u00eb Evrop\u00eb. Dhe s\u00eb fundi, ai e konsideron Zvicr\u00ebn si vend t\u00eb udh\u00ebhequr nga grat\u00eb, edhe pse vendi ka nj\u00eb form\u00eb kolektive t\u00eb qeverisjes – nj\u00eb K\u00ebshill Federal, me nj\u00eb president q\u00eb n\u00eb thelb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rol kryesues dhe i barabart\u00eb me an\u00ebtar\u00ebt e tjer\u00eb, me rotacion vjetor. N\u00eb vitin 2020 at\u00eb karrige e mbante nj\u00eb grua, por nga janari ishte nj\u00eb burr\u00eb. Duke qen\u00eb se ka disa dhjet\u00ebra faktor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb n\u00eb analiz\u00ebn e Hendrix, \u00ebsht\u00eb e pamundur t\u00eb dihet se sa ndikim do t\u00eb kishte ky problem klasifikimi. Por nuk mendoj se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb krahasim i vlefsh\u00ebm gjinor.<\/p>\n\n\n\n
Kjo gj\u00eb na shpie n\u00eb studimin e Chang-ut. K\u00ebta autor\u00eb analizojn\u00eb 99 vende deri n\u00eb fund t\u00eb vitit 2020, dhe ata kodojn\u00eb 14 vende si t\u00eb udh\u00ebhequra nga grat\u00eb. Megjithat\u00eb, ata nuk raportojn\u00eb se cilat ishin. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gj\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn duhet t\u00eb jemi transparent. Autor\u00ebt thon\u00eb se ata zgjodh\u00ebn “udh\u00ebheq\u00ebs politik\u00eb” dhe kjo mund t\u00eb n\u00ebnkuptoj\u00eb se ata p\u00ebrfshinin vet\u00ebm krer\u00ebt e qeveris\u00eb: por n\u00ebse e b\u00ebnin k\u00ebt\u00eb, mostra e tyre p\u00ebrfshin pothuajse \u00e7do vend me nj\u00eb grua, nd\u00ebrsa nuk num\u00ebron rreth 100 vende me kryetar\u00eb qeverish burra. Sipas num\u00ebrimit tim t\u00eb shpejt\u00eb dhe t\u00eb p\u00ebraf\u00ebrt n\u00eb list\u00ebn e Wikipedia-s, kishte 15 gra kryetare t\u00eb qeveris\u00eb n\u00eb nj\u00eb pik\u00eb t\u00eb caktuar n\u00eb vitin 2020 pas fillimit t\u00eb pandemis\u00eb, dhe 11 gra kryetare shteti (monark\u00ebt nuk p\u00ebrfshihen). Disa kishin qen\u00eb n\u00eb detyr\u00eb vet\u00ebm disa dit\u00eb, ose q\u00eb nga fillimi i vitit. (Wikipedia ka gjithashtu nj\u00eb list\u00eb me lider\u00eb t\u00eb hapur LGBT \u2013 nuk kishte udh\u00ebheq\u00ebs komb\u00ebtar\u00eb transgjinor\u00eb.)<\/p>\n\n\n\n
Gjysma e vendeve t\u00eb udh\u00ebhequra nga burrat e p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb studimin Chang-ut nuk \u00ebsht\u00eb e shp\u00ebrndar\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb globin. Nga nj\u00eb v\u00ebshtrim i shpejt\u00eb, p\u00ebr shembull, \u00ebsht\u00eb m\u00eb pak se gjysma e vendeve t\u00eb Afrik\u00ebs, por m\u00eb shum\u00eb se gjysma e Evrop\u00ebs dhe e gjith\u00eb Amerik\u00ebs. Dhe n\u00eb pamje t\u00eb par\u00eb, duket e pamundur q\u00eb vendet me lider\u00eb politik\u00eb burra dhe gra t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsohen n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb. Duket sikur n\u00ebse je nj\u00eb grua q\u00eb drejton nj\u00eb vend shum\u00eb t\u00eb vog\u00ebl, p\u00ebr shembull, ka m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb p\u00ebrfshihesh n\u00eb studim sesa n\u00ebse je burr\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Autor\u00ebt nuk raportojn\u00eb se n\u00eb cil\u00ebn pik\u00eb kohore ata klasifikuan gjinin\u00eb e udh\u00ebheqjes s\u00eb vendeve p\u00ebr vitin 2020. Disa vende me norma shum\u00eb t\u00eb larta t\u00eb vdekshm\u00ebris\u00eb nga Covid pat\u00ebn ndryshime lidershipi midis tetorit dhe dhjetorit. Disa nga ata lider\u00eb t\u00eb rinj ishin t\u00eb gjinive t\u00eb ndryshme: p\u00ebr shembull, Belgjika dhe Bolivia kaluan nga lideret gra n\u00eb lider\u00eb burra; Lituania dhe Moldavia nga lider\u00ebt burra n\u00eb lideret gra. Korrelacioni i raportuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb punim \u00ebsht\u00eb mjaft i dob\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n
Gjinia e udh\u00ebheq\u00ebsit komb\u00ebtar \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga 21 faktor\u00ebt n\u00eb lidhje me vendet q\u00eb ato p\u00ebrfshijn\u00eb – asnj\u00ebri prej tyre nuk e konsideron reagimin ndaj pandemis\u00eb. Kur keni shum\u00eb element\u00eb n\u00eb nj\u00eb analiz\u00eb si kjo, ju p\u00ebrballeni me shum\u00eb rreziqe: nga nj\u00ebra an\u00eb, peshkimi p\u00ebr “goditje” me kaq shum\u00eb grupe t\u00eb dh\u00ebnash rrit shanset tuaja p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb korrelacion t\u00eb rast\u00ebsish\u00ebm. (P\u00ebr m\u00eb shum\u00eb rreth k\u00ebsaj, shihni postimin tim mbi gropat e testimit t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb statistikore.)<\/p>\n\n\n\n
Megjithat\u00eb, n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, midis grupit tuaj t\u00eb madh t\u00eb pikave t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave, mund t\u00eb mashtroheni duke mos marr\u00eb parasysh \u00e7\u00ebshtjet kritike. P\u00ebr shembull, faktor\u00ebt p\u00ebrfshijn\u00eb temperatur\u00ebn mesatare javore t\u00eb nj\u00eb vendi, por jo sa e leht\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebr nj\u00eb udh\u00ebheq\u00ebs komb\u00ebtar t\u00eb siguroj\u00eb sigurimin e kufijve. Ai p\u00ebrfshin mosh\u00ebn, por jo p\u00ebrqindjen e njer\u00ebzve q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb familje me shum\u00eb breza ose n\u00eb sht\u00ebpi t\u00eb grumbulluara.<\/p>\n\n\n\n
Kjo e fundit \u00ebsht\u00eb mjaft kritike p\u00ebr nj\u00eb s\u00ebmundje infektive ajrore. Ky studim p\u00ebrfshin dend\u00ebsin\u00eb e popullsis\u00eb dhe urbanizimin, por jo madh\u00ebsin\u00eb e familjes. Pra, kjo do t\u00eb thot\u00eb se vendet shum\u00eb t\u00eb urbanizuara me sip\u00ebrfaqe t\u00eb m\u00ebdha toke t\u00eb papopulluar ose me popullsi t\u00eb rrall\u00eb shihen si thelb\u00ebsisht t\u00eb ndryshme nga ato q\u00eb jan\u00eb e kund\u00ebrta e tyre. Por ndryshimi kritik se sa m\u00eb e leht\u00eb \u00ebsht\u00eb t\u00eb reduktosh ekspozimin ndaj virusit n\u00ebse jetoni n\u00eb nj\u00eb familje me nj\u00eb person nuk merret parasysh. Edhe brenda BE-s\u00eb, k\u00ebto dallime jan\u00eb t\u00eb m\u00ebdha: m\u00eb pak se 20% e familjeve jan\u00eb t\u00eb rritur beqar\u00eb n\u00eb Portugali dhe Sllovaki p\u00ebr shembull, por \u00ebsht\u00eb af\u00ebr 50% n\u00eb vendet nordike t\u00eb BE-s\u00eb. Ose merrni parasysh OECD: vet\u00ebm 13% e t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb moshuarve jetojn\u00eb vet\u00ebm n\u00eb Meksik\u00eb, krahasuar me 46% n\u00eb Danimark\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
P\u00ebrtej problemeve t\u00eb zakonshme t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave p\u00ebr pikat ky\u00e7e q\u00eb nuk jan\u00eb nj\u00ebsoj t\u00eb besueshme nga vendi n\u00eb vend \u2013 duke p\u00ebrfshir\u00eb vdekshm\u00ebrin\u00eb nga Covid \u2013 ka pika t\u00eb dh\u00ebnash n\u00eb k\u00ebt\u00eb studim t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb q\u00eb jan\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb paqarta, si lumturia e vler\u00ebsuar e nj\u00eb vendi. Ata gjithashtu grumbullojn\u00eb t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr investimet n\u00eb teknologjin\u00eb emergjente, mbulimin celular 4G dhe p\u00ebrdorimin e mediave sociale n\u00eb nj\u00eb pik\u00eb t\u00eb vetme t\u00eb dh\u00ebnash t\u00eb quajtur teknologji. Ata argumentojn\u00eb se ato ishin kritike p\u00ebr gjurmimin e kontakteve dhe shp\u00ebrndarjen kryesisht t\u00eb sakt\u00eb t\u00eb informacionit, dhe ky ishte nj\u00eb avantazh kryesor pandemik. Nd\u00ebrsa kjo plejad\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb pozitive n\u00eb disa vende, un\u00eb jam i dyshimt\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb supozim globalisht. Merrni parasysh gjurmimin tep\u00ebr mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebs t\u00eb kontakteve n\u00eb vendet afrikane q\u00eb do t\u00eb sh\u00ebnonin m\u00eb pak n\u00eb “teknologji” k\u00ebtu, s\u00eb bashku me nj\u00eb nivel t\u00eb tmerrsh\u00ebm dezinformimi n\u00eb mediat sociale.<\/p>\n\n\n\n
Kur zgjidhni 21 faktor\u00eb p\u00ebr di\u00e7ka kaq komplekse si\u00e7 jan\u00eb krahasimet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, ka shum\u00eb m\u00ebnyra p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfunduar me gjetje t\u00eb rreme. P\u00ebrdorimi i grupeve t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb thjeshta me cil\u00ebsi shpesh jasht\u00ebzakonisht t\u00eb ndryshme n\u00eb vende t\u00eb ndryshme p\u00ebr t’iu p\u00ebrgjigjur pyetjeve jasht\u00ebzakonisht komplekse socio-politike nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rrug\u00eb solide p\u00ebr t\u00eb arritur n\u00eb p\u00ebrfundime t\u00eb besueshme. Pamja e t\u00eb gjitha atyre t\u00eb dh\u00ebnave duhet t\u00eb ndez\u00eb kambanat e alarmit. Megjithat\u00eb, shum\u00eb shpesh duket se i shtyn njer\u00ebzit n\u00eb nj\u00eb tepric\u00eb t\u00eb bindjes p\u00ebr gjetjet.<\/p>\n\n\n\n