P\u00ebr autoren bell hooks, e cila ka vdekur n\u00eb mosh\u00ebn 69 vje\u00e7are, politika radikale dhe but\u00ebsia e shpirtit shkuan dor\u00eb p\u00ebr dore.<\/p>\n\n\n\n
Nuk m\u00eb kujtohet hera e par\u00eb q\u00eb lexova bell hooks. Ajo q\u00eb mbaj mend \u00ebsht\u00eb se feminizmi i saj pasionant ishte b\u00ebr\u00eb pjes\u00eb e pandashme e t\u00eb menduarit dhe aktivizmit tim n\u00eb koh\u00ebn kur arrita n\u00eb gjysm\u00ebn e t\u00eb nj\u00ebzetave. Isha n\u00eb Stamboll, duke shkruar tregime, por kryesisht me v\u00ebshtir\u00ebsi. Sado q\u00eb e doja k\u00ebt\u00eb qytet, nuk isha e sigurt se p\u00ebrkisja aty. N\u00eb radio, z\u00ebri i Tracy Champan u ngjit mbi britmat e pul\u00ebbardhave, duke jehuar n\u00eb konfuzitetin tim: \u201cDua t\u00eb zgjohem dhe t\u00eb di se ku po shkoj\u201d. Feminizmi m\u00eb kishte dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb hart\u00eb t\u00eb bot\u00ebs por prap\u00eb vazhdoja t\u00eb humbja.<\/p>\n\n\n\n
Ishte at\u00ebher\u00eb kur fillova t\u00eb lexoj m\u00eb me kujdes dhe intensivisht bell hooks, e cila vdiq nga d\u00ebshtimi i veshkave m\u00eb 15 dhjetor n\u00eb mosh\u00ebn 69 vje\u00e7are. Fjal\u00ebt e saj m\u00eb ndryshuan di\u00e7ka p\u00ebrgjithmon\u00eb n\u00eb shpirtin tim; ato m\u00eb frym\u00ebzuan, inkurajuan dhe motivuan.<\/p>\n\n\n\n
Ishte surpriz\u00eb e k\u00ebndshme kur vite m\u00eb von\u00eb hasa t\u00eb nj\u00ebjtin tekst k\u00ebnge t\u00eb cituar n\u00eb nj\u00eb ese t\u00eb re nga hooks. N\u00eb librin e saj, P\u00ebrkat\u00ebsia: Nj\u00eb Kultur\u00eb vendi (1990), ajo shkruan: \u201cDerisa udh\u00ebtoj p\u00ebrreth, gjithmon\u00eb habitem se sa shum\u00eb njer\u00ebz ndihen t\u00eb p\u00ebrhumbur, kan\u00eb munges\u00ebn e nj\u00eb udh\u00ebzuesi, ndihen sikur nuk mund t\u00eb shohin se ku do na \u00e7ojn\u00eb udh\u00ebtimet tona, se nuk mund ta din\u00eb se ku po shkojn\u00eb.\u201d<\/p>\n\n\n\n
E lindur me emrin Gloria Jean Watkins n\u00eb nj\u00eb qytet rural t\u00eb Kentakit n\u00eb vitin 1952, ajo adaptoi pseudonimin bell hooks, q\u00eb i p\u00ebrkiste gjyshes s\u00eb saj nga n\u00ebna. Emrin e saj ajo e shkruante gjithmon\u00eb me shkronja t\u00eb vogla p\u00ebr t\u00eb mbajtur fokusin n\u00eb idet\u00eb e saj mbi identitetin e saj. Nd\u00ebrsektorialiteti p\u00ebr hooks, nuk ishte as nj\u00eb prirje akademike e as nj\u00eb debat abstrakt. Ishte n\u00eb thelbin e ekzistenc\u00ebs s\u00eb saj. Ishte vet\u00eb jeta.<\/p>\n\n\n\n
Me nj\u00eb energji t\u00eb pa shtjerrshme, shkrimet saj eksploronin pabarazit\u00eb dhe padrejt\u00ebsit\u00eb – gjithmon\u00eb t\u00eb shumta e t\u00eb nd\u00ebrlidhura. Intelekti i saj ishte nomad, gjithmon\u00eb duke udh\u00ebtuar me shkatht\u00ebsi n\u00ebp\u00ebr disiplina dhe zhanre t\u00eb ndryshme. Ndryshe nga shum\u00eb mendimtar\u00eb q\u00eb preferonin t\u00eb q\u00ebndronin n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb sigurt, hooks ka guxuar t\u00eb hidhej n\u00eb uj\u00ebra t\u00eb pa eksploruar. Ajo shkroi p\u00ebr nj\u00eb gam\u00eb t\u00eb gjer\u00eb \u00e7\u00ebshtjesh, duke nis\u00eb nga raca, klasa, e deri tek gjinia, spiritualiteti e t\u00eb drejtat universale t\u00eb njeriut, kujtesa kolektive e dashuria personale. Ajo ishte nj\u00eb nga intelektualet tona m\u00eb t\u00eb mprehta publike.<\/p>\n\n\n\n
P\u00ebr aq sa e vler\u00ebsonte dijen, teorin\u00eb kulturore dhe fjal\u00ebn e shkruar, bell hooks ishte e lidhur ngusht\u00eb me kultur\u00ebn dhe tregimin verbal, ishte njoh\u00ebse e \u201cdijes s\u00eb paraardh\u00ebsve\u201d. Shum\u00eb pak feminist\u00eb t\u00eb gjenerat\u00ebs s\u00eb saj e ndoq\u00ebn k\u00ebt\u00eb rrug\u00eb, e sot ndoshta edhe m\u00eb pak. \u201cDuke bashkuar politik\u00ebn radikale feministe me d\u00ebshir\u00ebn time p\u00ebr t\u00eb shkruar, vendosa qysh n\u00eb fillim se doja t\u00eb shkruaja libra q\u00eb do mund t\u00eb lexohen dhe kuptohen p\u00ebrtej kufijve t\u00eb klasave t\u00eb ndryshme,\u201d shkroi hooks.<\/p>\n\n\n\n
Ajo e imagjinonte audienc\u00ebn e saj si n\u00ebn\u00ebn e saj, personin q\u00eb ajo \u201cdeshi ta konvertonte n\u00eb t\u00eb menduarit feminist m\u00eb s\u00eb shumti\u201d. Kjo gj\u00eb, n\u00eb heshtje, krijoi stilin e saj. Kur n\u00eb vitin 1981 botoi librin e saj A nuk jam un\u00eb nj\u00eb grua: Grat\u00eb e zeza dhe feminizmi, kopertina mbante foton e n\u00ebn\u00ebs s\u00eb saj, Rosa Bell Watkins.<\/p>\n\n\n\n
Anti-raciste, anti-seksiste dhe antikapitaliste, bell hooks ishte jasht\u00ebzakonisht e qart\u00eb n\u00eb thirrjen e saj p\u00ebr t\u00eb \u00e7montuar institucionet, normat dhe retorik\u00ebn e diskriminimit sistemik. Megjithat\u00eb, n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, kishte dhembshuri n\u00eb qasjen e saj. N\u00eb pun\u00ebn e saj, politika radikale dhe but\u00ebsia e shpirtit shkuan paralelisht. Ajo ishte nj\u00eb luft\u00ebtare q\u00eb nuk i p\u00eblqente luft\u00ebrat. Ajo donte q\u00eb puna e saj t\u00eb sh\u00ebronte – dhe ajo e b\u00ebri po k\u00ebt\u00eb; na sh\u00ebroi. N\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb t\u00eb fundit ajo p\u00ebrmendi se \u00e7do dit\u00eb merrte nj\u00eb let\u00ebr ose nj\u00eb kartolin\u00eb nga dikush q\u00eb i tregonte se si puna e saj i kishte prekur apo transformuar ata\/ato. Por pata ndjenj\u00ebn se ajo i referohej m\u00eb s\u00eb shumti lexuesve amerikan\u00eb. Pyes veten n\u00ebse ajo e dinte ndonj\u00ebher\u00eb se sa thell\u00eb rezononin shkrimet e saj me kaq shum\u00eb gra joper\u00ebndimore. Ajo besonte n\u00eb “mot\u00ebrsin\u00eb”, duke th\u00ebn\u00eb se mot\u00ebrzimi “i fuqizon grat\u00eb duke na respektuar, mbrojtur, inkurajuar dhe dashur ne”.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb Talking Back: Thinking feminist, Thinking Black (1989), hooks p\u00ebrfundon nj\u00ebr\u00ebn nga eset\u00eb e saj me nj\u00eb citim nga Karta e Liris\u00eb kund\u00ebr dominionit racor n\u00eb Afrik\u00ebn e Jugut: \u201cLufta jon\u00eb \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb luft\u00eb kund\u00ebr harres\u00ebs.\u201d Ajo u tregoi brezave t\u00eb lexuesve se si heshtje t\u00eb ngjashme, paragjykime dhe praktika diskriminuese kishin p\u00ebrshkruar l\u00ebvizjen bashk\u00ebkohore p\u00ebr \u00e7lirimin e grave.<\/p>\n\n\n\n
Shtresat e racizmit q\u00eb ekzistonin brenda l\u00ebvizjes feministe; qoft\u00eb t\u00eb fshehura apo t\u00eb shp\u00ebrfaqura, nga qendra deri tek margjinat, ishin mjaft problematike dhe hooks kritikoi shum\u00eb ato. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb shum\u00eb t\u00eb rrjedhshme, hooks vuri n\u00eb pik\u00ebpyetje m\u00ebnyr\u00ebn se si \u201cfeministet e bardha tentonin t\u00eb romantizonin p\u00ebrvoj\u00ebn e grave t\u00eb zeza, n\u00eb vend se t\u00eb kuptonin ndikimin negativ t\u00eb asaj shtypjeje\u201d. Kjo shtypje p\u00ebrmbante dy polarizime fondamentale: racizmin dhe seksizmin. P\u00ebrshkrimi i p\u00ebrhersh\u00ebm i grave t\u00eb zeza si t\u00eb forta, ishte pjes\u00eb e k\u00ebtij romanticizmi problematik.<\/p>\n\n\n\n
Duke shkruar gjer\u00ebsisht p\u00ebr politik\u00ebn, shoq\u00ebrin\u00eb, maskulinitetin, patriarkalizmin, prind\u00ebrimin dhe lirin\u00eb, ajo kurr\u00eb nuk pushoi s\u00eb mbrojturi vler\u00ebn e diversitetit, nevoj\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb pluralitet historish dhe p\u00ebrvojash. Autore e m\u00eb shum\u00eb se 40 titujsh, ajo udh\u00ebtoi shum\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbajtur fjalime dhe ligj\u00ebrata. Nga poezia, eset\u00eb e deri tek librat p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt, puna e saj ishte e magjishme, e cila pasqyronte thell\u00ebsin\u00eb e interesave t\u00eb saj. T\u00eb m\u00ebsuarit nuk kishte fund asnj\u00ebher\u00eb, nj\u00eb udh\u00ebtim i vazhduesh\u00ebm q\u00eb shpesh tregonte edhe p\u00ebrvoj\u00ebn e pak\u00ebndshme t\u00eb \u00e7m\u00ebsimit dhe \u00e7montimit. Ishte e r\u00ebnd\u00ebsishme, pohon hooks, q\u00eb ne t\u00eb vazhdojm\u00eb t\u00eb lexojm\u00eb dhe t\u00eb ndajm\u00eb me tjer\u00ebt: \u201cP\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb fund patriarkatit, ne duhet t\u00eb vet\u00ebdijesohemi se t\u00eb gjith\u00eb jemi bashk\u00ebpjes\u00ebmarr\u00ebs n\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsimin e seksizmit. Derisa n\u00eb t\u2019i ndryshojm\u00eb mendjet dhe zemrat tona, ajo do vazhdoj.\u201d<\/p>\n\n\n\n
bell hooks e dinte se ishte m\u00eb e leht\u00eb t\u00eb ndryshoje mendjet sesa zemrat. Ajo guxoi t\u00eb imagjinonte nj\u00eb bot\u00eb ku nuk do t\u00eb kishte asnj\u00eb diskriminim, asnj\u00eb dominim dhe asnj\u00eb shtypje. Nj\u00eb nga veprat e saj m\u00eb t\u00eb fuqishme \u00ebsht\u00eb Feminizmi \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb (2000). \u201cUn\u00eb kurr\u00eb nuk kam besuar se feminizmi \u00ebsht\u00eb ve\u00e7 l\u00ebvizje e grave. Thell\u00eb n\u00eb zem\u00ebr e dija se nuk do t\u00eb kishim nj\u00eb l\u00ebvizje feministe t\u00eb suksesshme n\u00ebse nuk do t\u00eb inkurajonim t\u00eb gjith\u00eb; femra, meshkuj, burra, gra, vajza e djem, q\u00eb t\u2019i bashkohen feminizmit\u201d<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb nj\u00eb epok\u00eb ku feminizmi nevojitet kudo, n\u00eb \u00e7do cep t\u00eb bot\u00ebs, n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb ku edhe t\u00eb drejtat e fituara deri m\u00eb tani po kan\u00eb filluar t\u00eb kthehen n\u00eb pik\u00ebn fillestare, fjal\u00ebt e saj jan\u00eb aq t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme dhe m\u00eb urgjente se asnj\u00ebher\u00eb m\u00eb par\u00eb. Nuk mund t\u00eb jemi as t\u00eb shk\u00ebputur dhe as indiferent\u00eb. N\u00eb nj\u00eb epok\u00eb t\u00eb thellimit t\u00eb pabarazive – gjinore, racore, rajonale, klasore dhe dixhitale – tani \u00ebsht\u00eb koha p\u00ebr t\u2019u lidhur me pun\u00ebn e bell hooks, p\u00ebr t\u2019u afruar dhe p\u00ebr t\u00eb par\u00eb se feminizmi \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb.<\/p>\n\n\n\n