{"id":11703,"date":"2025-10-16T12:48:35","date_gmt":"2025-10-16T11:48:35","guid":{"rendered":"https:\/\/qika.org\/?post_type=thelle-post&#038;p=11703"},"modified":"2025-11-19T13:05:28","modified_gmt":"2025-11-19T12:05:28","slug":"jo-i-bjen-jo-edhe-online","status":"publish","type":"thelle-post","link":"https:\/\/qika.org\/en\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/","title":{"rendered":"Jo i bjen JO, edhe online!"},"content":{"rendered":"\n<p><em>N\u00eb Kosov\u00eb, ngacmimi seksual online \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb form\u00eb e re e dhun\u00ebs s\u00eb vjet\u00ebr. E p\u00ebrditshme, e normalizuar dhe pothuajse gjithmon\u00eb e pand\u00ebshkuar, kjo form\u00eb e dhun\u00ebs po prek pothuajse \u00e7do vajz\u00eb e grua. Nga komentet fyese e mesazhet me p\u00ebrmbajtje seksuale, deri te shantazhet dhe p\u00ebrndjekja digjitale, hap\u00ebsira virtuale po i detyron grat\u00eb t\u00eb heshtin, distancohen e t\u00eb vet\u00ebcensurohen. Nd\u00ebrkoh\u00eb, institucionet ngecin, ligjet jan\u00eb t\u00eb vjetruara dhe drejt\u00ebsia hesht.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cM\u00eb d\u00ebrgoi fotografi t\u00eb organeve gjenitale pa m\u00eb njohur e pa m\u00eb pyetur\u201d, k\u00ebshtu nis rr\u00ebfimin e saj nj\u00eb vajz\u00eb e re nga Kosova, e cila tregon p\u00ebr p\u00ebrvoj\u00ebn e ngacmimit seksual online q\u00eb e ka b\u00ebr\u00eb t\u00eb ndihet e fyer dhe e c\u00ebnuar. \u201cU ndjeva shum\u00eb e parespektuar, si individ dhe si grua\u201d, thot\u00eb ajo. D\u00ebrguesin e bllokoi menj\u00ebher\u00eb, por q\u00eb nga ajo dit\u00eb ajo nuk pranon m\u00eb asnj\u00eb mesazh nga burra q\u00eb nuk i njeh.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb vajz\u00eb tjet\u00ebr rr\u00ebfen se, pasi kishte komentuar n\u00eb nj\u00eb video n\u00eb TikTok, papritur pranoi foto t\u00eb organeve gjenitale nga nj\u00eb burr\u00eb q\u00eb nuk e njihte fare<strong>. <\/strong>\u201cU ndjeva shum\u00eb e zem\u00ebruar dhe e neveritur\u201d, shton ajo.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebto jan\u00eb vet\u00ebm dy nga dhjet\u00ebra rr\u00ebfime t\u00eb ngjashme q\u00eb QIKA ka pranuar p\u00ebrmes pyet\u00ebsorit online, i cili kishte synim matjen e p\u00ebrhapjes s\u00eb fenomenit t\u00eb ngacmimeve seksuale n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn digjitale n\u00eb Kosov\u00eb. T\u00eb dh\u00ebnat e mbledhura d\u00ebshmojn\u00eb se ngacmimi seksual online \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb pjes\u00eb e p\u00ebrditshm\u00ebris\u00eb p\u00ebr shum\u00eb gra dhe vajza n\u00eb vendin ton\u00eb, duke krijuar nj\u00eb ndjenj\u00eb t\u00eb vazhdueshme pasigurie dhe vet\u00ebcensurimi n\u00eb rrjetet sociale.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr shum\u00eb gra e vajza, Interneti \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr aren\u00eb e kontrollit, frik\u00ebsimit dhe p\u00ebrjashtimit. \u00c7do dit\u00eb, ato p\u00ebrballen me ngacmime seksuale online, me mesazhe t\u00eb pad\u00ebshiruara, k\u00ebrc\u00ebnime e p\u00ebrndjekje online q\u00eb shum\u00eb rrall\u00eb i raportojn\u00eb, sepse nuk besojn\u00eb se drejt\u00ebsia do t\u2019u p\u00ebrgjigjet.<\/p>\n\n\n\n<p>Ngacmimi seksual online dhe dhuna me baz\u00eb gjinore p\u00ebrfshin \u00e7do sjellje t\u00eb pad\u00ebshiruar me p\u00ebrmbajtje seksuale q\u00eb bazohet n\u00eb gjini &#8211; komente, mesazhe, foto, video ose k\u00ebrc\u00ebnime &#8211; q\u00eb kryhen p\u00ebrmes rrjeteve t\u00eb teknologjis\u00eb dhe kan\u00eb p\u00ebr q\u00ebllim d\u00ebmtimin, frik\u00ebsimin, posht\u00ebrimin ose kontrollin e grave. Kjo p\u00ebrfshin p\u00ebrndjekjen digjitale (cyberstalking), shp\u00ebrndarjen pa p\u00eblqim t\u00eb materialeve intime, gjuh\u00ebn seksiste, mesazhe dhe p\u00ebrmbajtje seksualisht eksplicite dhe forma t\u00eb tjera t\u00eb dhun\u00ebs psikologjike n\u00eb platforma online.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb nivel global, sipas <a href=\"https:\/\/www.unwomen.org\/sites\/default\/files\/2022-10\/Accelerating-efforts-to-tackle-online-and-technology-facilitated-violence-against-women-and-girls-en_0.pdf\">UN Women<\/a>, p\u00ebrhapja e dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore p\u00ebrmes internetit varion mes 16% dhe 58%, duke e b\u00ebr\u00eb at\u00eb nj\u00eb nga format m\u00eb t\u00eb p\u00ebrhapura t\u00eb dhun\u00ebs ndaj grave n\u00eb epok\u00ebn digjitale. N\u00eb Kosov\u00eb, problemi p\u00ebrkeq\u00ebsohet edhe nga boshll\u00ebqet ligjore. Kodi Penal nuk e p\u00ebrkufizon qart\u00eb dhun\u00ebn kibernetike me baz\u00eb gjinore, duke e b\u00ebr\u00eb raportimin e rasteve t\u00eb pasigurt dhe nd\u00ebshkimin e dhunuesve pothuajse t\u00eb pamundur.<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas aktivistes feministe Liridona Sijarina, m\u00ebnyra se si t\u00eb rinjt\u00eb jetojn\u00eb dhe komunikojn\u00eb sot ka zhvendosur edhe format e dhun\u00ebs n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn digjitale. \u201cT\u00eb rinjt\u00eb, djem e vajza, banojn\u00eb n\u00eb rrjete sociale dhe afirmohen p\u00ebrmes tyre,\u201d thot\u00eb ajo, duke shtuar se pik\u00ebrisht kjo prani e vazhdueshme online po b\u00ebn q\u00eb dhuna t\u00eb ushtrohet dhe p\u00ebrjetohet gjithnj\u00eb e m\u00eb shpesh p\u00ebrmes k\u00ebtyre platformave.<\/p>\n\n\n\n<p>Rasti fam\u00ebkeq \u201cAlbKings\u201d q\u00eb u b\u00eb publik n\u00eb fillim t\u00eb vitit 2024, zbuloi se n\u00eb nj\u00eb grup n\u00eb Telegram po shp\u00ebrndaheshin me mij\u00ebra foto e video intime t\u00eb grave dhe vajzave, pa p\u00eblqimin e tyre. Grupi, q\u00eb kishte mij\u00ebra an\u00ebtar\u00eb, funksiononte si nj\u00eb rrjet i organizuar p\u00ebr denigrim dhe shantazh, ku viktimat shpesh identifikoheshin me em\u00ebr e mbiem\u00ebr. Publikimi i t\u00eb dh\u00ebnave personale shkaktoi tronditje t\u00eb madhe publike dhe zbuloi qart\u00eb boshll\u00ebqet ligjore n\u00eb trajtimin e dhun\u00ebs seksuale online n\u00eb Kosov\u00eb. Policia arrestoi disa persona t\u00eb dyshuar si administrator\u00eb t\u00eb grupit, p\u00ebrfshir\u00eb themeluesin dhe bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt e tij, nd\u00ebrsa gjykata nisi procedur\u00ebn penale p\u00ebr vepra si \u201cvjedhje identiteti\u201d dhe \u201cshp\u00ebrndarje e paautorizuar e materialeve intime\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Megjithat\u00eb, reagimi institucional ishte minimal. Disa t\u00eb pandehur arrit\u00ebn marr\u00ebveshje pranimi t\u00eb faj\u00ebsis\u00eb dhe shp\u00ebtuan me gjoba, duke shkaktuar reagime t\u00eb ashpra nga publiku dhe aktivist\u00ebt e t\u00eb drejtave t\u00eb grave.<\/p>\n\n\n\n<p>Globalisht, kornizat ligjore dhe konventat nd\u00ebrkomb\u00ebtare kan\u00eb filluar ta njohin dhe trajtojn\u00eb dhun\u00ebn online si nj\u00eb problem ligjor serioz. P\u00ebr shembull, Konventa e K\u00ebshillit t\u00eb Evrop\u00ebs p\u00ebr parandalimin dhe luftimin e dhun\u00ebs ndaj grave dhe dhun\u00ebs n\u00eb familje (Konventa e Stambollit), e cila \u00ebsht\u00eb e detyrueshme edhe p\u00ebr Kosov\u00ebn p\u00ebrmes nenit 22 t\u00eb Kushtetut\u00ebs, k\u00ebrkon q\u00eb dhuna me baz\u00eb gjinore, p\u00ebrfshir\u00eb at\u00eb q\u00eb ndodh p\u00ebrmes teknologjis\u00eb, t\u00eb trajtohet me seriozitet dhe t\u00eb nd\u00ebshkohet ligj\u00ebrisht. &nbsp;Disa vende t\u00eb rajonit, si Shqip\u00ebria, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi, kan\u00eb nisur amendamente ligjore q\u00eb p\u00ebrfshijn\u00eb \u201ckrimet e urrejtjes online\u201d dhe \u201cp\u00ebrndjekjen digjitale\u201d, por shpesh pa shprehje t\u00eb q\u00ebndrueshme p\u00ebr ngacmimin seksual online si form\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb e shkeljes.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kur dhuna digjitale b\u00ebhet p\u00ebrditshm\u00ebri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNgacmimi seksual \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb shum\u00eb m\u00eb i leht\u00eb n\u00eb rrjete sociale p\u00ebr shkak t\u00eb m\u00ebnyrave t\u00eb shumta se si mund t\u00eb ndodh\u00eb,\u201d thot\u00eb Adelina Berisha, menaxhere e Programit p\u00ebr Adresimin e Dhun\u00ebs me Baz\u00eb Gjinore n\u00eb Rrjetin e Grave t\u00eb Kosov\u00ebs. Ajo shpjegon se autor\u00ebt shpesh fshihen pas profileve t\u00eb rreme, an\u00ebtar\u00ebsohen n\u00eb grupe mizogjene dhe bashk\u00ebveprojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb sulmuar gra e vajza, ve\u00e7an\u00ebrisht gazetare, aktiviste, apo figura publike.<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas Berish\u00ebs, ngacmimi seksual online \u00ebsht\u00eb vazhdim i nj\u00eb dhune t\u00eb njohur prej koh\u00ebsh, q\u00eb dikur ndodhte n\u00eb rrug\u00eb, n\u00eb sheshe apo n\u00eb shkolla, por q\u00eb sot \u00ebsht\u00eb zhvendosur edhe n\u00eb hap\u00ebsirat virtuale.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr t\u00eb kuptuar m\u00eb mir\u00eb p\u00ebrmasat e fenomenit n\u00eb Kosov\u00eb, QIKA zhvilloi nj\u00eb pyet\u00ebsor online ku morr\u00ebn pjes\u00eb 80 persona. Rezultatet jan\u00eb alarmante: 92.5% e grave t\u00eb anketuara kan\u00eb p\u00ebrjetuar ngacmim seksual online. Kjo e b\u00ebn dhun\u00ebn digjitale nj\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb pothuajse universale p\u00ebr grat\u00eb e reja n\u00eb vend.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr shumic\u00ebn, ngacmimet ndodhin \u201cher\u00eb pas here\u201d (66%), por nj\u00eb pjes\u00eb e konsiderueshme raportoi se p\u00ebrballen shpesh me ngacmime, madje \u00e7do dit\u00eb. Platformat m\u00eb problematike rezultuan Instagrami (77.5%) dhe Facebooku (46.3%), nd\u00ebrsa TikTok dhe WhatsApp po b\u00ebhen hap\u00ebsira gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb rrezikshme. Format m\u00eb t\u00eb zakonshme t\u00eb ngacmimit p\u00ebrfshijn\u00eb mesazhe ose komente me p\u00ebrmbajtje seksuale t\u00eb pad\u00ebshiruara (91%), komente posht\u00ebruese dhe seksiste (44%), shp\u00ebrndarje pa p\u00eblqim t\u00eb fotove intime (25%), si dhe k\u00ebrc\u00ebnime p\u00ebr dhun\u00eb seksuale ose p\u00ebrdorim t\u00eb deepfake-ve (p\u00ebrmbajtje e rreme, video, foto apo audio, e krijuar me inteligjenc\u00eb artificiale, q\u00eb imiton n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb shum\u00eb reale fytyr\u00ebn ose z\u00ebrin e dikujt tjet\u00ebr).<\/p>\n\n\n\n<p>Shum\u00eb prej grave than\u00eb se ngacmimi online u ka ndikuar drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb sh\u00ebndetin emocional dhe ndjenj\u00ebn e siguris\u00eb personale. 24% e tyre kan\u00eb reduktuar ndjesh\u00ebm pranin\u00eb n\u00eb rrjete sociale dhe disa kan\u00eb fshir\u00eb plot\u00ebsisht llogarit\u00eb e tyre.<\/p>\n\n\n\n<p>Pjes\u00ebmarr\u00ebset ishin kryesisht gra t\u00eb reja mes mosh\u00ebs 18\u201334 vje\u00e7, me p\u00ebrfaq\u00ebsim nga e gjith\u00eb Kosova, por me p\u00ebrqendrim m\u00eb t\u00eb madh n\u00eb Prishtin\u00eb (65%). Ato vijn\u00eb nga profesione t\u00eb ndryshme &#8211; studente, punonj\u00ebse t\u00eb sektorit privat, aktiviste apo n\u00ebpun\u00ebse publike &#8211; \u00e7ka tregon se asnj\u00eb profil social nuk e mbron nj\u00eb grua nga dhuna digjitale.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>N\u00eb publik, por n\u00ebn sulm<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Grat\u00eb q\u00eb punojn\u00eb n\u00eb institucione shtet\u00ebrore, media, organizata t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile, apo jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshira n\u00eb politik\u00eb, p\u00ebrballen me nj\u00eb barr\u00eb t\u00eb dyfisht\u00eb; ato duhet t\u00eb v\u00ebrtetojn\u00eb kompetenc\u00ebn profesionale, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb i ekspozohen paragjykimeve, sulmeve seksiste e poashtu ngacmimeve seksuale online.<\/p>\n\n\n\n<p>Deputetja Eliza Hoxha thot\u00eb se grat\u00eb n\u00eb sfer\u00ebn publike p\u00ebrballen \u00e7do dit\u00eb me forma t\u00eb shumta t\u00eb ngacmimeve seksuale, duke filluar nga komentet denigruese, e deri te rastet kur burra u d\u00ebrgojn\u00eb pa p\u00eblqim foto t\u00eb organeve gjenitale. Sipas saj, grat\u00eb jan\u00eb m\u00eb t\u00eb cenuara, sepse \u201cpeshorja e gjykimeve dhe e pritshm\u00ebrive \u00ebsht\u00eb krejt\u00ebsisht e pabarabart\u00eb n\u00eb krahasim me burrat, prej m\u00ebnyr\u00ebs si duken e si vishen, deri te m\u00ebnyra si flasin, sillen apo punojn\u00eb\u201d. Edhe kur arrijn\u00eb profesionalisht, thot\u00eb Hoxha, puna e tyre shpesh vihet n\u00eb dyshim vet\u00ebm p\u00ebr shkak se jan\u00eb gra.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebrjetimi i dhun\u00ebs, ose frika prej saj, shpesh \u00e7on n\u00eb ndryshime konkrete t\u00eb sjelljeve &#8211; grat\u00eb t\u00ebrhiqen nga angazhimet publike, modifikojn\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn e komunikimit, ose kalojn\u00eb n\u00eb vet\u00ebcensur\u00eb p\u00ebr t\u00eb ruajtur sigurin\u00eb personale. Studime rajonale dhe vendore theksojn\u00eb se frika dhe k\u00ebrc\u00ebnimet ndaj grave kontribuojn\u00eb direkt n\u00eb uljen e pjes\u00ebmarrjes s\u00eb tyre n\u00eb jet\u00ebn publike.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebshtu, ngacmimi seksual dhe dhuna me baz\u00eb gjinore online funksionojn\u00eb si mekanizma t\u00eb q\u00ebllimsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb heshtur, p\u00ebr t\u00eb kontrolluar dhe p\u00ebr t\u00eb ndryshuar m\u00ebnyr\u00ebn se si grat\u00eb sillen dhe shprehen. Aktivistja feministe, Mirishahe Syla, thot\u00eb se krejt kjo ka p\u00ebr q\u00ebllim dehumanizimin e grave.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cTrupat e grave policohen, komentohen, k\u00ebrc\u00ebnohen, seksualizohen publikisht pa p\u00eblqimin e tyre. Ka tep\u00ebr presion mbi at\u00eb se si duken e si duhet te duken grat\u00eb, si te paraqiten si trupa e jo si persona\u201d, shprehet Syla.<\/p>\n\n\n\n<p>Edhe deputetja Sala Jashari thekson se, grat\u00eb q\u00eb jan\u00eb m\u00eb t\u00eb ekspozuara n\u00eb jet\u00ebn publike, jan\u00eb edhe m\u00eb t\u00eb rrezikuara nga ngacmimet seksuale online. Ajo tregon se kjo ndodh p\u00ebr shkak t\u00eb dukshm\u00ebris\u00eb dhe ekspozimit q\u00eb sjell puna publike, dhe se ky fenomen \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrhapur e shpesh i pashmangsh\u00ebm. \u201cN\u00eb momentin kur nj\u00eb grua \u00ebsht\u00eb m\u00eb e ekspozuar publikisht, gjasat jan\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha q\u00eb edhe t\u00eb ngacmohet online,\u201d thot\u00eb ajo.<\/p>\n\n\n\n<p>Raporti i <a href=\"https:\/\/agk-ks.org\/site\/assets\/files\/3619\/position_and_safety_of_women_journalists_in_kosovo_final_en.pdf?utm_source=chatgpt.com\">Rrjetit t\u00eb Grave Gazetare n\u00eb Kosov\u00eb<\/a> tregon se grat\u00eb gazetare n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebrballen me nj\u00eb realitet t\u00eb vrazhd\u00eb, ku ngacmimet fizike e verbale n\u00eb terren, sidomos gjat\u00eb protestave, ngjarjeve publike apo n\u00eb mjedise t\u00eb dominuara nga burrat, jan\u00eb t\u00eb shpeshta dhe shpesh mbeten t\u00eb papraportuara p\u00ebr shkak t\u00eb normalizimit ose frik\u00ebs nga pasojat. Ky rrezik shtohet edhe m\u00eb shum\u00eb n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn online, ku pas publikimit t\u00eb storieve t\u00eb ndjeshme apo kontroverse, ato p\u00ebrballen me abuzime, k\u00ebrc\u00ebnime me dhun\u00eb fizike apo seksuale, fyerje, madje edhe sulme ndaj familjar\u00ebve e miqve t\u00eb tyre. K\u00ebto p\u00ebrvoja kan\u00eb pasoja t\u00eb r\u00ebnda psikologjike, duke sjell\u00eb ankth, lodhje ekstreme e depresion, nd\u00ebrsa institucionet p\u00ebrgjegj\u00ebse &#8211; qoft\u00eb mediat, organet e rendit apo trupat rregullues &#8211; shpesh d\u00ebshtojn\u00eb t\u00eb ofrojn\u00eb mb\u00ebshtetje adekuate, me procese t\u00eb ankes\u00ebs q\u00eb jan\u00eb t\u00eb ngadalsh\u00ebm, joefikas\u00eb ose jo-efektiv.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;\u201cNgacmimi ndikon q\u00eb grat\u00eb me u censuru, me pas shum\u00eb kujdes se si shprehen, si duken, sa t\u00eb lira ndihen, si sillen etj\u201d, shprehet Berisha.<\/p>\n\n\n\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb e dukshme sidomos te grat\u00eb n\u00eb politik\u00eb dhe aktivistet q\u00eb p\u00ebrballen me k\u00ebrc\u00ebnime dhe sulme online, gj\u00eb q\u00eb i detyron ato shpesh t\u00eb heqin dor\u00eb nga shprehja e mendimit t\u00eb tyre rreth \u00e7\u00ebshtjeve t\u00eb ndjeshme ose t\u00eb ndryshojn\u00eb at\u00eb p\u00ebr t\u00eb shmangur rreziqet.<\/p>\n\n\n\n<p>Aktivistja dhe juristja e s\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb mediave, Flutura Kusari, n\u00eb qershor t\u00eb k\u00ebtij viti ka njoftuar se ka ushtruar kall\u00ebzim penal ndaj t\u00eb pandehurit Mentor Llugaliu p\u00ebr ngacmim t\u00eb obsesionuar online trevje\u00e7ar. Ai p\u00ebr tre vite kishte publikuar t\u00eb pakt\u00ebn 101 postime n\u00eb Facebook, t\u00eb cilat kan\u00eb gjeneruar mbi 42,000 p\u00eblqime, 700 shp\u00ebrndarje dhe 2,200 komente. Kurse, nj\u00eb muaj m\u00eb von\u00eb pas raportimit, Prokuroria e Apelit ia refuzoi ankes\u00ebn Flutur\u00ebs, duke krijuar precedent t\u00eb rreziksh\u00ebm dhe inkurajues p\u00ebr ngacmuesit, dhe duke d\u00ebrguar mesazh t\u00eb qart\u00eb se dhuna ndaj grave \u00ebsht\u00eb e pand\u00ebshkueshme, edhe kur ajo \u00ebsht\u00eb e vazhdueshme dhe publike.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cMe vendimet e Prokuroris\u00eb Themelore n\u00eb Prishtin\u00eb dhe Prokuroris\u00eb s\u00eb Apelit, ata jo vet\u00ebm q\u00eb kan\u00eb d\u00ebshtuar t\u00eb m\u00eb mbrojn\u00eb mua si aktiviste, por kan\u00eb krijuar nj\u00eb precedent t\u00eb rreziksh\u00ebm q\u00eb inkurajon ngacmuesit t\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb sulmojn\u00eb grat\u00eb n\u00eb hap\u00ebsirat online, pa pasur frik\u00eb nga nd\u00ebshkimi ligjor. Jam thell\u00ebsisht e zhg\u00ebnjyer, n\u00eb ve\u00e7anti nga Prokuroria Themelore, p\u00ebr d\u00ebshtimin n\u00eb trajtimin e drejt\u00eb t\u00eb k\u00ebtij rasti dhe p\u00ebr munges\u00ebn e ndjeshm\u00ebris\u00eb ndaj viktimave t\u00eb ngacmimit online\u201d, shprehet Kusari.<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas aktivistes Syla, grat\u00eb q\u00eb jan\u00eb pjes\u00eb e jet\u00ebs publike duhet t\u00eb ken\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrqendruar n\u00eb rolin e tyre profesional dhe n\u00eb aktivizmin e tyre shoq\u00ebror. \u201cGrat\u00eb do t\u00eb duhej t\u00eb kishin hap\u00ebsir\u00eb mendore, fizike, intelektuale, e t\u00eb tjera, p\u00ebr t\u2019u fokusuar n\u00eb rolin e tyre n\u00eb jet\u00ebn publike dhe n\u00eb aktivizmin e tyre, p\u00ebr t\u00eb realizuar veten brenda k\u00ebtyre hap\u00ebsirave,\u201d thot\u00eb ajo. \u201cPor, kur kjo rrezikohet nga format e ndryshme t\u00eb dhun\u00ebs, krijohet nj\u00eb barrier\u00eb e padrejt\u00eb, e cila nuk mund t\u00eb pritet t\u00eb adresohet vet\u00ebm nga grat\u00eb, aq m\u00eb pak nga ato q\u00eb preken m\u00eb s\u00eb shumti prej saj.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ngacmimet ndodhin, raportimi mungon<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb vajz\u00eb 21-vje\u00e7are, rr\u00ebfen se ngacmimet online e kan\u00eb ndjekur q\u00eb nga momenti kur hapi p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb llogari n\u00eb rrjete sociale. \u201cQ\u00eb at\u00ebher\u00eb, her\u00eb pas here kam marr\u00eb komente e mesazhe fyese apo ngacmuese,\u201d shkruan ajo. Por me kalimin e viteve, situata \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsuar. Personi q\u00eb e ngacmonte vazhdimisht, edhe pasi ishte bllokuar, krijonte profile t\u00eb reja, i d\u00ebrgonte k\u00ebrc\u00ebnime dhe madje foto t\u00eb lokacionit ku ndodhej.<\/p>\n\n\n\n<p>Ajo thot\u00eb se p\u00ebrve\u00e7 r\u00ebndimeve emocionale, ndjen se jeton n\u00eb nj\u00eb gjendje t\u00eb vazhdueshme paranoje. \u201cNuk e di kush \u00ebsht\u00eb, as si i ka marr\u00eb fotot e mia q\u00eb m\u00eb pas i gjeta t\u00eb shp\u00ebrndara n\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr faqe,\u201d rr\u00ebfen ajo. Pas k\u00ebsaj, vendosi t\u2019i mbyll\u00eb t\u00eb gjitha llogarit\u00eb n\u00eb rrjetet sociale.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebse tjet\u00ebr n\u00eb pyet\u00ebsorin e QIKA-s, ka ndar\u00eb nj\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb shqet\u00ebsuese q\u00eb tregon se persona me pozita politike n\u00eb institucione publike i kan\u00eb shkruar n\u00eb rrjete sociale, duke p\u00ebrdorur opsionin \u201cdisappearing messages\u201d p\u00ebr t\u00eb fshehur gjurm\u00ebt e komunikimit. \u201cPa ndonj\u00eb njohje paraprake apo p\u00eblqim, ata marrin guximin t\u00eb d\u00ebrgojn\u00eb mesazhe dhe imazhe me p\u00ebrmbajtje seksuale,\u201d shkruan ajo.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb disa raste, k\u00ebta persona kan\u00eb tentuar ta kthejn\u00eb komunikimin n\u00eb \u2018tregti\u2019, duke i ofruar favore pune apo mund\u00ebsi t\u00eb tjera n\u00eb k\u00ebmbim t\u00eb p\u00ebrgjigjeve t\u00eb saj.<\/p>\n\n\n\n<p>Pavar\u00ebsisht se ngacmimet seksuale online jan\u00eb b\u00ebr\u00eb pjes\u00eb e p\u00ebrditshm\u00ebris\u00eb p\u00ebr shum\u00eb gra e vajza, vet\u00ebm nj\u00eb num\u00ebr i vog\u00ebl i tyre kan\u00eb raportuar rastet n\u00eb polici ose n\u00eb platformat p\u00ebrkat\u00ebse. Shpesh, grat\u00eb i tremben faktit se raportimi mund t\u2019u kthehet kund\u00ebr &#8211; n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb mbrohen, rrezikojn\u00eb t\u00eb b\u00ebhen objekt talljeje ose dyshimi. Kjo ndjenj\u00eb e humbjes s\u00eb kontrollit, e shoq\u00ebruar me munges\u00ebn e mb\u00ebshtetjes, i shtyn grat\u00eb drejt vet\u00ebcensur\u00ebs dhe izolimit digjital.<\/p>\n\n\n\n<p>77.5% e grave qe mor\u00ebn pjes\u00eb n\u00eb pyet\u00ebsor than\u00eb se nuk raportuan asnj\u00eb incident, kryesisht nga mosbesimi se institucionet do ta merrnin seriozisht (40%) ose sepse nuk e konsideruan t\u00eb vlefsh\u00ebm procesin. Edhe n\u00eb rastet kur u raportua, shumica than\u00eb se nuk ndodhi asgj\u00eb. Vet\u00ebm nj\u00eb rast u trajtua seriozisht.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cMendoj q\u00eb mungon nj\u00eb kuptueshm\u00ebri e thell\u00eb e fenomenit t\u00eb krimeve kibernetike n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, e sidomos e atyre q\u00eb kan\u00eb baz\u00eb gjinore,\u201d thot\u00eb Syla. Ajo thekson se ngacmimi seksual, kanosja, p\u00ebrndjekja dhe k\u00ebrc\u00ebnimet online, shpesh kalojn\u00eb pa u trajtuar seriozisht, edhe pse p\u00ebr nga ndikimi q\u00eb kan\u00eb n\u00eb jet\u00ebn e grave, jan\u00eb po aq t\u00eb d\u00ebmshme sa format fizike t\u00eb dhun\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>Pjes\u00ebmarr\u00ebset n\u00eb pyet\u00ebsor treguan se duan ligje m\u00eb t\u00eb forta (60%), sisteme m\u00eb t\u00eb lehta raportimi (71%), institucione m\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjegjshme (72%), dhe mbi t\u00eb gjitha m\u00eb shum\u00eb edukim dhe nd\u00ebrgjegj\u00ebsim (75%).<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebto k\u00ebrkesa, sipas aktivisteve, jan\u00eb domosdoshm\u00ebri p\u00ebr t\u00eb garantuar q\u00eb hap\u00ebsirat digjitale t\u00eb mos jen\u00eb terren i dhun\u00ebs, por hap\u00ebsira t\u00eb sigurta p\u00ebr shprehje t\u00eb lir\u00eb, pjes\u00ebmarrje dhe barazi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSot, k\u00ebto krime kryhen leht\u00ebsisht dhe me p\u00ebrmasa t\u00eb ndryshme n\u00eb hap\u00ebsirat digjitale, por mungon diskutimi publik mbi p\u00ebrkufizimin e tyre, mbi kryer\u00ebsit, si dhe mbi nd\u00ebshkimet q\u00eb duhet t\u00eb parashihen,\u201d shpjegon Syla. Ajo shton se mungesa e raportimeve nga grat\u00eb nuk vjen nga heshtja, por nga mungesa e besimit se ajo q\u00eb u ndodh \u00ebsht\u00eb e d\u00ebnueshme. \u201cShum\u00eb gra e din\u00eb q\u00eb ajo q\u00eb u ndodh \u00ebsht\u00eb dhun\u00eb dhe shkelje e integritetit, por nuk jan\u00eb t\u00eb informuara n\u00ebse nj\u00eb veprim i till\u00eb p\u00ebrb\u00ebn krim sipas ligjeve n\u00eb fuqi dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, nuk e raportojn\u00eb.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas saj, kjo pasiguri ligjore shpesh i b\u00ebn grat\u00eb t\u00eb ndihen m\u00eb t\u00eb rrezikuara pas raportimit, sesa para tij. \u201cP\u00ebr shum\u00eb vajza e gra, raportimi i nj\u00eb krimi t\u00eb till\u00eb mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb m\u00eb shum\u00eb traum\u00eb, e ndoshta edhe rrezik, sesa n\u00eb mbrojtje dhe drejt\u00ebsi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sa jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrgatitura institucionet e Kosov\u00ebs p\u00ebr t\u00eb ofruar siguri kibernetike?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cDuhet ta kemi parasysh q\u00eb mentaliteti mizogjen e patriarkal ekziston edhe tek institucionet dhe p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e tyre, andaj jemi t\u00eb detyruar q\u00eb ne me shku me ua kujtu q\u00eb, n\u00eb bot\u00eb, k\u00ebto \u00e7\u00ebshtje trajtohen si vep\u00ebr penale. Ashtu si me dhun\u00ebn n\u00eb familje dhe ngacmimin seksual\u201d, thot\u00eb Adelina Berisha, aktiviste feministe.<\/p>\n\n\n\n<p>Megjith\u00ebse jan\u00eb b\u00ebr\u00eb disa p\u00ebrpjekje t\u00eb her\u00ebpashershme p\u00ebr p\u00ebrmir\u00ebsimin e siguris\u00eb kibernetike, organet e drejt\u00ebsis\u00eb dhe siguris\u00eb ende po d\u00ebshtojn\u00eb t\u00eb ofrojn\u00eb mbrojtje t\u00eb mjaftueshme dhe efektive p\u00ebr grat\u00eb dhe vajzat.<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas Analiz\u00ebs Gjinore t\u00eb Digjitalizimit n\u00eb Kosov\u00eb <a href=\"https:\/\/womensnetwork.org\/sq\/publications\/analiza-gjinore-e-digjitalizimit-ne-kosove\/\">\u201cBarazia Gjinore&nbsp; dhe TI\u201d<\/a>, publikuar nga Rrjeti i Grave t\u00eb Kosov\u00ebs (RrGK), i gjith\u00eb procesi i digjitalizimit n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb krejt i pandjesh\u00ebm ndaj gjinis\u00eb dhe, Agjencia p\u00ebr Barazi Gjinore nuk \u00ebsht\u00eb konsultuar gjat\u00eb procesit t\u00eb politik\u00ebb\u00ebrjes p\u00ebr sigurin\u00eb dhe zhvillimin teknologjik. Nd\u00ebr tjerash, ky p\u00ebrjashtim p\u00ebrb\u00ebn shkelje t\u00eb <a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDetail.aspx?ActID=10923\">Ligjit p\u00ebr Barazin\u00eb Gjinore<\/a>, i cili obligon Qeverin\u00eb e Kosov\u00ebs t\u00eb aplikoj\u00eb analiz\u00ebn gjinore drejt informimit t\u00eb t\u00eb gjitha politikave publike, duke p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebtu edhe ato q\u00eb lidhen me digjitalizimin dhe kibernetik\u00ebn.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb nga d\u00ebshtimet thelb\u00ebsore \u00ebsht\u00eb mungesa e nj\u00eb kuadri ligjor t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb adresuar dhun\u00ebn kibernetike. <a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDocumentDetail.aspx?ActID=18413\">Kodi Penal i Kosov\u00ebs<\/a>, edhe pas disa ndryshimeve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, nuk e trajton dhun\u00ebn kibernetike si nj\u00eb vep\u00ebr penale t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb&nbsp;dhe nuk ka ndonj\u00eb p\u00ebrkufizim, apo d\u00ebnim t\u00eb harmonizuar mbi t\u00eb. Deri m\u00eb tani, kjo form\u00eb e dhun\u00ebs trajtohet vet\u00ebm p\u00ebrmes dispozitave t\u00eb p\u00ebrgjithshme, t\u00eb cilat nuk e adresojn\u00eb k\u00ebt\u00eb form\u00eb t\u00eb dhun\u00ebs ve\u00e7an\u00ebrisht as plot\u00ebsisht, \u00e7ka i l\u00eb viktimat e dhun\u00ebs online t\u00eb pambrojtura dhe pa mjete juridike p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar drejt\u00ebsi. Nj\u00eb tjet\u00ebr problem lidhet me mosp\u00ebrputhjet dhe boshll\u00ebqet n\u00eb ligjet ekzistuese. P\u00ebr shembull<a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDetail.aspx?ActID=10923\">, Ligji p\u00ebr Barazi Gjinore (05\/L-020)<\/a> dhe <a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDetail.aspx?ActID=10924\">Ligji p\u00ebr Mbrojtje nga Diskriminimi (05\/L-021)<\/a> p\u00ebrfshijn\u00eb dispozita mbi ngacmimin dhe diskriminimin q\u00eb mund t\u00eb interpretohen si t\u00eb aplikueshme edhe online, por asnj\u00ebri nuk p\u00ebrmend shprehimisht dhun\u00ebn e leht\u00ebsuar nga teknologjia dhe nuk ofrojn\u00eb mekanizma t\u00eb qart\u00eb p\u00ebr raportim apo nd\u00ebshkim t\u00eb abuzimeve digjitale. Po ashtu, <a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDetail.aspx?ActID=61759\">Kodi i Procedur\u00ebs Penale (08\/L-032),<\/a> edhe pse njeh provat elektronike dhe masat e hetimit teknik, kufizon p\u00ebrdorimin e tyre vet\u00ebm p\u00ebr \u201cvepra t\u00eb r\u00ebnda penale,\u201d \u00e7ka n\u00ebnkupton se shum\u00eb forma t\u00eb ngacmimit online mbesin jasht\u00eb fush\u00ebs s\u00eb hetimit.<\/p>\n\n\n\n<p>Liridona Sijarina thekson se dhuna kibernetike ende nuk trajtohet si dhun\u00eb me baz\u00eb gjinore, as n\u00eb ligje, as n\u00eb nd\u00ebrgjegjen kolektive t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. \u201cDhuna kibernetike \u00ebsht\u00eb ende e pakodifikuar si form\u00eb e dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore formalisht, por edhe ne si shoq\u00ebri, ende nuk e shohim si dhun\u00eb,\u201d thot\u00eb ajo duke shtuar q\u00eb si pasoj\u00eb \u201cvajzat kan\u00eb frik\u00eb me ekzistu n\u00eb rrjete sociale\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Sijarina tregon se p\u00ebrballja me dhun\u00ebn online ka qen\u00eb e vazhdueshme, q\u00eb nga momenti i par\u00eb i ekspozimit n\u00eb media. \u201cThirrjet p\u00ebr p\u00ebrdhunim i kam par\u00eb q\u00eb prej her\u00ebs s\u00eb par\u00eb kur kam dal\u00eb n\u00eb media dhe n\u00eb protesta, dhe t\u00eb nj\u00ebjtat m\u00eb shoq\u00ebrojn\u00eb edhe sot,\u201d rr\u00ebfen ajo. \u201cPrind\u00ebrit e mi ende frik\u00ebsohen q\u00eb dikush mund t\u00eb m\u00eb b\u00ebj\u00eb di\u00e7ka,\u201d shton ajo, duke treguar se megjith\u00ebse ka marr\u00eb edhe k\u00ebrc\u00ebnime t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta, nuk i ka raportuar ato n\u00eb polici.<\/p>\n\n\n\n<p>Institucionet lokale dhe qendrore n\u00eb Kosov\u00eb nuk kan\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb masa t\u00eb mjaftueshme p\u00ebr t\u00eb parandaluar dhe luftuar dhun\u00ebn kibernetike. <a href=\"https:\/\/mpb.rks-gov.net\/Uploads\/Documents\/Pdf\/AL\/2692\/Strategjia%20p%C3%ABr%20Siguri%20Kibernetike%20-%20ALB..pdf\">Strategjia Komb\u00ebtare p\u00ebr Sigurin\u00eb Kibernetike 2023-2027<\/a>, e miratuar nga Ministria e Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme, fokusohet kryesisht n\u00eb mbrojtjen e infrastruktur\u00ebs digjitale dhe sistemeve t\u00eb informacionit, megjithat\u00eb, kjo strategji injoron dimensionin gjinor t\u00eb problemit dhe nuk merr n\u00eb konsiderat\u00eb p\u00ebrvojat, nevojat, e as sfidat specifike t\u00eb grave dhe vajzave.<\/p>\n\n\n\n<p>Kurse, <a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDetail.aspx?ActID=70933\">Ligji p\u00ebr Sigurin\u00eb Kibernetike<\/a>, n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb adresoj\u00eb nevoj\u00ebn p\u00ebr masa mbrojt\u00ebse specifike p\u00ebr grat\u00eb dhe vajzat, fokusohet vet\u00ebm n\u00eb aspekte t\u00eb p\u00ebrgjithshme dhe krejt teknike t\u00eb siguris\u00eb kibernetike, duke anashkaluar ndikimin joproporcional q\u00eb kjo form\u00eb e abuzimit ka mbi grupet m\u00eb t\u00eb c\u00ebnueshme.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebrpjekjet e b\u00ebra deri m\u00eb tani, p\u00ebrfshir\u00eb hartimin e ligjeve dhe strategjive p\u00ebr sigurin\u00eb kibernetike, si dhe themelimin e <a href=\"https:\/\/www.koha.net\/arberi\/kosova-behet-me-agjenci-per-sigurine-kibernetike\">Agjencis\u00eb p\u00ebr Siguri Kibernetike<\/a> nga Qeveria e Kosov\u00ebs, p\u00ebrmes Projektligjit p\u00ebr Siguri Kibernetike n\u00eb vitin 2022, jan\u00eb fokusuar kryesisht n\u00eb nevojat shtet\u00ebrore dhe mbrojtjen e infrastruktur\u00ebs kritike nga sulmet kibernetike q\u00eb vijn\u00eb nga jasht\u00eb. Kjo ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb siguria kibernetike t\u00eb trajtohet ekskluzivisht si \u00e7\u00ebshtje e mbrojtjes shtet\u00ebrore, duke injoruar plot\u00ebsisht p\u00ebrvojat individuale dhe c\u00ebnueshm\u00ebrin\u00eb e individ\u00ebve ndaj dhun\u00ebs kibernetike. Ky trajtim, rrjedhimisht, ka anashkaluar edhe nevoj\u00ebn q\u00eb dhuna kibernetike t\u00eb trajtohet edhe si k\u00ebrcenim serioz e i vazhduesh\u00ebm ndaj individ\u00ebve, ve\u00e7an\u00ebrisht grave.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb d\u00ebshtim tjet\u00ebr i shtetit \u00ebsht\u00eb mungesa e mbledhjes dhe analizimit t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave, t\u00eb ndara sipas gjinis\u00eb p\u00ebr rastet e dhun\u00ebs kibernetike. Ashtu si Policia e Kosov\u00ebs, edhe K\u00ebshilli Prokurorial i Kosov\u00ebs (KPK) regjistrojn\u00eb vet\u00ebm statistika t\u00eb p\u00ebrgjithshme mbi veprat penale q\u00eb lidhen me krimet kibernetike, pa nj\u00eb kategorizim specifik mbi dhun\u00ebn kibernetike me baz\u00eb gjinore.<\/p>\n\n\n\n<p>Policia e Kosov\u00ebs, n\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb k\u00ebrkes\u00ebs s\u00eb QIKA-s p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebnat e kategorizuara sipas gjinis\u00eb mbi ngacmimet seksuale online, ka deklaruar se \u201cnj\u00eb ndarje t\u00eb till\u00eb nuk posedojm\u00eb\u201d, duke theksuar se rastet jan\u00eb t\u00eb evidentuara vet\u00ebm p\u00ebrgjith\u00ebsisht dhe n\u00eb p\u00ebrputhje me <a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDetail.aspx?ActID=2682\">Ligjin nr. 03\/L-166 p\u00ebr Parandalimin dhe Luftimin e Krimit Kibernetik<\/a>, i cili tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb shfuqizuar.<\/p>\n\n\n\n<p>Regjistrimi i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb rasteve pamund\u00ebson vler\u00ebsimin e shkall\u00ebs reale t\u00eb problemit dhe zhvillimin e politikave efektive p\u00ebr ta adresuar at\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb, sipas <a href=\"about:blank\">Balkan Insight<\/a>, mbi 1,700 raste t\u00eb dhun\u00ebs kibernetike me baz\u00eb gjinore jan\u00eb raportuar n\u00eb institucionet e Kosov\u00ebs, duke p\u00ebrfshir\u00eb raste t\u00eb shantazhit, dhun\u00ebs dhe k\u00ebrc\u00ebnimeve, ngacmimeve dhe ngacmimeve seksuale online. Shumica e rasteve jan\u00eb raportuar n\u00eb Prishtin\u00eb (641 raste), t\u00eb ndjekura nga Peja me 283 raste dhe Prizreni me 212 raste.<\/p>\n\n\n\n<p>Luft\u00ebn ndaj dhun\u00ebs kibernetike n\u00eb Kosov\u00eb e b\u00ebn joserioze dhe joefektive edhe qasja institucionale q\u00eb ia ngarkon vazhdimisht barr\u00ebn e prov\u00ebs viktimave. N\u00eb vend q\u00eb t\u00eb marrin masa proaktive p\u00ebr hetimin dhe ndjekjen e kryer\u00ebsve, institucionet k\u00ebrkojn\u00eb prova konkrete, t\u00eb dukshme dhe t\u00eb prekshme p\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtetuar dhun\u00ebn. Si\u00e7 thekson Berisha, \u201cinstitucionet tona mezi u besojn\u00eb edhe rasteve t\u00eb dhun\u00ebs me shenjat m\u00eb t\u00eb dukshme fizike.\u201d Kjo qasje \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht problematike n\u00eb rastet e dhun\u00ebs kibernetike, ku d\u00ebmi \u00ebsht\u00eb kryesisht psikologjik, social dhe emocional.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, shteti as nuk ka nd\u00ebrmarr\u00eb e as nuk po nd\u00ebrmerr hapa drejt p\u00ebrpjekjes p\u00ebr t\u00eb promovuar dhe nd\u00ebrgjegj\u00ebsuar qytetar\u00ebt\/et me lidhshm\u00ebrin\u00eb e p\u00ebrdorimit t\u00eb (pa) sigurt t\u00eb internetit, respektimit t\u00eb privat\u00ebsis\u00eb dhe marrjes e dh\u00ebnies s\u00eb p\u00eblqimit. Mungesa e edukimit publik formal e joformal p\u00ebr k\u00ebt\u00eb lidhshm\u00ebri krijon hap\u00ebsir\u00eb p\u00ebr abuzim, sepse shum\u00eb njer\u00ebz, n\u00eb munges\u00eb t\u00eb informacioneve, mund edhe t\u00eb mos e kuptojn\u00eb me \u00e7ka po p\u00ebrballen, rreziqet q\u00eb u kanosen, apo edhe mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb raportuar, \u00e7ka i l\u00eb ata\/ato t\u00eb pambrojtur\/a p\u00ebrball\u00eb abuzimit kibernetik.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, d\u00ebshtimi p\u00ebr t\u00eb harmonizuar legjislacionin me Direktiv\u00ebn p\u00ebr Luftimin e Dhun\u00ebs ndaj Grave dhe Dhun\u00ebs n\u00eb Familje, t\u00eb miratuar nga Bashkimi Evropian n\u00eb vitin 2024 p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb tjet\u00ebr sfid\u00eb p\u00ebr Kosov\u00ebn. K\u00ebtu, aktivistja Berisha thekson r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e harmonizimit t\u00eb ligjeve t\u00eb Kosov\u00ebs, si shtet aspirues p\u00ebr integrim n\u00eb BE, me legjislacionin evropian. Kjo direktiv\u00eb trajton dhun\u00ebn kibernetike si nj\u00eb form\u00eb t\u00eb dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore dhe k\u00ebrkon q\u00eb shtetet an\u00ebtare t\u00eb zhvillojn\u00eb strategji gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse p\u00ebr parandalimin, nd\u00ebshkimin e autor\u00ebve dhe mb\u00ebshtetjen e viktimave.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00ebshtimet e institucioneve t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb dhe siguris\u00eb p\u00ebr t\u00eb trajtuar dhun\u00ebn kibernetike si nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim real dhe gjinor jan\u00eb nj\u00eb reflektim i munges\u00ebs s\u00eb qasjes gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse ndaj barazis\u00eb gjinore dhe siguris\u00eb digjitale. Pa nj\u00eb legjislacion t\u00eb p\u00ebrdit\u00ebsuar, strategji gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse dhe edukim t\u00eb vazhduesh\u00ebm, dhuna kibernetike do t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb nga format m\u00eb t\u00eb padukshme, por m\u00eb t\u00eb d\u00ebmshme t\u00eb dhun\u00ebs ndaj grave n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Shkruajn\u00eb Medin\u00eb Dauti, Blenda Asllani dhe Anita Vllahiu.<\/p>\n\n\n\n<p>Ky hulumtim \u00ebsht\u00eb publikuar n\u00eb form\u00eb t\u00eb gazet\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebn mund ta gjeni <a href=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Jo-i-bjen-Jo-edhe-online-2.pdf\"><strong>k\u00ebtu.<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>______________________________________________________________________________________________________<\/p>\n\n\n\n<p><em>Kjo gazet\u00eb \u00ebsht\u00eb publikuar n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb projektit \u201cRaportimi i t\u00eb Drejtave dhe Lirive Digjitale\u201d me mb\u00ebshtetjen financiare t\u00eb Bashkimit Evropian. P\u00ebrmbajtja e k\u00ebsaj gazete \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi e vetme e QIKA si p\u00ebrfituese e projektit dhe nuk pasqyron domosdoshm\u00ebrisht pik\u00ebpamjet e BE-s\u00eb.<\/em><\/p>\n","protected":false},"featured_media":11704,"template":"","class_list":["post-11703","thelle-post","type-thelle-post","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v23.5 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Jo i bjen JO, edhe online! - QIKA<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Jo i bjen JO, edhe online! - QIKA\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"N\u00eb Kosov\u00eb, ngacmimi seksual online \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb form\u00eb e re e dhun\u00ebs s\u00eb vjet\u00ebr. E p\u00ebrditshme, e normalizuar dhe pothuajse gjithmon\u00eb e pand\u00ebshkuar, kjo form\u00eb e dhun\u00ebs po prek pothuajse \u00e7do vajz\u00eb e grua. Nga komentet fyese e mesazhet me p\u00ebrmbajtje seksuale, deri te shantazhet dhe p\u00ebrndjekja digjitale, hap\u00ebsira virtuale po i detyron grat\u00eb [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"QIKA\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-11-19T12:05:28+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/jo-i-bjen-jo-cover-1024x576.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"576\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"22 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/\",\"url\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/\",\"name\":\"Jo i bjen JO, edhe online! - QIKA\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/jo-i-bjen-jo-cover.jpg\",\"datePublished\":\"2025-10-16T11:48:35+00:00\",\"dateModified\":\"2025-11-19T12:05:28+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/jo-i-bjen-jo-cover.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/jo-i-bjen-jo-cover.jpg\",\"width\":1920,\"height\":1080},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/qika.org\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Jo i bjen JO, edhe online!\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/qika.org\/\",\"name\":\"QIKA\",\"description\":\"Qendra p\u00ebr Informim, Kritik\u00eb dhe Aksion\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/qika.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Jo i bjen JO, edhe online! - QIKA","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Jo i bjen JO, edhe online! - QIKA","og_description":"N\u00eb Kosov\u00eb, ngacmimi seksual online \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb form\u00eb e re e dhun\u00ebs s\u00eb vjet\u00ebr. E p\u00ebrditshme, e normalizuar dhe pothuajse gjithmon\u00eb e pand\u00ebshkuar, kjo form\u00eb e dhun\u00ebs po prek pothuajse \u00e7do vajz\u00eb e grua. Nga komentet fyese e mesazhet me p\u00ebrmbajtje seksuale, deri te shantazhet dhe p\u00ebrndjekja digjitale, hap\u00ebsira virtuale po i detyron grat\u00eb [&hellip;]","og_url":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/","og_site_name":"QIKA","article_modified_time":"2025-11-19T12:05:28+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":576,"url":"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/jo-i-bjen-jo-cover-1024x576.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"22 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/","url":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/","name":"Jo i bjen JO, edhe online! - QIKA","isPartOf":{"@id":"https:\/\/qika.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/jo-i-bjen-jo-cover.jpg","datePublished":"2025-10-16T11:48:35+00:00","dateModified":"2025-11-19T12:05:28+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/#primaryimage","url":"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/jo-i-bjen-jo-cover.jpg","contentUrl":"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/jo-i-bjen-jo-cover.jpg","width":1920,"height":1080},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/jo-i-bjen-jo-edhe-online\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/qika.org\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Jo i bjen JO, edhe online!"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/qika.org\/#website","url":"https:\/\/qika.org\/","name":"QIKA","description":"Qendra p\u00ebr Informim, Kritik\u00eb dhe Aksion","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/qika.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/thelle-post\/11703","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/thelle-post"}],"about":[{"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/thelle-post"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11704"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11703"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}