Fjala seks dhe gjini shpeshher\u00eb p\u00ebrdoren si sinonime, mir\u00ebpo ato nuk mbartin kuptim t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb. Nuk jan\u00eb ekuivalente. Megjithat\u00eb p\u00ebr shkaqe t\u00eb ndryshme e nj\u00ebra nd\u00ebr to \u00ebsht\u00eb edhe \u00e7\u00ebshtja gjuh\u00ebsore, k\u00ebto dy fjal\u00eb p\u00ebrdor\u00ebn n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb nd\u00ebrsjell\u00eb n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb ton\u00eb. Pra, shpesh seksi dhe gjinia ngat\u00ebrrohen me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn, e kjo nganj\u00ebher\u00eb rrjedh edhe si nj\u00eb tendenc\u00eb e p\u00ebrkthimit t\u00eb fjal\u00ebs seks si gjini. Duke u munduar t\u2019i shmangen p\u00ebrdorimit t\u00eb fjal\u00ebs seks nga frika q\u00eb mund t\u00eb keqkuptohet, shum\u00eb njer\u00ebz p\u00ebrdorin fjal\u00ebn gjini edhe kur i referohen vet\u00ebm karakteristikave biologjike.<\/p>\n\n\n\n
Aspektet e seksit nuk ndryshojn\u00eb nga shoq\u00ebria n\u00eb shoq\u00ebri, nd\u00ebrsa aspektet e gjinis\u00eb mund t\u00eb ndryshojn\u00eb mjaft shum\u00eb. Kjo duke qen\u00eb se seksi n\u00ebnkupton karakteristikat biologjike dhe fiziologjike t\u00eb cilat p\u00ebrcaktojn\u00eb meshkujt dhe femrat nd\u00ebrsa gjinia \u00ebsht\u00eb kombinim shoq\u00ebror i identitetit, shprehjes, dhe elementeve shoq\u00ebrore n\u00eb lidhje me maskulinitetin dhe feminitetin. P\u00ebrfshin identitetin gjinor (vet\u00eb-identifikimin), shprehjen gjinore (vet\u00eb-shprehjen), gjinin\u00eb sociale (pritjet shoq\u00ebrore), rolet gjinore (veprimet e socializuara), dhe atribuimin gjinor (perceptimin social). Edhe pse duhet t\u00eb theksojm\u00eb se kjo \u00e7\u00ebshtje nuk \u00ebsht\u00eb aq e thjesht\u00eb sa duket, marr\u00eb parasysh faktin se jo t\u00eb gjith\u00eb individ\u00ebt jan\u00eb qart\u00eb t\u00eb klasifikuar si \u2018mashkull\u2019 ose \u2018fem\u00ebr\u2019 edhe n\u00eb baza strikte biologjike t\u00eb p\u00ebrmendur k\u00ebtu. Organet gjenitale mashkullore dhe fem\u00ebrore, t\u00eb brendshme dhe t\u00eb jashtme jan\u00eb t\u00eb ndryshme. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ngjashme, nivelet dhe llojet e hormoneve t\u00eb pranishme n\u00eb trupat mashkull dhe fem\u00ebr jan\u00eb t\u00eb ndryshme. Faktor\u00ebt gjenetik jan\u00eb ata q\u00eb e definojn\u00eb seksin e nj\u00eb individi. Mir\u00ebpo edhe pse ndarja mashkull\/fem\u00ebr shpesh shihet si binare (binary), kjo nuk \u00ebsht\u00eb plot\u00ebsisht e v\u00ebrtet\u00eb. N\u00eb disa raste, nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb lind me nj\u00eb p\u00ebrzierje midis organit gjenital fem\u00ebror dhe mashkullor. K\u00ebta persona quhen interseks. Prandaj edhe seksi nuk mund t\u00eb konsiderohet si dy kategori reciproke, ekskluzive, t\u00eb ndara por \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vazhdim\u00ebsi (continuum).<\/p>\n\n\n\n
A munden njer\u00ebzit t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb gjini t\u00eb ndryshme me seksin e tyre biologjik? A ka vet\u00ebm dy lloje t\u00eb gjinis\u00eb? Cila \u00ebsht\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnia midis trupit ton\u00eb dhe gjinis\u00eb son\u00eb \u2013 n\u00ebse ka nj\u00eb?<\/p>\n\n\n\n
Gjinia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb spekt\u00ebr i gjer\u00eb, p\u00ebrkund\u00ebr faktit se edhe gjinia konsiderohet si kategori specifike. P\u00ebrmes gjinis\u00eb tentohet t\u00eb tregohet roli shoq\u00ebror dhe kulturor i secilit seks, e kjo varion n\u00eb forma t\u00eb ndryshme nga shoq\u00ebria n\u00eb shoq\u00ebri. Shumica e njer\u00ebzve i zhvillojn\u00eb rolet e tyre gjinore si p\u00ebrgjigje ndaj ambientit n\u00eb t\u00eb cilin jetojn\u00eb, duke p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebtu nd\u00ebrveprimet familjare, ato me bashk\u00ebmoshatar\u00eb, ndikimin e mediave dhe t\u00eb arsimit. Kjo pastaj ndikon edhe n\u00eb krijimin e stereotipave gjinore.<\/p>\n\n\n\n
Pik\u00ebpamja dikotomike e gjinis\u00eb \u00ebsht\u00eb specifike n\u00eb shum\u00eb kultura t\u00eb caktuara, mir\u00ebpo nuk \u00ebsht\u00eb universale. N\u00eb disa kultura gjinia pranohet si fluide, e rrjedhshme. Kjo megjithat\u00eb nuk vlen n\u00eb Kosov\u00eb (deri m\u00eb tani). N\u00eb Ligjin p\u00ebr Barazi Gjinore, seksi dhe gjinia n\u00eb vendin ton\u00eb konsiderohen binare. E nga aspekti gjuh\u00ebsor termi mashkull dhe fem\u00ebr p\u00ebrdoren p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb shpjegime p\u00ebr gjinin\u00eb. Madje, n\u00eb fjalorin e gjuh\u00ebs shqipe fjala grua p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb definuar nj\u00eb person t\u00eb gjinis\u00eb fem\u00ebrore, q\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb n\u00eb mosh\u00eb, \u00ebsht\u00eb e martuar ose ka f\u00ebmij\u00eb. Nd\u00ebrsa fjala fem\u00ebr tek n\u00eb shihet si term gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs p\u00ebr grat\u00eb dhe vajzat, pa dallim moshe, prandaj edhe p\u00ebrdor\u00ebt m\u00eb shum\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb shum\u00eb gjuh\u00eb, nuk ka nj\u00eb ndarje ekuivalente midis seksit dhe gjinis\u00eb. Ky ndryshim i vazhduesh\u00ebm nga nj\u00eb term n\u00eb tjetrin mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb tregues i disa prej konfuzioneve t\u00eb p\u00ebrfshira n\u00eb diskutimin e gjinis\u00eb n\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb tona. Megjithat\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe ekzistojn\u00eb t\u00eb dy fjal\u00ebt dhe kuptimet e tyre jan\u00eb mjaft\u00eb qart\u00eb t\u00eb p\u00ebrkufizuara. Fjala seks dhe gjini n\u00ebnkuptojn\u00eb dy gj\u00ebra t\u00eb ndryshme. N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi ne e caktojm\u00eb seksin e nj\u00eb t\u00eb porsalinduri si mashkull apo fem\u00ebr bazuar n\u00eb organet gjenitale t\u00eb foshnj\u00ebs. Pas p\u00ebrcaktimit t\u00eb seksit ne gjinin\u00eb vet\u00ebm e presupozojm\u00eb. Sidoqoft\u00eb, edhe pse gjinia mund t\u00eb filloj\u00eb me caktimin e seksit ajo nuk p\u00ebrfundon aty. Dikush q\u00eb ka lindur si fem\u00ebr nuk vendos t\u00eb jetoj\u00eb domosdo si grua. Nj\u00ebjt\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe p\u00ebr meshkuj. Dikush q\u00eb ka lindur mashkull mund t\u00eb vendos\u00eb t\u00eb jetoj\u00eb si grua, dhe anasjelltas. Fjala transgjinor \u00ebsht\u00eb nj\u00eb term ombrell\u00eb i cili i referohet personave identiteti gjinor i t\u00eb cil\u00ebve \u00ebsht\u00eb i ndrysh\u00ebm nga seksi i cili u \u00ebsht\u00eb caktuar n\u00eb lindje. Personat transgjinor\u00eb e kan\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn t\u00eb zgjedhin identitetin e tyre gjinor dhe nuk duhet t\u00eb detyrohen t\u00eb jetojn\u00eb me trupa ose identitete me t\u00eb cilat nuk ndihen rehat, edhe pse nj\u00eb gj\u00eb e till\u00eb ka qen\u00eb dhe vazhdon t\u00eb jet\u00eb mjaft sfiduese n\u00eb vendin ton\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Prandaj kufizimi i p\u00ebrdorimit t\u00eb seksit n\u00eb vend t\u00eb gjinis\u00eb, mund t\u2019i kufizon individ\u00ebt n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si mund t\u00eb shprehen dhe t\u00eb jet\u00ebsojn\u00eb aspiratat e tyre. P\u00ebr individ\u00ebt t\u00eb cil\u00ebt nuk duan t\u00eb identifikohen si burra apo gra n\u00eb gjuh\u00ebn angleze ekzistojn\u00eb p\u00ebr shembull p\u00ebremra neutral si They\/Them, t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrdoren n\u00eb raste t\u00eb tilla. Nd\u00ebrsa n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe ende nuk kemi terma t\u00eb till\u00eb neutral. Prandaj \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb t\u00eb rishikohet dhe t\u00eb plot\u00ebsohen standardet gjuh\u00ebsore p\u00ebr t\u00eb akomoduar shprehjet te ndryshme q\u00eb reflektojn\u00eb n\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshirje.<\/p>\n\n\n\n
\u00cbsht\u00eb shum\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb jemi t\u00eb kujdessh\u00ebm me p\u00ebrdorimin e fjal\u00ebve t\u00eb duhura. E sidomos n\u00eb rastin e fjal\u00ebs seks dhe gjini, sepse kjo pastaj shkakton konfuzion edhe n\u00eb p\u00ebrdorimin e fjal\u00ebs fem\u00ebr\/mashkull dhe grua\/burr\u00eb. Si\u00e7 e tham\u00eb edhe m\u00eb her\u00ebt fjala fem\u00ebr\/mashkull definon tiparet biologjike. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr termet grua dhe burr\u00eb p\u00ebrdor\u00ebn vet\u00ebm p\u00ebr specien njer\u00ebzore, duke vendosur k\u00ebshtu theksin mbi an\u00ebn sociale e kulturore t\u00eb gjinis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
\u201cGrua nuk lind, po b\u00ebhesh\u201d, thot\u00eb Simone de Beavuoir te \u201cSeksi i Dyt\u00eb\u201d (Botimet \u00c7abej, Tiran\u00eb 2002). Sot ne nuk do duhej t\u00eb flisnim p\u00ebr emancipimin e femrave, se kjo fillimisht nuk \u00ebsht\u00eb e logjikshme, se seksi biologjik nuk emancipohet as zhvillohet, po p\u00ebr emancipimin e gruas dhe rolin e saj n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb ton\u00eb. E trajtimi i t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzve n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb duhet t\u00eb jet\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi p\u00ebr secilin prej nesh, n\u00eb fund t\u00eb fundit t\u00eb gjith\u00eb jemi konstrukte sociale, e dallimet e vetme jan\u00eb ato biologjike.<\/p>\n\n\n\n
Edhe pse nj\u00eb fjal\u00eb mund t\u00eb duket jo aq e r\u00ebnd\u00ebsishme, n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb rol shum\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi n\u00eb zhvillimin e idealeve tona p\u00ebr barazi gjinore dhe jo vet\u00ebm. Po pra, pik\u00ebrisht barazi gjinore. Askush nuk k\u00ebrkon barazi biologjike pasi q\u00eb nj\u00eb gj\u00eb e till\u00eb do t\u00eb ishte jo logjike dhe e paarritshme. Mir\u00ebpo mund t\u00eb k\u00ebrkojm\u00eb barazi shoq\u00ebrore. Mund t\u00eb fillojm\u00eb duke ndar\u00eb k\u00ebto dy koncepte. T\u2019i kuptojm\u00eb ato, t\u2019i trajtojm\u00eb njer\u00ebzit fillimisht si qenie njer\u00ebzore dhe sipas identitetit gjinor\/social q\u00eb ata\/ato zgjedhin p\u00ebr veten e tyre.<\/p>\n\n\n\n
Ky shkrim fillimisht \u00ebsht\u00eb publikuar te “Pik\u00ebpamja”<\/em><\/p>\n\n\n\n Pik\u00ebpamjet e autores nuk paraqesin domosdoshm\u00ebrisht q\u00ebndrimet e QIKA<\/em><\/p>\n","protected":false},"featured_media":1409,"template":"","class_list":["post-1410","perspective-post","type-perspective-post","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n