Aktivist\u00ebt feminist\u00eb n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn po ngren\u00eb z\u00ebrin dhe po nd\u00ebrmarrin veprime n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme p\u00ebr t\u00eb luftuar p\u00ebr drejt\u00ebsin\u00eb klimatike, t\u00eb drejtat e grave dhe t\u00eb drejtat e njeriut. Protestat e tyre jan\u00eb t\u00eb z\u00ebshme dhe t\u00eb larmishme. Shpesh jan\u00eb feminist\u00ebt, aktivist\u00ebt indigjen\u00eb, grat\u00eb me ngjyr\u00eb, apo personat trans, ata q\u00eb udh\u00ebheqin protestat e drejt\u00ebsis\u00eb klimatike n\u00eb komunitetet e tyre. T\u00eb gjith\u00eb ndajn\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin shqet\u00ebsim qendror: ndryshimi i klim\u00ebs nuk duhet t\u00eb trajtohet si nj\u00eb kriz\u00eb e izoluar, por t\u00eb njihet si nj\u00eb simptom\u00eb e shoq\u00ebrive tona industriale n\u00eb rritje dhe m\u00ebnyr\u00ebs se si e trajtojm\u00eb planetin ton\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Prandaj, aspektet strukturore t\u00eb shoq\u00ebrive – p\u00ebrfshir\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet e tyre gjinore – duhet t\u00eb jen\u00eb thelb\u00ebsore n\u00eb politikat e ndryshimit klimatik. Grat\u00eb dhe burrat nuk jan\u00eb grupe homogjene. As gjinia nuk \u00ebsht\u00eb e pandryshueshme ose binare. Sidoqoft\u00eb, gjinia ka nj\u00eb ndikim vendimtar n\u00eb rolet shoq\u00ebrore dhe \u00e7on n\u00eb dallime t\u00eb vazhdueshme tradicionale hierarkike gjinore n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn. K\u00ebto pabarazi strukturore gjithashtu rezultojn\u00eb n\u00eb perceptime t\u00eb ndryshme t\u00eb ndryshimit t\u00eb klim\u00ebs. Sigurisht, dimensione t\u00eb tjera shoq\u00ebrore si klasa, raca, mosha dhe aft\u00ebsia e kufizuar gjithashtu kryq\u00ebzohen me gjinin\u00eb. T\u00eb gjith\u00eb k\u00ebta faktor\u00eb \u00e7ojn\u00eb n\u00eb disavantazhe ose privilegje t\u00eb mundshme p\u00ebr njer\u00ebzit dhe gjithashtu ndikojn\u00eb n\u00eb aft\u00ebsin\u00eb e tyre p\u00ebr t’u p\u00ebrshtatur me pasojat e ndryshimit klimatik.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, t\u00eb drejtat e grave, qasja e tyre n\u00eb burime dhe mund\u00ebsit\u00eb e tyre t\u00eb zhvillimit jan\u00eb t\u00eb kufizuara. N\u00eb politikat klimatike, poashtu, z\u00ebrat e tyre kan\u00eb vazhduar t\u00eb jen\u00eb kryesisht t\u00eb pad\u00ebgjuar deri m\u00eb tani. Padrejt\u00ebsit\u00eb globale t\u00eb vazhdueshme, strukturat patriarkale, shp\u00ebrndarja e pabarabart\u00eb e pun\u00ebs s\u00eb kujdesit, pengesat sistematike dhe nevojat e ndryshme t\u00eb grave dhe burrave \u00e7ojn\u00eb n\u00eb pabarazi politike, ekonomike dhe sociale midis gjinive.<\/p>\n\n\n\n
Ndikimi i k\u00ebtyre pabarazive \u00ebsht\u00eb gjithashtu i duksh\u00ebm n\u00eb faktin se grat\u00eb preken n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb disproporcionale nga efektet negative t\u00eb ndryshimeve klimatike. Kjo \u00ebsht\u00eb kryesisht e v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr ato gra t\u00eb margjinalizuara q\u00eb nuk kan\u00eb qasje n\u00eb infrastruktur\u00ebn publike ose q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb zona q\u00eb preken m\u00eb r\u00ebnd\u00eb nga ndryshimi klimatik, si rajonet bregdetare. K\u00ebta jan\u00eb zakonisht personat q\u00eb kan\u00eb kontribuar m\u00eb pak n\u00eb kriz\u00ebn e klim\u00ebs. Sidoqoft\u00eb, \u00ebsht\u00eb e gabuar t\u00eb krijojm\u00eb stereotipe p\u00ebr grat\u00eb q\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi shihen si m\u00eb t\u00eb prekshme, pasi q\u00eb cenueshm\u00ebria e tyre prodhohet nga marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb pabarabarta gjinore p\u00ebr sa i p\u00ebrket shp\u00ebrndarjes s\u00eb fuqis\u00eb, burimeve dhe pasuris\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Nj\u00eb v\u00ebshtrim n\u00eb sektorin e domosdosh\u00ebm t\u00eb bujq\u00ebsis\u00eb e b\u00ebn k\u00ebt\u00eb t\u00eb qart\u00eb. Pasigurit\u00eb ndaj ndryshimeve klimatike varen nga praktikat bujq\u00ebsore, far\u00ebrat, qasja n\u00eb tok\u00eb, uj\u00eb, pajisje bujq\u00ebsore, plehra, kredi, etj. Por qasja dhe njohurit\u00eb q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me k\u00ebto gj\u00ebra nuk jan\u00eb shp\u00ebrndar\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb mes grave dhe burrave. Shum\u00eb fermere t\u00eb vogla jan\u00eb gra. N\u00ebse zbatohen politika t\u00eb ndryshimit klimatik q\u00eb mb\u00ebshteten vet\u00ebm n\u00eb teknologjit\u00eb e p\u00ebrmir\u00ebsuara t\u00eb bujq\u00ebsis\u00eb, kjo mund t\u00eb rris\u00eb m\u00eb tej pabarazin\u00eb gjinore. Marr\u00ebdh\u00ebniet ekzistuese gjinore gjithashtu n\u00ebnkuptojn\u00eb q\u00eb d\u00ebshtimet e t\u00eb korrave, katastrofat natyrore, konfliktet, s\u00ebmundjet e shkaktuara nga ndryshimi klimatik, mungesa e ujit ose energjis\u00eb ndikojn\u00eb ndryshe tek grat\u00eb dhe burrat. N\u00ebse politika klimatike nuk merr parasysh gjinin\u00eb, pabarazit\u00eb ekzistuese mund t\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsohen m\u00eb tej dhe p\u00ebrparimi i b\u00ebr\u00eb drejt nj\u00eb shoq\u00ebrie m\u00eb t\u00eb drejt\u00eb do t\u00eb p\u00ebrmbyset.<\/p>\n\n\n\n
Sipas nj\u00eb studimi t\u00eb ONP-s\u00eb (Organizata Nd\u00ebrkomb\u00ebtare e Pun\u00ebs) nga 2018, grat\u00eb dhe vajzat kryejn\u00eb 12.5 miliard\u00eb or\u00eb pun\u00eb t\u00eb papaguar t\u00eb kujdesit \u00e7do dit\u00eb n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, e cila \u00e7on n\u00eb pabarazi ekonomike masive. Kriza klimatike do ta b\u00ebj\u00eb m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb sigurimin e ushqimit, ujit dhe drurit dhe s\u00ebmundjet vet\u00ebm se do t\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsohen. Kjo nga ana tjet\u00ebr do t\u00eb rris\u00eb shum\u00eb sasin\u00eb e pun\u00ebs s\u00eb k\u00ebrkuar p\u00ebr k\u00ebto aktivitete t\u00eb kujdesit t\u00eb papaguar, t\u00eb cilat do t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb ndikim negativ t\u00eb nj\u00ebansh\u00ebm n\u00eb koh\u00ebn dhe p\u00ebrshtatshm\u00ebrin\u00eb e grave.<\/p>\n\n\n\n
N\u00ebse shikojm\u00eb mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb procese dhe vendime rreth ndryshimit klimatik, grat\u00eb jan\u00eb t\u00eb n\u00ebnp\u00ebrfaq\u00ebsuara globalisht dhe ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb fushat e energjis\u00eb dhe transportit. Q\u00eb nga viti 2015, vet\u00ebm 12 p\u00ebrqind e ministrive t\u00eb mjedisit n\u00eb bot\u00eb drejtoheshin nga gra. Grat\u00eb me p\u00ebrvoj\u00eb lokale, t\u00eb tilla si grupe indigjene, shpesh nuk marrin as informacione se si t\u00eb p\u00ebrfshihen n\u00eb politik\u00ebn e ndryshimit klimatik n\u00eb vend, edhe n\u00ebse zyrtarisht kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb ta b\u00ebjn\u00eb k\u00ebt\u00eb. Si rezultat, perspektivat dhe nevojat e tyre shpesh nuk merren parasysh. N\u00ebse duhen marr\u00eb vendime t\u00eb q\u00ebndrueshme, ata q\u00eb preken drejtp\u00ebrdrejt nga ndryshimi klimatik duhet t\u00eb b\u00ebhen pjes\u00eb integrale e proceseve t\u00eb vendimmarrjes n\u00eb lidhje me t\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Sidoqoft\u00eb, ndryshimet gjinore shkojn\u00eb p\u00ebrtej mas\u00ebs n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn njer\u00ebzit preken negativisht nga ndryshimi klimatik. Ato reflektohen gjithashtu n\u00eb preferencat e ndryshme p\u00ebr masat zbut\u00ebse t\u00eb ndryshimeve klimatike. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, idealet k\u00ebmb\u00ebngul\u00ebse t\u00eb feminitetit dhe maskulinitetit formojn\u00eb zakonet e konsumit shoq\u00ebror si\u00e7 jan\u00eb m\u00ebnyra se si ushqehemi ose llojet e transportit q\u00eb p\u00ebrdorim, gj\u00eb q\u00eb nga ana tjet\u00ebr ka nj\u00eb ndikim n\u00eb gjurm\u00ebt tona individuale t\u00eb karbonit.<\/p>\n\n\n\n
Kur flasim p\u00ebr gjinin\u00eb, diskutimi shpesh p\u00ebrqendrohet te grat\u00eb. Sigurisht, burrat gjithashtu kan\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7anta q\u00eb duhet t\u00eb merren parasysh. Por \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb ne t\u00eb shkojm\u00eb p\u00ebrtej njohjes s\u00eb thjesht\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre ndryshimeve gjinore dhe t\u00eb p\u00ebrqendrohemi n\u00eb aspektet strukturore n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t’i transformojm\u00eb ato.<\/p>\n\n\n\n
N\u00ebse jemi serioz n\u00eb lidhje me drejt\u00ebsin\u00eb klimatike dhe gjinore, na duhet urgjentisht nj\u00eb form\u00eb e re e bashk\u00ebpunimit. Kjo p\u00ebrfshin\u00eb nj\u00eb shp\u00ebrndarje m\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb pun\u00ebs s\u00eb kujdesit dhe t\u00eb pushtetit politik, ekonomik dhe shoq\u00ebror. Gjithashtu p\u00ebrfshin\u00eb njohjen e luft\u00ebs feministe p\u00ebr drejt\u00ebsi klimatike. Nj\u00eb perspektiv\u00eb nd\u00ebr-sektoriale feministe mund t\u00eb ndihmoj\u00eb krijimin e nj\u00eb politike ambicioze dhe transformuese t\u00eb ndryshimit t\u00eb klimatik.<\/p>\n\n\n\n