{"id":11909,"date":"2026-01-23T10:53:52","date_gmt":"2026-01-23T09:53:52","guid":{"rendered":"https:\/\/qika.org\/?post_type=thelle-post&#038;p=11909"},"modified":"2026-01-23T14:30:54","modified_gmt":"2026-01-23T13:30:54","slug":"grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar","status":"publish","type":"thelle-post","link":"https:\/\/qika.org\/en\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/","title":{"rendered":"Grat\u00eb fermere nga komunitetet jo shumic\u00eb luftojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbijetuar"},"content":{"rendered":"\n<p>Oborri i sht\u00ebpis\u00eb n\u00eb fshatin Medvece\/Medvec, n\u00eb veri t\u00eb komun\u00ebs s\u00eb Lipjanit\/Lipljan, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb horizont i p\u00ebrditsh\u00ebm p\u00ebr Shpresa Hajdinin, 42-vje\u00e7are nga komuniteti ashkali.&nbsp; Prej m\u00eb shum\u00eb se dy dekadash, kjo hap\u00ebsir\u00eb \u00ebsht\u00eb vendi ku ajo kalon pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb dit\u00ebs, p\u00ebr shkak t\u00eb angazhimeve t\u00eb saj t\u00eb p\u00ebrditshme.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb oborr, ku \u00e7do p\u00ebll\u00ebmb\u00eb i \u00ebsht\u00eb e njohur q\u00eb nga dita kur, si 22-vje\u00e7are, Shpresa u martua n\u00eb k\u00ebt\u00eb fshat, ajo i nis m\u00ebngjeset e ver\u00ebs n\u00eb or\u00ebn 5, para se dielli t\u00eb lind\u00eb. Aty fillon rutina e saj e p\u00ebrditshme &#8211; kontrollimi dhe ujitja e domateve, specave, qep\u00ebve dhe spinaqit &#8211; duke u dh\u00ebn\u00eb jet\u00eb perimeve.<\/p>\n\n\n\n<p>Ndon\u00ebse dimrit kujdesi p\u00ebr perimet nuk nis\u00eb aq her\u00ebt, as kjo stin\u00eb nuk ia zbeh lidhjen me oborrin, n\u00ebp\u00ebr t\u00eb cilin ajo ec\u00ebn pareshtur duke u siguruar q\u00eb perimet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb mbrojtura dhe t\u00eb mos thahen nga i ftohti.<\/p>\n\n\n\n<p>Krah Shpres\u00ebs, me pun\u00ebt e oborrit dhe bujq\u00ebsin\u00eb merren edhe kat\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt e saj. Kjo m\u00ebnyr\u00eb jetese kishte nisur si nevoj\u00eb n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur familja siguronte ushqimin e p\u00ebrditsh\u00ebm nga perimet q\u00eb i mbillnin vet\u00eb dhe i vendosnin n\u00eb tryez\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cN\u00eb fillim s\u2019kena shit perime ve\u00e7 jemi marr\u00eb me bashqe, me lop\u00eb e k\u00ebshtu, se s\u2019kena pas ma shum\u00eb por veq sa p\u00ebr shpi\u201d rr\u00ebfen Shpresa. Pran\u00eb saj q\u00ebndron vajza e saj, Arlinda, e cila kujton se me k\u00ebt\u00eb veprimtari \u00ebsht\u00eb marr\u00eb q\u00eb nga dit\u00ebt e hershme t\u00eb f\u00ebmij\u00ebris\u00eb, nj\u00ebsoj si n\u00ebna e saj.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cPrej f\u00ebmij\u00ebris\u00eb e kena pas babagjyshin, ai \u00ebsht\u00eb mar\u00eb me blegtori e me pem\u00eb, ma shum\u00eb me bashqe.\u201d&nbsp; shpjegon Arlinda.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/26becc46-4dd9-4cb7-b0d7-883e71b76cfb-copy-3-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-11958\" srcset=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/26becc46-4dd9-4cb7-b0d7-883e71b76cfb-copy-3-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/26becc46-4dd9-4cb7-b0d7-883e71b76cfb-copy-3-300x225.jpg 300w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/26becc46-4dd9-4cb7-b0d7-883e71b76cfb-copy-3-768x576.jpg 768w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/26becc46-4dd9-4cb7-b0d7-883e71b76cfb-copy-3-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/26becc46-4dd9-4cb7-b0d7-883e71b76cfb-copy-3-2048x1536.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\">Foto: Arlinda Hajdini<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cPrej f\u00ebmijeris\u00eb na kan\u00eb than\u00eb hajde ta mledhim qeta, nd\u00ebrkoh\u00eb e kena marr\u00eb pun\u00ebn se qysh shkon puna e bashqes, qysh me mbjell\u00eb patligjonin, sa mi qit uj\u00eb, tani n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi familjarisht merrem me bashqe.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Sot kjo veprimtari \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr ta mbajtur familjen m\u00eb t\u00eb sigurt financiarisht sepse sera u jep atyre mund\u00ebsin\u00eb q\u00eb perimet t\u00eb rriten m\u00eb shpejt, m\u00eb mir\u00eb dhe m\u00eb t\u00eb sigurta pasi rrezet e diellit shp\u00ebrndahen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb. Prandaj, sot k\u00ebto perime nuk p\u00ebrdoren vet\u00ebm p\u00ebr nevojat e familjes por mund t\u00eb shiten, duke u kthyer n\u00eb nj\u00eb burim t\u00eb shtuar t\u00eb t\u00eb ardhurave.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBabi me vllaznit e mi dalin, shesin ne pazar patligjona. Ma her\u00ebt kena dal\u00eb se nuk i kemi pas kushtet, edhe me kolic\u00eb jemi dal\u00eb, kemi shit\u00eb. Mami ka probleme sh\u00ebndetesore, v\u00ebllaun e kom n\u00eb shkoll\u00eb, un\u00eb me motr\u00ebn punojm\u00eb. Un\u00eb i kam 20 vjet e ajo 19.\u201d shpjegon Arlinda.&nbsp; \u201cMe nd\u00ebrrime e mas pun\u00ebs masdite punojm\u00eb n\u00eb bashqe. Babi me vllaznit merren me pazar. Sado me punu k\u00ebtu&nbsp; kemi t\u00eb ardhura t\u00eb sigurta, prej 20 deri 50 euro n\u00eb jav\u00eb tu punu n\u00eb shpi &#8211; kur dush rrin, kur dush punon\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Puna e grave n\u00eb bujq\u00ebsi \u00ebsht\u00eb historikisht e padukshme dhe e pavler\u00ebsuar, pasi shpesh kategorizohet si ndihm\u00eb familjare dhe jo si kontribut ekonomik i mir\u00ebfillt\u00eb. Kjo form\u00eb pune, e kryer zakonisht pa kontrat\u00eb, pa pages\u00eb t\u00eb rregullt dhe pa njohje institucionale, mbetet jasht\u00eb statistikave zyrtare dhe politikave publike.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr pasoj\u00eb, grat\u00eb q\u00eb punojn\u00eb n\u00eb bujq\u00ebsi rrall\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb nga subvencionet, skemat e mbrojtjes sociale apo programet e zhvillimit rural, pavar\u00ebsisht rolit t\u00eb tyre thelb\u00ebsor n\u00eb sigurin\u00eb ushqimore dhe ekonomin\u00eb familjare.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/3b300a47-eac1-43fb-91c5-c1124d8854a2-1-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-11961\" srcset=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/3b300a47-eac1-43fb-91c5-c1124d8854a2-1-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/3b300a47-eac1-43fb-91c5-c1124d8854a2-1-300x225.jpg 300w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/3b300a47-eac1-43fb-91c5-c1124d8854a2-1-768x576.jpg 768w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/3b300a47-eac1-43fb-91c5-c1124d8854a2-1-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/3b300a47-eac1-43fb-91c5-c1124d8854a2-1-2048x1536.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\">Foto: Shpresa Hajdini dhe Arlinda Hajdini<\/p>\n\n\n\n<p>Kjo pabarazi b\u00ebhet edhe m\u00eb e thell\u00eb n\u00eb rastin e grave nga komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian, ku nd\u00ebrthuren pabarazit\u00eb gjinore me ato etnike dhe socio-ekonomike. Si rezultat, puna e tyre jo vet\u00ebm q\u00eb mbetet e padukshme p\u00ebr shtetin, por edhe e n\u00ebnvler\u00ebsuar n\u00eb treg, duke i l\u00ebn\u00eb ato t\u00eb mb\u00ebshteten kryesisht n\u00eb p\u00ebrpjekje individuale p\u00ebr mbijetes\u00eb dhe duke i p\u00ebrjashtuar nga p\u00ebrfitimet strukturore t\u00eb zhvillimit ekonomik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u00eb padukshme n\u00eb shifra<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Numri i sakt\u00eb i grave nga komuniteti ashkali, prej t\u00eb cilit vijn\u00eb Shpresa dhe Arlinda, si dhe i grave nga komunitetet rome dhe egjiptiane q\u00eb merren me bujq\u00ebsi, nuk \u00ebsht\u00eb i dokumentuar me sakt\u00ebsi n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna nuk i posedon as Agjencia e Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs &#8211; ASK.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cN\u00eb statistikat e bujq\u00ebsis\u00eb, t\u00eb cilat i prodhojm\u00eb sipas standardeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare (Eurostat), nuk k\u00ebrkohet t\u00eb b\u00ebhen statistika t\u00eb bujq\u00ebsis\u00eb sipas p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb etnike.\u201d thuhet n\u00eb p\u00ebrgjigjen e ASK-s\u00eb ku theksohet se p\u00ebr k\u00ebt\u00eb q\u00ebllim, duhet t\u00eb dizajnohen anketa t\u00eb ve\u00e7anta.<\/p>\n\n\n\n<p>Shqet\u00ebsuese k\u00ebt\u00eb gjendje e sheh Arlinda Zaimi, Menaxhere Projekti n\u00eb Fondacionin Jahjaga, e cila argumenton se mungesa e k\u00ebtyre t\u00eb dh\u00ebnave ndikon drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si hartohen politikat publike dhe programet e subvencioneve.<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas Zaimit, pa informacion specifik mbi numrin dhe nevojat e grave nga komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian q\u00eb merren me bujq\u00ebsi, nuk mund t\u00eb hartohen masa t\u00eb synuara dhe efektive p\u00ebr mb\u00ebshtetje ekonomike.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKjo shpesh \u00e7on n\u00eb programe t\u00eb p\u00ebrgjithshme q\u00eb nuk adresojn\u00eb barrierat reale me t\u00eb cilat p\u00ebrballen k\u00ebto gra, si mungesa e qasjes n\u00eb pron\u00eb, financa, tregje apo edukim, dhe p\u00ebr pasoj\u00eb potenciali i tyre mbetet i pap\u00ebrdorur,\u201d argumenton ajo.<\/p>\n\n\n\n<p>Mungesa e k\u00ebtyre t\u00eb dh\u00ebnave shpeshher\u00eb paraqet penges\u00eb p\u00ebr Institutin GAP, i cili p\u00ebrmes hulumtimeve dhe analizave synon p\u00ebrmir\u00ebsimin e politikave dhe vendimmarrjes publike n\u00eb Kosov\u00eb, shpjegon Anisa Zogaj, hulumtuese n\u00eb k\u00ebt\u00eb institut.<\/p>\n\n\n\n<p>Si pasoj\u00eb, gjat\u00eb pun\u00ebs s\u00eb tyre ata detyrohen t\u00eb kombinojn\u00eb metoda t\u00eb ndryshme k\u00ebrkimore, p\u00ebrfshir\u00eb anketa gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse, grupe fokusi dhe intervista, p\u00ebrmes t\u00eb cilave Zogaj dhe koleg\u00ebt e saj p\u00ebrpiqen t\u00eb krijojn\u00eb nj\u00eb pasqyr\u00eb m\u00eb t\u00eb sakt\u00eb mbi sfidat me t\u00eb cilat p\u00ebrballen bizneset n\u00eb pron\u00ebsi t\u00eb grave dhe ato n\u00eb pron\u00ebsi t\u00eb pakicave etnike.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSi\u00e7 theksojm\u00eb n\u00eb disa raporte tona, mungesa e statistikave t\u00eb detajuara sipas gjinis\u00eb dhe etnis\u00eb pengon hartimin e politikave t\u00eb synuara dhe efektive, fsheh pabarazit\u00eb strukturore me t\u00eb cilat p\u00ebrballen k\u00ebto gra dhe kufizon aft\u00ebsin\u00eb e institucioneve p\u00ebr t\u00eb adresuar barrierat specifike t\u00eb tyre, si qasja n\u00eb financa, subvencione bujq\u00ebsore, trajnime dhe mb\u00ebshtetje teknike.\u201d shprehet Zogaj.<\/p>\n\n\n\n<p>Ndon\u00ebse nuk ka t\u00eb dh\u00ebna specifikisht p\u00ebr numrin e grave nga komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian q\u00eb merren me k\u00ebt\u00eb veprimtari e as me p\u00ebrqindjen e tok\u00ebs bujq\u00ebsore n\u00eb pron\u00ebsi t\u00eb grave nga k\u00ebto komunitete, hulumtimi \u201cForcimi i mb\u00ebshtetjes financiare p\u00ebr bizneset n\u00eb pron\u00ebsi t\u00eb grave dhe pakicave etnike n\u00eb Kosov\u00eb\u201d i realizuar nga Instituti GAP tregon se p\u00ebrfshirja e bizneseve n\u00eb pron\u00ebsi t\u00eb grave dhe pakicave etnike n\u00eb Kosov\u00eb mbetet duksh\u00ebm e ul\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/618af95b-c21e-4086-b2e7-2c1cd6c5ab09-copy-1-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-11984\" srcset=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/618af95b-c21e-4086-b2e7-2c1cd6c5ab09-copy-1-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/618af95b-c21e-4086-b2e7-2c1cd6c5ab09-copy-1-300x225.jpg 300w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/618af95b-c21e-4086-b2e7-2c1cd6c5ab09-copy-1-768x576.jpg 768w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/618af95b-c21e-4086-b2e7-2c1cd6c5ab09-copy-1-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/618af95b-c21e-4086-b2e7-2c1cd6c5ab09-copy-1-2048x1536.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\">Foto: Shpresa Hajdini<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas k\u00ebsaj ankete me 757 biznese t\u00eb realizuar nga Instituti GAP, vet\u00ebm 20% e bizneseve n\u00eb pron\u00ebsi t\u00eb grave dhe 23% e bizneseve n\u00eb pron\u00ebsi t\u00eb pakicave etnike kan\u00eb p\u00ebrfituar nga t\u00eb pakt\u00ebn nj\u00eb form\u00eb mb\u00ebshtetjeje institucionale q\u00ebndrore, lokale apo p\u00ebrmes organizatave joqeveritare gjat\u00eb gjith\u00eb veprimtaris\u00eb s\u00eb tyre.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSipas anket\u00ebs s\u00eb GAP, vet\u00ebm 7% e bizneseve n\u00eb pron\u00ebsi t\u00eb grave dhe 8% n\u00eb pron\u00ebsi t\u00eb pakicave etnike kan\u00eb p\u00ebrfituar ndonj\u00eb lloj mb\u00ebshtetjeje nga niveli qendror. Bazuar n\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat zyrtare, n\u00eb skemat e Ministris\u00eb s\u00eb Bujq\u00ebsis\u00eb, Pylltaris\u00eb dhe Zhvillimit Rural, grat\u00eb p\u00ebrfituan mesatarisht vet\u00ebm 12% t\u00eb subvencioneve gjat\u00eb viteve 2018\u20132024.\u201d thuhet n\u00eb gjetjet e k\u00ebtij instituti.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna, organizata &#8220;Z\u00ebri i Rom\u00ebve, Ashkalive dhe Egjiptian\u00ebve\u201d &#8211; VoRAE, i cil\u00ebson si shqet\u00ebsuese, duke th\u00ebn\u00eb se kjo anket\u00eb tregon qart\u00eb se sistemi aktual i p\u00ebrkrahjes financiare nuk po arrin tek ata q\u00eb kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb nevoj\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKur vet\u00ebm nj\u00eb p\u00ebrqindje kaq e vog\u00ebl e grave dhe e bizneseve t\u00eb pakicave etnike arrin t\u00eb p\u00ebrfitoj\u00eb, kjo na tregon se ekzistojn\u00eb barriera strukturore \u2013 qoft\u00eb mungesa e informimit, qasja e v\u00ebshtir\u00eb n\u00eb dokumentacion, apo kriteret q\u00eb nuk marrin parasysh realitetin e komuniteteve.\u201d thot\u00eb VoRAE.<\/p>\n\n\n\n<p>Kjo organizat\u00eb, e sheh k\u00ebt\u00eb gjendje si nevoj\u00eb urgjente p\u00ebr politika m\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse, mekanizma m\u00eb transparent\u00eb dhe mb\u00ebshtetje t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb q\u00eb u jep mund\u00ebsi t\u00eb barabarta grave dhe pakicave etnike t\u00eb zhvillojn\u00eb bizneset e tyre.<\/p>\n\n\n\n<p>Sa i p\u00ebrket bujq\u00ebsis\u00eb, ndon\u00ebse VoRAE nuk posedon t\u00eb dh\u00ebna specifike p\u00ebr grat\u00eb q\u00eb merren me k\u00ebt\u00eb veprimtari, kjo organizat\u00eb cil\u00ebson se bujq\u00ebsia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sektor ku grat\u00eb nga komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian tashm\u00eb kontribuojn\u00eb, shpesh pa u njohur dhe pa u p\u00ebrkrahur mjaftuesh\u00ebm.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cP\u00ebr ne \u00ebsht\u00eb jetike q\u00eb ato t\u00eb ken\u00eb m\u00eb shum\u00eb mb\u00ebshtetje \u2013 qoft\u00eb p\u00ebrmes subvencioneve, trajnimeve apo qasjes n\u00eb treg \u2013 sepse kjo jo vet\u00ebm q\u00eb promovon pun\u00ebn e tyre, por edhe fuqizon rolin e grave si bart\u00ebse t\u00eb zhvillimit ekonomik lokal,\u201d thot\u00eb VoRAE.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/63081e2b-93d9-491e-aa43-1c0878e0a60d-1-2-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-11946\" srcset=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/63081e2b-93d9-491e-aa43-1c0878e0a60d-1-2-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/63081e2b-93d9-491e-aa43-1c0878e0a60d-1-2-300x225.jpg 300w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/63081e2b-93d9-491e-aa43-1c0878e0a60d-1-2-768x576.jpg 768w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/63081e2b-93d9-491e-aa43-1c0878e0a60d-1-2-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/63081e2b-93d9-491e-aa43-1c0878e0a60d-1-2-2048x1536.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>&nbsp;\u201cP\u00ebrkrahja n\u00eb bujq\u00ebsi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb konkrete p\u00ebr t\u00eb thyer ciklin e varf\u00ebris\u00eb, p\u00ebr t\u00eb rritur pavar\u00ebsin\u00eb ekonomike dhe p\u00ebr t\u00eb treguar se grat\u00eb e k\u00ebtyre komuniteteve jan\u00eb pjes\u00eb aktive e zhvillimit t\u00eb vendit.\u201d shton kjo organizat\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Me angazhimin p\u00ebr p\u00ebrkrahjen dhe fuqizimin e grave n\u00eb bujq\u00ebsi, merret tash e shum\u00eb vite Nita Ferizi Sadiku, aktiviste p\u00ebr t\u00eb drejtat e grave dhe ish-menaxhere projekti n\u00eb EcoKoswomen (EKW), nj\u00eb organizat\u00eb joqeveritare q\u00eb synon t\u00eb kontribuoj\u00eb n\u00eb p\u00ebrparimin social n\u00eb fushat e bujq\u00ebsis\u00eb, mjedisit dhe \u00e7\u00ebshtjeve socio-ekonomike.<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas p\u00ebrvoj\u00eb s\u00eb saj, Ferizi Sadiku sheh se grat\u00eb n\u00eb sektorin e bujq\u00ebsis\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb kan\u00eb nj\u00eb rol thelb\u00ebsor, por shpesh t\u00eb n\u00ebnvler\u00ebsuar, nd\u00ebrsa grat\u00eb e komuniteteve rom, ashkali dhe egjiptian p\u00ebrballen edhe me barriera shtes\u00eb si diskriminimi, mungesa e qasjes n\u00eb resurse dhe frika nga stigmatizimi n\u00eb hap\u00ebsira publike.<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas saj, grat\u00eb mund t\u00eb angazhohen m\u00eb shum\u00eb n\u00eb sektorin e bujq\u00ebsis\u00eb n\u00ebse u ofrohen aft\u00ebsi t\u00eb duhura.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAngazhimi i tyre n\u00eb sektor mund t\u00eb rritet p\u00ebrmes trajnimeve t\u00eb p\u00ebrshtatura brenda dhe jasht\u00eb komunitetit, mb\u00ebshtetjes financiare t\u00eb vog\u00ebl, mentorimit dhe krijimit t\u00eb mund\u00ebsive t\u00eb sigurta p\u00ebr shitje t\u00eb produkteve.\u201d shpjegon Ferizi Sadiku.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, bazuar n\u00eb p\u00ebrvoj\u00ebn e saj 15-vje\u00e7are n\u00eb pun\u00ebn me grat\u00eb nga komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian, Arlinda Zaimi nga Fondacioni Jahjaga shpjegon se paragjykimet dhe stigmatizimi ndaj grave t\u00eb k\u00ebtyre komuniteteve ua v\u00ebshtir\u00ebsojn\u00eb atyre t\u00eb qenit pjes\u00eb aktive e komunitetit dhe shfryt\u00ebzimin e mund\u00ebsive q\u00eb ofron shoq\u00ebria.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Shteti q\u00eb nuk ua zgjati dor\u00ebn<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr Emina Buti\u00e7, grua rome nga fshati Liva\u0111e\/Livagj\u00eb i Gra\u010danica\/Gra\u00e7anic\u00eb, bujq\u00ebsia mbetet pjes\u00eb e p\u00ebrditshm\u00ebris\u00eb s\u00eb saj tash e 19 vite. Aktivitetet si mbjellja e hudhr\u00ebs, patates dhe qep\u00ebs, si dhe kultivimi i pasulit kan\u00eb z\u00ebn\u00eb vend e tash e nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb n\u00eb list\u00ebn e pun\u00ebve t\u00eb Emin\u00ebs e cila me bujq\u00ebsi merret s\u00eb bashku me bashk\u00ebshortin e saj, Seadin.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Emina-Gracanica-27.12.2025_E.Arapi_5-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-11922\" srcset=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Emina-Gracanica-27.12.2025_E.Arapi_5-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Emina-Gracanica-27.12.2025_E.Arapi_5-300x200.jpg 300w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Emina-Gracanica-27.12.2025_E.Arapi_5-768x512.jpg 768w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Emina-Gracanica-27.12.2025_E.Arapi_5-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Emina-Gracanica-27.12.2025_E.Arapi_5-2048x1365.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\">Foto: Emina Buti\u00e7<\/p>\n\n\n\n<p>Megjith\u00ebse secila nga k\u00ebto perime k\u00ebrkon p\u00ebrkujdesje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, Emina nuk e ve\u00e7on ndonj\u00eb perime si t\u00eb preferuar p\u00ebr ta kultivuar, pasi puna prej pothuajse dy dekadash e ka b\u00ebr\u00eb rutin\u00eb dhe m\u00eb pak emocionuese p\u00ebr t\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cVitet e kalume kemi punu me patate edhe pasul por pasuli don ekstrem shum\u00eb pun\u00eb edhe \u00ebsht\u00eb pun\u00eb e rand\u00eb. Nd\u00ebrsa, patatja nuk ka fitim shum\u00eb,&nbsp; edhe hudhra \u00ebsht\u00eb qashtu, nd\u00ebrsa qepa lyp pun\u00eb si hudra\u201d shpjegon Emina, e cila thot\u00eb se p\u00ebr momentin ajo dhe Seadi jan\u00eb m\u00eb t\u00eb koncentruar te prodhimi dhe shitja e hudhr\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>Elizabeth Gowing, bashk\u00ebthemeluese e organizat\u00ebs bamir\u00ebse joqeveritare \u201cThe Ideas Partnership\u201d v\u00ebren nevoj\u00ebn q\u00eb Kosova t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb siguri m\u00eb t\u00eb mir\u00eb ushqimore dhe t\u00eb mos varet nga importet.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u00cbsht\u00eb e pakuptimt\u00eb t\u00eb importojm\u00eb domate nga Maqedonia. Koh\u00ebt e fundit bleva hudh\u00ebr q\u00eb vinte nga Kina, nga Kina deri k\u00ebtu! Kjo tregon se duhet t\u00eb krijojm\u00eb stimuj q\u00eb njer\u00ebzit t\u00eb merren me k\u00ebto produkte. Por gjithashtu duhet t\u00eb jemi t\u00eb zgjuar.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb angazhimin e saj n\u00eb bujq\u00ebsi Shpresa mbetet besnike ndaj produkteve natyrale, duke mos p\u00ebrdorur pesticide dhe hormone n\u00eb perimet q\u00eb kultivon.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Projekti-EU-ElizabethGowing_E.Arapi_1-1-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-11965\" srcset=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Projekti-EU-ElizabethGowing_E.Arapi_1-1-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Projekti-EU-ElizabethGowing_E.Arapi_1-1-300x200.jpg 300w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Projekti-EU-ElizabethGowing_E.Arapi_1-1-768x512.jpg 768w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Projekti-EU-ElizabethGowing_E.Arapi_1-1-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Projekti-EU-ElizabethGowing_E.Arapi_1-1-2048x1365.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\">Foto: Elizabeth Gowing<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cQep\u00ebt \u00e7do jav\u00eb a \u00e7do dy jav\u00eb munesh mi qit\u00eb me i shit\u00eb, kur jan\u00eb t\u00eb mira t\u00eb jepet edhe zemra me i qit\u00eb. Na kur i kemi qit\u00eb patligjonat e specat ne pazar kurgjo s\u2019ju kena qit\u00eb se nuk i qesim kurgjo hiq, pa prashaka (kimikate n\u00eb form\u00eb pluhuri) a me u bo t\u00eb idhta edhe turshit\u00eb kur i kam shti\u201d buz\u00ebqesh Shpresa teksa tregon.<\/p>\n\n\n\n<p>Me krenarin\u00eb q\u00eb i rritet n\u00eb \u00e7do fjal\u00eb e gjest, ajo kujton koh\u00ebn kur p\u00ebrkushtimi i saj n\u00eb pun\u00eb kthehej n\u00eb g\u00ebzim dhe n\u00eb nj\u00eb jet\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cJe e k\u00ebnaqur kur e sheh pun\u00ebn, je g\u00ebzush\u00ebm se nuk t\u00eb ka shku mundi posht\u00eb, ti bonja hyzmetin, duhesh mu krenu me \u00e7ka ja sheh hajrin, \u00e7ka munesh me ja pa hajrin edhe familjen me majt\u00eb, \u00ebsht\u00eb shitja, \u00ebsht\u00eb fitimi\u2026,\u201d shton Shpresa.<\/p>\n\n\n\n<p>Shitjen e perimeve e b\u00ebn edhe Emina me bashk\u00ebshortin e saj, t\u00eb cil\u00ebt dalin \u00e7do dit\u00eb pazari n\u00ebp\u00ebr qytete t\u00eb ndryshme t\u00eb Kosov\u00ebs p\u00ebr t\u2019i shitur produktet e tyre.<\/p>\n\n\n\n<p>Megjith\u00ebse hudhra nuk e r\u00ebndon xhepin e Emin\u00ebs m\u00eb shum\u00eb se perimet e tjera, mungesa e nj\u00eb traktori dhe e nj\u00eb multikultivatori e b\u00ebn \u00e7do sezon m\u00eb t\u00eb shtrenjt\u00eb dhe m\u00eb t\u00eb lodhsh\u00ebm.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cShpenzimet jan\u00eb p\u00ebr traktor, p\u00ebr livrim, shkojn\u00eb deri n\u00eb 180 euro\u201d, shpjegon Emina.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u00cbsht\u00eb rregull me pas\u00eb edhe nj\u00eb kultivator, \u00ebsht\u00eb boll, se ai kish livru, na kishim frizirat edhe kishim mujt\u00eb me mbjell\u00eb menj\u00ebher\u00eb. Me pas\u00eb prekolic\u00eb kisha mujt\u00eb vet\u00eb, kadal\u00eb-dal\u00eb, e jo me pagu dik\u00eb tjet\u00ebr,\u201d shton ajo.<\/p>\n\n\n\n<p>Mungesa e njohurive dhe v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb me gjuh\u00ebn kan\u00eb qen\u00eb nd\u00ebr barrierat kryesore q\u00eb kan\u00eb penguar Emin\u00ebn dhe Seadin t\u00eb aplikojn\u00eb p\u00ebr subvencione dhe ndihma t\u00eb tjera nga institucionet lokale dhe qendrore.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNuk kemi apliku, nuk jemi t\u00eb informum. Shum\u00eb njer\u00ebz na vijn\u00eb n\u00eb sht\u00ebpi, kan\u00eb d\u00ebgju q\u00eb jemi tu punu, na thon\u00eb se po dojn\u00eb me na ndihmu, vijn\u00eb e kqyrin gjendjen edhe kurr\u00eb ma nuk d\u00ebgjojm\u00eb prej tyre. \u00cbsht\u00eb problem se ma shum\u00eb flas, por nuk di shum\u00eb me lexu n\u00eb shqip,\u201d thot\u00eb Seadi, i cili shkoll\u00ebn e ka kryer n\u00eb gjuh\u00ebn serbe, nd\u00ebrsa gjuh\u00eb amtare e ka gjuh\u00ebn rome.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Emina-Gracanica-27.12.2025_E.Arapi_7-2-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-11967\" srcset=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Emina-Gracanica-27.12.2025_E.Arapi_7-2-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Emina-Gracanica-27.12.2025_E.Arapi_7-2-300x200.jpg 300w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Emina-Gracanica-27.12.2025_E.Arapi_7-2-768x512.jpg 768w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Emina-Gracanica-27.12.2025_E.Arapi_7-2-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Emina-Gracanica-27.12.2025_E.Arapi_7-2-2048x1365.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Dafina Millaku, autore e emisionit t\u00eb bujq\u00ebsis\u00eb \u201cFara\u201d n\u00eb T\u00ebv\u00eb1 dhe Asistente n\u00eb Fakultetin e Bujq\u00ebsis\u00eb n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs, sheh se barrierat kryesore q\u00eb pengojn\u00eb grat\u00eb nga k\u00ebto komunitete t\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb nga subvencionet bujq\u00ebsore p\u00ebrfshijn\u00eb munges\u00ebn e dokumentacionit formal, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb pron\u00ebsia e tok\u00ebs dhe po ashtu edhe procedurat e komplikuara administrative.<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas saj, p\u00ebrfshirja aktive e grave nga komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian n\u00eb hartimin e politikave do t\u00eb ishte nj\u00eb hap i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm drejt nj\u00eb bujq\u00ebsie m\u00eb t\u00eb drejt\u00eb dhe t\u00eb q\u00ebndrueshme.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSi rekomandim p\u00ebr institucionet publike, do t\u00eb theksoja nevoj\u00ebn p\u00ebr politika m\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse, t\u00eb bazuara n\u00eb t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb ndara sipas gjinis\u00eb dhe etnis\u00eb, thjeshtimin e procedurave p\u00ebr subvencione, ofrimin e informacionit t\u00eb qassh\u00ebm dhe investimin n\u00eb edukim dhe k\u00ebshillim bujq\u00ebsor.\u201d rekomandon Millaku.<\/p>\n\n\n\n<p>Arlinda Zaimi nga Fondacioni Jahjaga shpjegon se mungesa e njohurive, aft\u00ebsive, trajnimit teknik dhe mb\u00ebshtetjes institucionale i b\u00ebn grat\u00eb e komuniteteve rom, ashkali dhe egjiptian q\u00eb t\u00eb mos ken\u00eb mund\u00ebsi ta shnd\u00ebrrojn\u00eb bujq\u00ebsin\u00eb nga mbijetesa n\u00eb nj\u00eb burim t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm t\u00eb ardhurash.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cShum\u00eb prej tyre jan\u00eb pjes\u00eb e skemave sociale dhe jetojn\u00eb n\u00eb kushte t\u00eb pafavorshme, me qasje t\u00eb kufizuar n\u00eb arsimin formal, financa, tok\u00eb bujq\u00ebsore dhe nevojat themelore si ushqimi dhe vendbanimi. K\u00ebto sfida i b\u00ebjn\u00eb ato m\u00eb t\u00eb cenueshme dhe pengojn\u00eb angazhimin e tyre drejt zhvillimit ekonomik, duke i l\u00ebn\u00eb t\u00eb mb\u00ebshteten kryesisht tek p\u00ebrpjekjet individuale p\u00ebr t\u00eb siguruar jetes\u00ebn.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Ministria e Bujq\u00ebsis\u00eb, Pylltaris\u00eb dhe Zhvillimit Rural (MBPZhR) shpjegon se kjo ministri nuk ka realizuar hulumtime t\u00eb ve\u00e7anta mbi nivelin e mb\u00ebshtetjes p\u00ebr grat\u00eb sipas komuniteteve etnike, pasi si\u00e7 thot\u00eb MBPZhR-ja, programet mb\u00ebshtet\u00ebse nuk p\u00ebrmbajn\u00eb kritere t\u00eb ndara sipas komuniteteve dhe t\u00eb dh\u00ebnat e mbledhura nuk e mund\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb analiz\u00eb t\u00eb till\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Prandaj, sipas p\u00ebrgjigjes s\u00eb MBPZhR-s\u00eb, parimi udh\u00ebheq\u00ebs mbetet trajtimi i barabart\u00eb i t\u00eb gjith\u00eb aplikuesve.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ta b\u00ebjm\u00eb t\u00eb dukshme pun\u00ebn e grave n\u00eb treg<\/strong><br><br>P\u00ebr dallim nga Shpresa dhe Emina, 28-vje\u00e7arja Bellma Mehmeti nga komuniteti rom, e cila banon n\u00eb komun\u00ebn e Gra\u010danica\/Gra\u00e7anic\u00eb, merret me mbjelljen e perimeve, por nuk i shet ato, pasi fitimi nga to i mjafton vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb ushqyer familjen e saj 12-an\u00ebtar\u00ebshe.<\/p>\n\n\n\n<p>Bellma merret me bujq\u00ebsi q\u00eb nga mosha 11-vje\u00e7are. Gjat\u00eb viteve, asaj i ka r\u00ebn\u00eb t\u00eb kultivoj\u00eb lloje t\u00eb ndryshme perimesh, por sot puna me domate mbetet aktiviteti i saj i preferuar. Si\u00e7 tregon vet\u00eb Bellma, ky aktivitet \u00ebsht\u00eb m\u00eb pak i mundimsh\u00ebm krahasuar me t\u00eb tjer\u00ebt, pasi mungesa e makinerive, q\u00eb i detyron t\u00eb punojn\u00eb tok\u00ebn me dor\u00eb, e b\u00ebn bujq\u00ebsin\u00eb nj\u00eb aktivitet jo t\u00eb leht\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb tok\u00ebn prej 22 ari, s\u00eb bashku me Bellm\u00ebn, me bujq\u00ebsi merren edhe vjehrra dhe vjehrri i saj, t\u00eb cil\u00ebt kultivojn\u00eb spinaq, speca, pat\u00ebllxhan\u00eb, kastraveca, presh dhe qep\u00eb p\u00ebr t\u00eb ushqyer familjen. Krahas bujq\u00ebsis\u00eb, Bellma \u00ebsht\u00eb e angazhuar edhe n\u00eb aktivitetet e p\u00ebrditshme familjare.<\/p>\n\n\n\n<p>Nd\u00ebrrimi i stin\u00ebve dhe luhatjet e vazhdueshme t\u00eb temperaturave e b\u00ebjn\u00eb pun\u00ebn n\u00eb bujq\u00ebsi edhe m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr Bellm\u00ebn. K\u00ebto ndryshime ajo i p\u00ebrjeton drejtp\u00ebrdrejt mbi supet e saj, pasi puna me tok\u00ebn k\u00ebrkon p\u00ebrballje t\u00eb vazhdueshme me kushtet klimatike. Sipas saj, vera mbetet stina m\u00eb pak e mundimshme, pasi moti i q\u00ebndruesh\u00ebm ia leht\u00ebson disi procesin e kultivimit dhe p\u00ebrkujdesjes ndaj perimeve, n\u00eb krahasim me stin\u00ebt e tjera m\u00eb t\u00eb paparashikueshme.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/BellaFamilja-Gracanice-27.12.25_12-1-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-11969\" srcset=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/BellaFamilja-Gracanice-27.12.25_12-1-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/BellaFamilja-Gracanice-27.12.25_12-1-300x200.jpg 300w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/BellaFamilja-Gracanice-27.12.25_12-1-768x512.jpg 768w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/BellaFamilja-Gracanice-27.12.25_12-1-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/BellaFamilja-Gracanice-27.12.25_12-1-2048x1365.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\">Foto: Bellma Mehmeti<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cVer\u00ebs valla \u00ebsht\u00eb ma leht\u00eb, f\u00ebmija lujn\u00eb jasht\u00eb, habiten edhe na shkon dita,\u201d thot\u00eb Bellma me buz\u00ebqeshje, duke hedhur syt\u00eb nga oborri ku prej n\u00ebnt\u00eb vitesh ajo kalon dit\u00ebt e ver\u00ebs q\u00eb nga ardhja e saj n\u00eb k\u00ebt\u00eb familje.<br><br>\u201cUn\u00eb ka 1 or\u00eb e gjysm\u00eb punoj, vjehrra ma shum\u00eb, ajo qohet n\u00eb 5 n\u00eb m\u00ebngjes, punojn\u00eb shum\u00eb. Derisa qohna un\u00eb k\u00ebta (vjehrra dhe vjehrri) veq i kryjn\u00eb. Edhe ver\u00ebs edhe dimrit qashtu qohen derisa t\u00eb kap nxeht\u00ebsia\u201d, shpjegon Bellma teksa flet p\u00ebr p\u00ebrditshm\u00ebrin\u00eb e saj.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Nga p\u00ebrvoja e saj akademike dhe profesionale n\u00eb fush\u00ebn e bujq\u00ebsis\u00eb, Dafina Millaku p\u00ebrshkruan se puna bujq\u00ebsore e grave nga komunitetet rom, ashkali dhe egjiptjan zhvillohet kryesisht n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb ekonomis\u00eb familjare, shpesh n\u00eb kushte informale dhe pa kontrata pune.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAto p\u00ebrballen me sfida t\u00eb shumta, si mungesa e pron\u00ebsis\u00eb mbi tok\u00ebn, qasja e kufizuar n\u00eb financa dhe subvencione, niveli m\u00eb i ul\u00ebt i arsimit formal, diskriminimi social dhe mungesa e informacionit p\u00ebr programet mb\u00ebshtet\u00ebse.\u201d shpjegon ajo.<\/p>\n\n\n\n<p>Millaku shton se barra e dyfisht\u00eb e pun\u00ebs bujq\u00ebsore dhe sht\u00ebpiake e v\u00ebshtir\u00ebson avancimin e tyre ekonomik.<\/p>\n\n\n\n<p>Megjithat\u00eb, konsideron se universitetet dhe fakultetet e bujq\u00ebsis\u00eb duhet t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb rol m\u00eb aktiv sepse ato mund t\u00eb sh\u00ebrbejn\u00eb si ura lidh\u00ebse mes shkenc\u00ebs, teknologjis\u00eb dhe grave fermere.<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas Millakut, kjo mund t\u00eb b\u00ebhet p\u00ebrmes projekteve n\u00eb terren, praktikave studentore n\u00eb komunitete t\u00eb margjinalizuara, dit\u00ebve demonstruese, si dhe bashk\u00ebpunimit me organizata joqeveritare dhe komuna. Kjo do t\u00eb ndihmonte q\u00eb njohurit\u00eb shkencore t\u00eb mos mbesin vet\u00ebm n\u00eb auditor\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas MBPZhR-s\u00eb, Strategjia p\u00ebr Avancimin e t\u00eb Drejtave t\u00eb Komuniteteve Rom dhe Ashkali n\u00eb Republik\u00ebn e Kosov\u00ebs 2022\u20132026, si dhe Plani i Veprimit 2022\u20132024, paraqesin vazhdim\u00ebsin\u00eb e politikave shtet\u00ebrore p\u00ebr nd\u00ebrtimin e nj\u00eb shoq\u00ebrie t\u00eb barabart\u00eb dhe garantimin e t\u00eb drejtave t\u00eb secilit qytetar\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Megjith\u00ebse MBPZhR-ja n\u00eb p\u00ebrgjigjen e tyre shpjegon se n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Korniz\u00ebs s\u00eb Bashkimit Europian p\u00ebr Integrimin e Rom\u00ebve, jan\u00eb p\u00ebrcaktuar pes\u00eb fusha kryesore t\u00eb veprimit: arsimi, pun\u00ebsimi dhe mir\u00ebqenia sociale, sh\u00ebndet\u00ebsia, banimi dhe luftimi i diskriminimit, ky institucion thekson se bujq\u00ebsia dhe zhvillimi rural nuk p\u00ebrfshihen n\u00eb k\u00ebt\u00eb dokument strategjik.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/BellaFamilja-Gracanice-27.12.25_16-2-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-11971\" srcset=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/BellaFamilja-Gracanice-27.12.25_16-2-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/BellaFamilja-Gracanice-27.12.25_16-2-300x200.jpg 300w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/BellaFamilja-Gracanice-27.12.25_16-2-768x512.jpg 768w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/BellaFamilja-Gracanice-27.12.25_16-2-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/BellaFamilja-Gracanice-27.12.25_16-2-2048x1365.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, Gowing e sheh si t\u00eb domososhme q\u00eb bujq\u00ebsia duhet par\u00eb si biznes dhe q\u00eb grat\u00eb duhet t\u00eb mb\u00ebshteten q\u00eb t\u00eb prodhojn\u00eb at\u00eb q\u00eb sjell m\u00eb shum\u00eb vler\u00eb dhe fitim, jo vet\u00ebm at\u00eb q\u00eb mungon n\u00eb treg.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse ne, p\u00ebr shembull, punojm\u00eb me lak\u00ebr kale dhe koriand\u00ebr, sepse t\u2019i thuash nj\u00eb gruaje q\u00eb nuk ka b\u00ebr\u00eb kurr\u00eb biznes m\u00eb par\u00eb se duhet t\u00eb b\u00ebhet fermere e domateve vet\u00ebm sepse Kosova ka nevoj\u00eb p\u00ebr domate, ka shum\u00eb pak gjasa t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb sukses t\u00eb madh financiar. Me shum\u00eb gjas\u00eb ajo do t\u00eb prodhoj\u00eb disa domate dhe do t\u00eb shes\u00eb pak.\u201d shpjegon Gowing.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cPor n\u00ebse duam t\u00eb jemi v\u00ebrtet t\u00eb men\u00e7ur, duhet t\u00eb shikojm\u00eb gjith\u00eb zinxhirin e vler\u00ebs dhe t\u00eb pyesim se cilat produkte ofrojn\u00eb kthimin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb dhe ndihmojn\u00eb n\u00eb diversifikimin e tregut, si kale dhe perime t\u00eb tjera.\u201d shton ajo.<\/p>\n\n\n\n<p>Ajo thot\u00eb se grat\u00eb fermere kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr partneritete me biznese, sidomos me restorante, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb produktet e tyre t\u00eb ken\u00eb bler\u00ebs t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm. Sipas&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Gowing, kjo i ndihmon ato t\u00eb shmangin rrezikun e prodhimit pa e ditur n\u00ebse do ta shesin mallin.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKa shum\u00eb q\u00eb mund t\u00eb b\u00ebhet, si nga pik\u00ebpamja patriotike ashtu edhe nga ajo mjedisore, p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur fermer\u00ebt dhe prodhuesit kosovar\u00eb \u2013 dhe n\u00ebse jan\u00eb gra prodhuese, do t\u00eb ishte edhe m\u00eb mir\u00eb. Ndoshta supermarketet mund t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb simbol q\u00eb tregon n\u00ebse produkti \u00ebsht\u00eb prodhuar nga nj\u00eb grua, q\u00eb ne t\u00eb mund ta zgjedhim dhe ta blejm\u00eb me vet\u00ebdije.\u201d \u00ebsht\u00eb idea q\u00eb sugjeron Gowing.<\/p>\n\n\n\n<p>________________________________________________________________________________________________________________<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"198\" src=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/AL-Funded_EU-emblem_POS-1-1024x198.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-12011\" srcset=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/AL-Funded_EU-emblem_POS-1-1024x198.jpg 1024w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/AL-Funded_EU-emblem_POS-1-300x58.jpg 300w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/AL-Funded_EU-emblem_POS-1-768x149.jpg 768w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/AL-Funded_EU-emblem_POS-1.jpg 1099w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Ky artikull \u00ebsht\u00eb shkruar dhe publikuar me mb\u00ebshtetjen financiare t\u00eb Bashkimit Evropian. P\u00ebrmbajtja e k\u00ebtij artikulli \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi e vetme e QIKA-s dhe n\u00eb asnj\u00eb rrethan\u00eb nuk duhet t\u00eb konsiderohet se pasqyron pik\u00ebpamjet e Bashkimit Evropian.<\/p>\n","protected":false},"featured_media":11981,"template":"","class_list":["post-11909","thelle-post","type-thelle-post","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v23.5 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Grat\u00eb fermere nga komunitetet jo shumic\u00eb luftojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbijetuar - QIKA<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Grat\u00eb fermere nga komunitetet jo shumic\u00eb luftojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbijetuar - QIKA\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Oborri i sht\u00ebpis\u00eb n\u00eb fshatin Medvece\/Medvec, n\u00eb veri t\u00eb komun\u00ebs s\u00eb Lipjanit\/Lipljan, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb horizont i p\u00ebrditsh\u00ebm p\u00ebr Shpresa Hajdinin, 42-vje\u00e7are nga komuniteti ashkali.&nbsp; Prej m\u00eb shum\u00eb se dy dekadash, kjo hap\u00ebsir\u00eb \u00ebsht\u00eb vendi ku ajo kalon pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb dit\u00ebs, p\u00ebr shkak t\u00eb angazhimeve t\u00eb saj t\u00eb p\u00ebrditshme. N\u00eb k\u00ebt\u00eb oborr, ku [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"QIKA\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-01-23T13:30:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/4a75311c-5ffe-4a0c-8bbb-b698cfc99d09-4-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"21 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/\",\"url\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/\",\"name\":\"Grat\u00eb fermere nga komunitetet jo shumic\u00eb luftojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbijetuar - QIKA\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/4a75311c-5ffe-4a0c-8bbb-b698cfc99d09-4-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2026-01-23T09:53:52+00:00\",\"dateModified\":\"2026-01-23T13:30:54+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/4a75311c-5ffe-4a0c-8bbb-b698cfc99d09-4-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/4a75311c-5ffe-4a0c-8bbb-b698cfc99d09-4-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1920},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/qika.org\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Grat\u00eb fermere nga komunitetet jo shumic\u00eb luftojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbijetuar\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/qika.org\/\",\"name\":\"QIKA\",\"description\":\"Qendra p\u00ebr Informim, Kritik\u00eb dhe Aksion\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/qika.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Grat\u00eb fermere nga komunitetet jo shumic\u00eb luftojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbijetuar - QIKA","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Grat\u00eb fermere nga komunitetet jo shumic\u00eb luftojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbijetuar - QIKA","og_description":"Oborri i sht\u00ebpis\u00eb n\u00eb fshatin Medvece\/Medvec, n\u00eb veri t\u00eb komun\u00ebs s\u00eb Lipjanit\/Lipljan, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb horizont i p\u00ebrditsh\u00ebm p\u00ebr Shpresa Hajdinin, 42-vje\u00e7are nga komuniteti ashkali.&nbsp; Prej m\u00eb shum\u00eb se dy dekadash, kjo hap\u00ebsir\u00eb \u00ebsht\u00eb vendi ku ajo kalon pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb dit\u00ebs, p\u00ebr shkak t\u00eb angazhimeve t\u00eb saj t\u00eb p\u00ebrditshme. N\u00eb k\u00ebt\u00eb oborr, ku [&hellip;]","og_url":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/","og_site_name":"QIKA","article_modified_time":"2026-01-23T13:30:54+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1920,"url":"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/4a75311c-5ffe-4a0c-8bbb-b698cfc99d09-4-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"21 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/","url":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/","name":"Grat\u00eb fermere nga komunitetet jo shumic\u00eb luftojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbijetuar - QIKA","isPartOf":{"@id":"https:\/\/qika.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/4a75311c-5ffe-4a0c-8bbb-b698cfc99d09-4-scaled.jpg","datePublished":"2026-01-23T09:53:52+00:00","dateModified":"2026-01-23T13:30:54+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/#primaryimage","url":"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/4a75311c-5ffe-4a0c-8bbb-b698cfc99d09-4-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/4a75311c-5ffe-4a0c-8bbb-b698cfc99d09-4-scaled.jpg","width":2560,"height":1920},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/grate-fermere-nga-komunitetet-jo-shumice-luftojne-per-te-mbijetuar\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/qika.org\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Grat\u00eb fermere nga komunitetet jo shumic\u00eb luftojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbijetuar"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/qika.org\/#website","url":"https:\/\/qika.org\/","name":"QIKA","description":"Qendra p\u00ebr Informim, Kritik\u00eb dhe Aksion","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/qika.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/thelle-post\/11909","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/thelle-post"}],"about":[{"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/thelle-post"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11981"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11909"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}