{"id":12464,"date":"2026-04-22T13:15:50","date_gmt":"2026-04-22T12:15:50","guid":{"rendered":"https:\/\/qika.org\/?post_type=thelle-post&#038;p=12464"},"modified":"2026-04-22T13:22:08","modified_gmt":"2026-04-22T12:22:08","slug":"heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire","status":"publish","type":"thelle-post","link":"https:\/\/qika.org\/en\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/","title":{"rendered":"Heqja dor\u00eb nga trash\u00ebgimia s\u2019\u00ebsht\u00eb zgjedhje e lir\u00eb"},"content":{"rendered":"\n<p><em>Vendimi i grave n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebr t\u00eb hequr dor\u00eb nga trash\u00ebgimia \u00ebsht\u00eb produkt i presionit familjar, normave shoq\u00ebrore, munges\u00ebs s\u00eb informimit dhe mang\u00ebsive institucionale q\u00eb kufizojn\u00eb lirin\u00eb e ushtrimit t\u00eb k\u00ebsaj t\u00eb drejte. Ani pse legjislacioni garanton barazi n\u00eb trash\u00ebgimi, k\u00ebrkesa apo vendimi p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb hisen bart kosto t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr grat\u00eb. Andaj, ato shpesh, t\u00eb gjendura p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb zgjedhjeje t\u00eb kusht\u00ebzuar mes s\u00eb drejt\u00ebs ligjore dhe p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb familjare, b\u00ebjn\u00eb kompromis me t\u00eb drejt\u00ebn n\u00eb pron\u00eb n\u00eb k\u00ebmbim t\u00eb ruajtjes s\u00eb raporteve familjare.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cN\u00eb momentin q\u00eb e k\u00ebrkon hisen t\u00ebnde, je duke sjell\u00eb telashe brenda familjes\u201d, thot\u00eb Fatlinda*, teksa flet p\u00ebr realitetin e ndarjes s\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb. Jo munges\u00ebn e t\u00eb drejt\u00ebs ligjore, por munges\u00ebn e liris\u00eb s\u00eb plot\u00eb p\u00ebr ta ushtruar at\u00eb. Ajo na tregon p\u00ebr sfidat q\u00eb ka kaluar kur ka vendosur ta k\u00ebrkoj\u00eb trash\u00ebgimin\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr kund\u00ebrshtimet nga familja e ngusht\u00eb dhe e gjer\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSidomos hallat kan\u00eb refuzuar. Por edhe familja e n\u00ebn\u00ebs ka refuzuar me k\u00ebmb\u00ebngulje, sepse jan\u00eb frik\u00ebsuar mos po k\u00ebrkon edhe n\u00ebna hisen e vet te ata\u201d, shprehet ajo. Kjo p\u00ebrvoj\u00eb i ka treguar Fatlind\u00ebs se familjen e ka p\u00ebrparimtare dhe mendje hapur, deri kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr trash\u00ebgimin\u00eb e pasuris\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cFamiljar\u00ebt m\u00eb kan\u00eb th\u00ebn\u00eb se \u00e7ikat q\u00eb marrin hise, nuk e kan\u00eb m\u00eb vendin te baba\u201d, tregon ajo.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebt\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb nuk e ka vet\u00ebm Fatlinda nga Rahoveci, por edhe shum\u00eb gra t\u00eb tjera, t\u00eb cilat kan\u00eb shprehur d\u00ebshir\u00ebn ose kan\u00eb ngritur z\u00ebrin p\u00ebr t\u00eb trash\u00ebguar pasurin\u00eb familjare. P\u00ebrvojat e grave lidhur me trash\u00ebgimin\u00eb d\u00ebshmojn\u00eb se ky proces nuk p\u00ebrjetohet si zgjedhje e lir\u00eb dhe e pavarur, por si realitet i ngarkuar me presion social, emocional e familjar, ku shum\u00eb prej tyre p\u00ebrballen me nj\u00eb rend familjar e shoq\u00ebror q\u00eb ua b\u00ebn t\u00eb qart\u00eb n\u00eb vazhdim\u00ebsi se kjo e drejt\u00eb nuk u takon.<\/p>\n\n\n\n<p>Pra, pron\u00ebsia \u00ebsht\u00eb pushtet dhe kushdo q\u00eb e posedon p\u00ebrcakton se kush merr vendime, kush negocion dhe nga \u00e7far\u00eb pozitash, si dhe kush dhe \u00e7ka mund t\u00eb zgjedh\u00eb. N\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb ton\u00eb, prona kurr\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb trajtuar vet\u00ebm si \u00e7\u00ebshtje ekonomike, por m\u00eb shum\u00eb si \u00e7\u00ebshtje nderi, pushteti dhe statusi shoq\u00ebror. Konfliktet p\u00ebr pron\u00ebn nd\u00ebrmjet burrave shpesh kan\u00eb eskaluar deri n\u00eb dhun\u00eb fizike, konflikte t\u00eb gjata familjare, e n\u00eb raste t\u00eb caktuara edhe n\u00eb vrasje. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, prona \u00ebsht\u00eb par\u00eb dhe shihet si element qen\u00ebsor i identitetit dhe autoritetit burr\u00ebror brenda familjes dhe shoq\u00ebris\u00ebpatriarkale. Nd\u00ebrkoh\u00eb, p\u00ebr grat\u00eb, p\u00ebrjashtimi nga prona ka qen\u00eb dhe mbetet di\u00e7ka e n\u00ebnkuptueshme, bile edhe e natyrshme.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb k\u00ebtij hulumtimi QIKA ka intervistuar e takuar shum\u00eb gra nga vende dhe grupmosha t\u00eb ndryshme, duke marr\u00eb mendimet dhe p\u00ebrvojat e tyre p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje. Gjithashtu, jan\u00eb realizuar edhe dy fokus grupe me gjithsej 25 pjes\u00ebmarr\u00ebse gra nga komuna e Podujev\u00ebs, duke siguruar p\u00ebrfaq\u00ebsim gjeografik dhe struktur\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse shoq\u00ebrore nga nj\u00eb grupmosh\u00eb 18 deri n\u00eb 68 vje\u00e7. QIKA ka realizuar nj\u00eb anket\u00eb online, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn kan\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb 111 gra, t\u00eb cilat kan\u00eb ndar\u00eb pik\u00ebpamjet e tyre, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr p\u00ebrvojat n\u00eb ndarjen e trash\u00ebgimis\u00eb s\u00eb pasuris\u00eb familjare.<\/p>\n\n\n\n<p>Nga bisedat dhe komentet e shum\u00eb grave si dhe nga gjetjet e fokusgrupeve, rezulton se heqja dor\u00eb nga prona rrall\u00ebher\u00eb \u00ebsht\u00eb veprim formal juridik, m\u00eb shpesh, ajo vjen n\u00eb fund t\u00eb nj\u00eb procesi t\u00eb gjat\u00eb bindjeje, p\u00ebrshtatje, frike e vet\u00ebp\u00ebrmbajtjeje. Vajzat rriten me iden\u00eb se djali \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb \u201cduhet me pas\u201d, nd\u00ebrsa vajza \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrkohshme n\u00eb familje, sepse nj\u00eb dit\u00eb \u201cdo t\u00eb shkoj\u00eb te burri\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKur je djal\u00eb, pritet q\u00eb t\u00eb kesh sht\u00ebpi ku ta sjell\u00ebsh gruan, nd\u00ebrsa si vajz\u00eb konsiderohesh dikush q\u00eb nuk e ka t\u00eb nevojshme sht\u00ebpin\u00eb, sepse e ardhmja jote paramendohet diku tjet\u00ebr\u201d, thot\u00eb Fatlinda.<\/p>\n\n\n\n<p>Nd\u00ebrkaq, Mirlinda* p\u00ebrshkruan p\u00ebrvoj\u00ebn e saj t\u00eb keqe lidhur me trash\u00ebgimin\u00eb. Anipse ka kontribuar financiarisht n\u00eb familje p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, thot\u00eb se nuk ka trash\u00ebguar asgj\u00eb. Ajo thot\u00eb se ka investuar n\u00eb rregullimin e banes\u00ebs, ka bler\u00eb produkte ushqimore n\u00eb vazhdim\u00ebsi dhe ka mbuluar shpenzimet komunale \u00e7do muaj. Rrjedhimisht ka pritur se aty do ta ket\u00eb hisen e saj.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cDjemt\u00eb e familjes asnj\u00ebher\u00eb nuk kan\u00eb kontribu, asnj\u00eb cent hi\u00e7 dhe kan\u00eb marr\u00eb trash\u00ebgimin\u00eb. Kam k\u00ebrkuar e kam ngritur z\u00ebrin, por kot. S\u2019jam djal\u00eb, ky \u00ebsht\u00eb faji im\u201d, u shpreh ajo.<\/p>\n\n\n\n<p>Profesorja e departamentit t\u00eb sociologjis\u00eb n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs, Linda Gusia, thot\u00eb se&nbsp; bindja q\u00eb prona u takon burrave prodhohet nga edukimi familjar dhe shoq\u00ebror qysh nga f\u00ebmij\u00ebria. Sipas saj, kjo bindje ua m\u00ebson vajzave kufijt\u00eb imagjinar\u00eb t\u00eb asaj se \u00e7ka mund t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb dhe \u00e7ka jo. Gusia thot\u00eb se struktura aktuale e familjes n\u00eb Kosov\u00eb vazhdon t\u00eb jet\u00eb patriarkale dhe jasht\u00ebzakonisht shum\u00eb patrilineare, nd\u00ebrsa obsesionimi me djem, me trash\u00ebgimtar\u00eb dhe me trash\u00ebgimin\u00eb e mbiemrit t\u00eb familjes vazhdon t\u00eb prodhoj\u00eb iden\u00eb se prona i p\u00ebrket linj\u00ebs s\u00eb burrave.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cMend\u00ebsia se \u00e7ika \u00ebsht\u00eb dera e huaj &#8211; mbetet e rr\u00ebnjosur thell\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si shoq\u00ebria e kupton familjen, p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb dhe trash\u00ebgimin\u00eb\u201d, thot\u00eb profesorja Gusia.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cL\u00eb\u00e7itja\u201d si mekaniz\u00ebm disiplinues&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Edhe n\u00eb rastet kur grat\u00eb vendosin t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e tyre, pasojat jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnda n\u00eb aspektin familjar dhe emocional. Mina* rr\u00ebfen se pasi ka nisur procedur\u00ebn gjyq\u00ebsore p\u00ebr trash\u00ebgimi, familja e saj e ka \u201cl\u00eb\u00e7itur\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cPrej at\u00ebher\u00eb nuk flasin me mua dhe as me f\u00ebmij\u00ebt e mi askush nga ata\u201d, thot\u00eb ajo, teksa tregon se babai i saj sa ishte gjall\u00eb ia ka dh\u00ebn\u00eb gjith\u00eb pasurin\u00eb vet\u00ebm djalit, duke p\u00ebrjashtuar nga trash\u00ebgimia at\u00eb dhe motr\u00ebn e saj.<\/p>\n\n\n\n<p>Por, sipas ligjeve n\u00eb Kosov\u00eb, grat\u00eb kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb barabart\u00eb n\u00eb trash\u00ebgimi, edhe pse shpesh kjo drejt\u00ebsi sfidohet n\u00eb praktik\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb presionit familjar.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebto raste tregojn\u00eb se ushtrimi i s\u00eb drejt\u00ebs ligjore shoq\u00ebrohet me sanksione shoq\u00ebrore e familjare, duke e kthyer vendimin p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar pron\u00ebn n\u00eb nj\u00eb akt me kosto t\u00eb lart\u00eb personale.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cN\u00ebse merr hise, \u00e7ka po jet\u00eb aty? Qysh don me ja trokit v\u00ebllait der\u00ebn?!\u201d, thot\u00eb Mihanja*.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, \u00ebsht\u00eb shp\u00ebrfaqur fenomeni i \u201cl\u00eb\u00e7itjes\u201d si mekaniz\u00ebm disiplinues ndaj grave q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb hisen e tyre q\u00eb u takon ligj\u00ebrisht.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cL\u00eb\u00e7itja\u201d nuk n\u00ebnkupton domosdoshm\u00ebrisht refuzimin formal t\u00eb dh\u00ebnies s\u00eb pron\u00ebs, p\u00ebrkundrazi, n\u00eb disa raste familja mund t\u2019ua jap\u00eb hisen grave, por si pasoj\u00eb i nd\u00ebrpret marr\u00ebdh\u00ebniet familjare me to. Grat\u00eb q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb pron\u00ebn p\u00ebrjashtohen nga jeta familjare, humbin t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb vizituar familjen e origjin\u00ebs dhe p\u00ebrjetojn\u00eb shk\u00ebputje t\u00eb plot\u00eb emocionale dhe sociale me ta.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAf\u00ebrsia me v\u00ebllain, vlen vet\u00ebm deri n\u00eb momentin kur vjen \u00e7\u00ebshtja e ndarjes s\u00eb hises. Prej atij momenti, raporti ndryshon\u201d, thot\u00eb Fatlinda.<\/p>\n\n\n\n<p>Profesorja Linda Gusia k\u00ebrc\u00ebnimin e heshtur p\u00ebr ndryshim t\u00eb raporteve e konsideron si nj\u00eb form\u00eb disiplinimi brenda familjes, ku vajz\u00ebs i b\u00ebhet e qart\u00eb se k\u00ebrkimi apo pranimi i pron\u00ebs mund t\u00eb sjell\u00eb telashe dhe prishje t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve familjare.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, diskutimi p\u00ebr trash\u00ebgimin\u00eb nuk zhvillohet n\u00eb nj\u00eb terren t\u00eb lir\u00eb e as t\u00eb barabart\u00eb, por n\u00ebn trysnin\u00eb e vazhdueshme t\u00eb humbjes s\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb familjare. Nd\u00ebrkaq, kur k\u00ebto raste shp\u00ebrndahen n\u00eb komunitet, krijojn\u00eb shembuj negativ p\u00ebr grat\u00eb se ja \u00e7ka mund t\u00eb ndodh n\u00ebse k\u00ebrkojn\u00eb pasurin\u00eb q\u00eb ju takon.<\/p>\n\n\n\n<p>Drita* nga Podujeva thekson se n\u00eb rrethin e saj familjar jan\u00eb tri raste q\u00eb m\u00eb nuk takohen e as nuk flasin v\u00ebllez\u00ebrit me motra &#8220;sepse ato ve\u00e7 e kan\u00eb p\u00ebrmend q\u00eb po dojn\u00eb me marr\u00eb trash\u00ebgimin\u00eb e bab\u00ebs\u201d. Kjo e shnd\u00ebrron trash\u00ebgimin\u00eb n\u00eb nj\u00eb mekaniz\u00ebm p\u00ebrjashtimi dhe kontrolli social.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNuk du hise, por vet\u00ebm du me pas\u00eb nj\u00eb vend ku me shku\u201d,&nbsp;thot\u00eb me z\u00eb t\u00eb lart\u00eb Shukrija* gjat\u00eb diskutimit t\u00eb k\u00ebtyre rasteve n\u00eb fokus grup.<\/p>\n\n\n\n<p>Gjat\u00eb k\u00ebtij diskutimi v\u00ebrehej q\u00eb shumica e grave e kishin tejet t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme mbajtjen e raportit familjar, dhe shpreheshin t\u00eb gatshme t\u00eb mos k\u00ebrkojn\u00eb pasurin\u00eb q\u00eb ju takon n\u00eb \u201cshk\u00ebmbim\u201d t\u00eb ruajtjes s\u00eb atij raporti.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cJam pajtuar me faktin se asgj\u00eb s\u2019m\u00eb takon nga vendi ku jam rritur, jan\u00eb t\u00eb gjitha t\u00eb v\u00ebllait dhe q\u00eb duhet t\u00eb jemi t\u00eb k\u00ebnaqura q\u00eb t\u00eb kemi nj\u00eb dhom\u00eb ku mund t\u00eb flem\u00eb dhe t\u00eb ndihemi t\u00eb mir\u00ebseardhura n\u00eb t\u00eb ardhmen p\u00ebr vizit\u00eb\u201d, thot\u00eb Arta*, teksa p\u00ebrshkruan frik\u00ebn nga \u201cl\u00eb\u00e7itja\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin mendim \u00ebsht\u00eb edhe Sala*. \u201cKurr\u00eb nuk e vler\u00ebsoj pasurin\u00eb e as pron\u00ebn para njer\u00ebzve t\u00eb mi. Un\u00eb e di q\u00eb n\u00ebse tentoj me marr pasurin\u00eb ka me pas reagim\u201d, thot\u00eb ajo.<\/p>\n\n\n\n<p>Nd\u00ebrsa Sabrija* rr\u00ebfen para grave tjera nj\u00eb rast nga fshati i saj, i cili tregon se edhe kur pasuria \u00ebsht\u00eb me boll\u00ebk, grat\u00eb nuk llogarit\u00ebn si hisedare.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSi familje i kan\u00eb pasur 8 lokale dhe 27 banesa n\u00eb lagjen Arb\u00ebria n\u00eb Prishtin\u00eb. Kur kan\u00eb lyp hise kat\u00ebr motrat, v\u00ebllez\u00ebrit ua kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb secil\u00ebs nga nj\u00eb banes\u00eb, por u kan\u00eb th\u00ebn\u00eb me neve m\u00eb nuk keni pun\u00eb. Sot e at\u00eb dit\u00eb nuk flasin. I kan\u00eb l\u00eb\u00e7it\u201d, tregon ajo.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr k\u00ebto p\u00ebrvoja na tregon edhe avokatja Vjosa Shkodra, e cila ka qen\u00eb e angazhuar n\u00eb shum\u00eb raste t\u00eb kontesteve pron\u00ebsore t\u00eb k\u00ebsaj natyre. Ajo thot\u00eb se me heqjen dor\u00eb nga pasuria, grat\u00eb e \u201cfitojn\u00eb\u201d t\u00eb drejt\u00ebn q\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb t\u00eb shkojn\u00eb te v\u00ebllez\u00ebrit, p\u00ebrkat\u00ebsisht familja e tyre p\u00ebr vizit\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cPra, v\u00ebllai vendos a me \u2018l\u00eb\u00e7it\u2019 motr\u00ebn dhe kjo var\u00ebt n\u00eb baz\u00eb t\u00eb vendimit t\u00eb saj se a heq dor\u00eb nga pasuria\u201d, thot\u00eb avokatja Shkodra.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Paqja familjare p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb trash\u00ebgimie t\u00eb konsideruar si pron\u00eb e burrave<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb nga narrativat m\u00eb t\u00eb forta q\u00eb e legjitimon k\u00ebt\u00eb praktik\u00eb \u00ebsht\u00eb ideja se prona \u00ebsht\u00eb \u201cmall i familjes\u201d dhe nuk duhet t\u00eb \u201cdal\u00eb jasht\u00eb\u201d p\u00ebrmes vajzave. N\u00eb diskursin publik, kjo shprehet hapur. Shumica e grave pjes\u00ebmarr\u00ebse n\u00eb fokus grupe dhe n\u00eb anket\u00ebn online nuk e shohin pasurin\u00eb e familjes ku jan\u00eb rritur si pjes\u00eb q\u00eb u takon, por at\u00eb e lidhin me nj\u00eb trash\u00ebgimi nd\u00ebr breza e q\u00eb n\u00eb thelb dhe n\u00eb qend\u00ebr i kavet\u00ebm burrat.<\/p>\n\n\n\n<p>Kjo lidhet drejtp\u00ebrdrejt me m\u00ebnyr\u00ebn se si grat\u00eb perceptohen brenda familjes. Ato nuk konsiderohen si pjes\u00eb integrale dhe e p\u00ebrhershme e saj, por si t\u00eb p\u00ebrkohshme, si \u201cdera e huaj\u201d . N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, k\u00ebrkimi i nj\u00eb t\u00eb drejte elementare paraqitet si devijim moral dhe si rrezik p\u00ebr unitetin familjar.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;\u201cVajzat, sidomos n\u00ebse jan\u00eb t\u00eb martuara, nuk duhet ta marrin te baba trash\u00ebgimin\u00eb\u201d, thot\u00ebQefserja*.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u00c7ka ju duhet f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb mi pasuria e daj\u00ebve?! Qysh mundesh me mendu, e l\u00ebr\u00eb marr me \u00e7u te burri. Nuk do ta sillja te burri pasurin\u00eb e gjyshit e st\u00ebrgjyshit\u201d, thot\u00eb Mirvetja*.<\/p>\n\n\n\n<p>Frika nga konfliktet p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb nga faktor\u00ebt kryesor\u00eb q\u00eb i shtyn grat\u00eb t\u00eb heqin dor\u00eb nga trash\u00ebgimia. Ato nuk heqin dor\u00eb sepse nuk duan t\u00eb trash\u00ebgojn\u00eb pasuri, por sepse kan\u00eb frik\u00eb nga pasojat e k\u00ebrkimit t\u00eb saj.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Kjo frik\u00eb \u00ebsht\u00eb e shum\u00ebfisht\u00eb: frik\u00eb nga prishja e marr\u00ebdh\u00ebnieve me v\u00ebllez\u00ebrit, frik\u00eb nga tensionet me bashk\u00ebshortin dhe familjen e tij, si dhe frik\u00eb nga gjykimi shoq\u00ebror.<\/p>\n\n\n\n<p>Dina*, e cila sapo ka p\u00ebrfunduar shkoll\u00ebn e mesme, rr\u00ebfen se, ndon\u00ebse d\u00ebshiron t\u00eb marr\u00eb pjes\u00ebn q\u00eb i takon nga trash\u00ebgimia, realiteti familjar e vendos p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb dileme t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb. Edhe pse shpreh qart\u00eb se do t\u00eb donte ta merrte pron\u00ebn, ajo pranon se n\u00ebse kjo do t\u00eb n\u00ebnkuptonte prishje me v\u00ebllain, \u201cja fali pron\u00ebn, heq dor\u00eb e kurr\u00eb nuk prishna\u201d, thot\u00eb ajo, duke treguar se p\u00ebr t\u00eb ruajtja e familjes mbetet m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme se ushtrimi i t\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb saj.<\/p>\n\n\n\n<p>Avokatja Vjosa Shkodra na tregon k\u00ebt\u00eb ndjeshm\u00ebri nga p\u00ebrvoja e saj. Ajo thot\u00eb se ka pasur shum\u00eb raste kur grat\u00eb q\u00eb kan\u00eb nisur kontestet gjyq\u00ebsore kan\u00eb qen\u00eb vazhdimisht n\u00eb gjendje t\u00eb r\u00ebnd\u00eb emocionale p\u00ebr shkak t\u00eb breng\u00ebs s\u00eb raporteve familjare.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAto nuk duan me prish\u00eb familjen, por gjithashtu duan t\u00eb luftojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb drejt\u00ebn e vet. A e din \u00e7far\u00eb lufte e madhe \u00ebsht\u00eb kjo? Djers\u00ebt e lot\u00ebt ju shkojn\u00eb prej sikletit\u201d, thot\u00eb Shkodra.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb dukuri tjet\u00ebr q\u00eb \u00ebsht\u00eb v\u00ebrejtur gjat\u00eb k\u00ebtij hulumtimi ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me rastet kur n\u00eb familje nuk ka burra, pas vdekjes s\u00eb babait t\u00eb vajzave, at\u00eb pasuri e marrin axhallar\u00ebt ose djemt\u00eb e tyre.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Drita*, t\u00eb cil\u00ebs i ka vdekur v\u00ebllai i vet\u00ebm, bashk\u00eb me shtat\u00eb motrat e saj thot\u00eb se kan\u00eb vendosur t\u00eb heqin dor\u00eb nga prona, duke ia bartur djalit t\u00eb v\u00ebllait. Ajo thot\u00eb se nga disa hektar\u00eb tok\u00eb q\u00eb i posedojn\u00eb, ka k\u00ebrkuar vet\u00ebm dy ari p\u00ebr ta nd\u00ebrtuar nj\u00eb sht\u00ebpiz\u00eb t\u00eb vog\u00ebl \u201cku mund t\u00eb mblidhet&nbsp; me motrat e saj.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cToka kalon n\u00eb em\u00ebr t\u00eb djalit t\u00eb v\u00ebllait, por ne do t\u2019i marrim p\u00ebr shfryt\u00ebzim ato dy ari\u201d, thot\u00eb ajo, teksa tregon se edhe k\u00ebt\u00eb vendim e ka marr\u00eb vet\u00ebm pas konsultimit me hoxh\u00ebn e fshatit.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&nbsp;Manipulimi p\u00ebrmes dokumenteve<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Grat\u00eb shpesh nuk jan\u00eb fare pjes\u00eb e diskutimeve apo procesit t\u00eb ndarjes s\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb, nd\u00ebrkaq n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr nuk jan\u00eb edhe aq t\u00eb informuara p\u00ebr ligjet dhe aspektet tjera procedurale e administrative.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNa e kemi nda pasurin\u00eb, i kemi vendos\u00eb gur\u00ebt e mexhave, kurr\u00eb kurrkush si ka pyet as hallat as \u00e7ikat e mixh\u00ebs as bijat\u201d, thot\u00eb Lulja*, nd\u00ebrkaq, p\u00ebr m\u00eb keq, n\u00eb disa raste ky p\u00ebrjashtim shkon edhe m\u00eb tej, ku v\u00ebllez\u00ebrit, p\u00ebrmes manipulimeve gjat\u00eb nxjerrjes s\u00eb dokumenteve si aktvdekja, kan\u00eb fshehur q\u00ebllimisht trash\u00ebgimtaret gra p\u00ebr t\u2019i p\u00ebrjashtuar nga e drejta e tyre.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a>Kjo praktik\u00eb nuk mbetet vet\u00ebm n\u00eb nivel familjar, por n\u00eb disa raste lidhet edhe me procedura formale, ku jan\u00eb raportuar edhe raste t\u00eb padive gjyq\u00ebsore ku t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb jan\u00eb noter\u00eb q\u00eb akuzohen p\u00ebr fshehje t\u00eb trash\u00ebgimtar\u00ebve, n\u00eb bashk\u00ebpunim me nj\u00eb nga trash\u00ebgimtar\u00ebt, duke mund\u00ebsuar p\u00ebrjashtimin e trash\u00ebgimtar\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb nga procesi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebt\u00eb e pohon edhe Avokati i Popullit, Naim \u00c7elaj. Ai thot\u00eb se shpeshher\u00eb grat\u00eb nuk jan\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb fare n\u00eb proces ose nuk jan\u00eb deklaruar si trash\u00ebgimtare.<\/p>\n\n\n\n<p>Edhe Edi Gusia, Kryeshefe Ekzekutive e Agjencis\u00eb p\u00ebr Barazi Gjinore e identifikon problemin q\u00eb n\u00eb pik\u00ebnisje t\u00eb procedur\u00ebs, duke theksuar se Akti i Vdekjes mbetet problem i madh q\u00eb krijon mund\u00ebsi p\u00ebr manipulime.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAgjencia e Regjistrimit Civil ka mund\u00ebsi ta p\u00ebrmir\u00ebsoj komunikimin midis databazave, t\u00eb certifikat\u00ebs s\u00eb lindjes dhe vdekjes n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb kur vdes nj\u00eb person, me automatiz\u00ebm me pas nj\u00eb list\u00eb se kush jan\u00eb trash\u00ebgimtar\u00ebt. K\u00ebshtu nuk lejohet q\u00eb vajzat t\u00eb mbesin jasht\u00eb Aktit t\u00eb Vdekjes\u201d, thot\u00eb Gusia.<\/p>\n\n\n\n<p>Po ashtu edhe Oda e Noter\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs e sheh t\u00eb domosdoshme nj\u00eb sistem t\u00eb till\u00eb. Nga ky institucion kan\u00eb th\u00ebn\u00eb se nj\u00eb sistem i till\u00eb do t\u00eb reduktonte var\u00ebsin\u00eb nga deklarimet individuale pran\u00eb ofiqarit civil gjat\u00eb l\u00ebshimit t\u00eb d\u00ebshmis\u00eb s\u00eb vdekjes, duke rritur transparenc\u00ebn dhe mbrojtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb grave.<\/p>\n\n\n\n<p>Lidhur me k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje, Agjencia e Regjistrimit Civil fillimisht kishte pranuar t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb hulumtim, por pas pranimit t\u00eb pyetjeve q\u00eb lidhen drejtp\u00ebrdrejt me procedurat e aktvdekjes, \u00ebsht\u00eb t\u00ebrhequr. Nd\u00ebrkoh\u00eb, Ministria e Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme, deri n\u00eb publikimin e k\u00ebtij hulumtimi, nuk ka kthyer p\u00ebrgjigje n\u00eb pyetjet e d\u00ebrguara.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, institucionet nuk posedojn\u00eb t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb detajuara mbi k\u00ebt\u00eb fenomen. K\u00ebshilli Gjyq\u00ebsor i Kosov\u00ebs (KGjK), n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrgjigje me shkrim, ka konfirmuar se nuk ka t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb ndara sipas gjinis\u00eb p\u00ebr numrin e grave q\u00eb p\u00ebrmes procedurave gjyq\u00ebsore kan\u00eb k\u00ebrkuar ose jan\u00eb duke k\u00ebrkuar verifikimin e pron\u00ebsis\u00eb. Megjithat\u00eb, Gjykata Themelore n\u00eb Mitrovic\u00eb ka konstatuar se aktualisht jan\u00eb dy l\u00ebnd\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj natyre ku grat\u00eb jan\u00eb fshir\u00eb nga procedura e trash\u00ebgimis\u00eb, nd\u00ebrsa nga Gjykata Themelore n\u00eb Pej\u00eb kan\u00eb th\u00ebn\u00eb se ka raste t\u00eb ngjashme q\u00eb trajtohen si l\u00ebnd\u00eb civile pron\u00ebsore dhe se \u00ebsht\u00eb e pamundur t\u00eb nxirret nj\u00eb num\u00ebr i sakt\u00eb i tyre, pasi shum\u00eb raste t\u00eb tilla regjistrohen n\u00eb kategori t\u00eb p\u00ebrgjithshme si l\u00ebnd\u00eb p\u00ebr v\u00ebrtetim pron\u00ebsie.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sa gra trash\u00ebgojn\u00eb pron\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb?&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<br><br><\/strong>N\u00eb Kosov\u00eb, shteti &#8211; p\u00ebrkat\u00ebsisht t\u00eb gjitha agjencit\u00eb shtet\u00ebrore t\u00eb p\u00ebrfshira n\u00eb proceset e trash\u00ebgimis\u00eb, si n\u00eb procedur\u00ebn kontestimore ashtu edhe n\u00eb at\u00eb jokontestimore &#8211; nuk mbledhin t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb ndara sipas gjinis\u00eb p\u00ebr at\u00eb se sa gra trash\u00ebgojn\u00eb apo heqin dor\u00eb nga prona. As Oda e Noter\u00ebve nuk disponon t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr numrin e grave q\u00eb heqin dor\u00eb nga trash\u00ebgimia te noteri.&nbsp;<br><br>\u201cT\u00eb dh\u00ebnat nuk raportohen n\u00eb k\u00ebt\u00eb nivel detaji nga zyrat noteriale, nd\u00ebrsa raportimet zakonisht p\u00ebrfshijn\u00eb vet\u00ebm numrin e akteve noteriale dhe tregues t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb veprimtaris\u00eb\u201d, thuhet n\u00eb p\u00ebrgjigjen e tyre.<br><br>Agjencia Kadastrale e Kosov\u00ebs posedon t\u00eb dh\u00ebna mbi ndarjen gjinore t\u00eb titullar\u00ebve t\u00eb pronave, si dhe t\u00eb dh\u00ebna vjetore p\u00ebr l\u00ebnd\u00ebt q\u00eb trajtohen si kalim i posedimit ose pron\u00ebsis\u00eb p\u00ebrmes trash\u00ebgimis\u00eb.<br><br>Megjithat\u00eb, mungojn\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat zyrtare t\u00eb p\u00ebrgjithshme dhe statistikat n\u00eb nivel vendi q\u00eb do t\u00eb mund\u00ebsonin pasqyrimin dhe analiz\u00ebn e sakt\u00eb t\u00eb gjendjes n\u00eb terren lidhur me at\u00eb se sa gra trash\u00ebgojn\u00eb pron\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb.<br><br>\u201cSot, n\u00ebse d\u00ebshiron ta shoh\u00ebsh gjendjen reale se sa gra trash\u00ebgojn\u00eb ose sa prej tyre u mohohet e drejta n\u00eb trash\u00ebgimi, mundesh vet\u00ebm t\u00eb hamend\u00ebsosh\u201d, thot\u00eb Avokati i Popullit, Naim \u00c7elaj.N\u00eb munges\u00eb t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave zyrtare mbi numrin e grave q\u00eb trash\u00ebgojn\u00eb pron\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb, QIKA ka siguruar dhe analizuar t\u00eb dh\u00ebnat e Agjencis\u00eb Kadastrale t\u00eb Kosov\u00ebs p\u00ebr pes\u00eb vitet e fundit, duke shqyrtuar ndarjen gjinore t\u00eb posedimit t\u00eb pronave n\u00eb Kosov\u00eb, si dhe natyr\u00ebn e l\u00ebnd\u00ebve p\u00ebrmes t\u00eb cilave \u00ebsht\u00eb realizuar e drejta n\u00eb pron\u00eb. K\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna d\u00ebshmojn\u00eb se prona vazhdon t\u00eb qarkulloj\u00eb kryesisht brenda linjave t\u00eb burrave t\u00eb familjes dhe se mekanizmat familjar\u00eb t\u00eb transferimit t\u00eb pron\u00ebs &#8211; ve\u00e7an\u00ebrisht trash\u00ebgimia dhe dhurimi &#8211; vazhdojn\u00eb t\u00eb funksionojn\u00eb si mekanizma t\u00eb riprodhimit t\u00eb pushtetit ekonomik dhe social t\u00eb burrave, ku burimet ekonomike dhe asetet e familjes konsiderohen si kapital q\u00eb duhet t\u00eb ruhet dhe t\u00eb trash\u00ebgohet nga burrat.<strong><\/strong><\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"959\" height=\"568\" src=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Screenshot-47.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-12465\" style=\"aspect-ratio:1.6884422110552764;width:759px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Screenshot-47.png 959w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Screenshot-47-300x178.png 300w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Screenshot-47-768x455.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 959px) 100vw, 959px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>N\u00eb vitin 2024, vet\u00ebm 17.7% e personave q\u00eb kan\u00eb trash\u00ebguar pron\u00eb jan\u00eb gra, nd\u00ebrsa 82.3% jan\u00eb burra. N\u00eb raport me numrin total t\u00eb vajzave dhe grave, kjo do t\u00eb thot\u00eb se vet\u00ebm 1.06% e grave n\u00eb Kosov\u00eb kan\u00eb trash\u00ebguar pron\u00eb. <strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, burrat p\u00ebrfitojn\u00eb rreth kat\u00ebr deri n\u00eb pes\u00eb her\u00eb m\u00eb shum\u00eb prona p\u00ebrmes trash\u00ebgimis\u00eb sesa grat\u00eb. Ky dallim \u00ebsht\u00eb i duksh\u00ebm edhe n\u00eb vitin 2025, ku numri i rasteve t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb p\u00ebr burrat arrin n\u00eb 43,880, nd\u00ebrsa p\u00ebr grat\u00eb n\u00eb 10,042. Edhe pse v\u00ebrehet nj\u00eb rritje graduale e numrit t\u00eb grave q\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb pron\u00eb p\u00ebrmes trash\u00ebgimis\u00eb gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit, diferenca nd\u00ebrmjet grave dhe burrave mbetet e konsiderueshme n\u00eb t\u00eb gjitha vitet e analizuar.<strong>&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb Agjencia Kadastrale e Kosov\u00ebs p\u00ebr vitin 2025, m\u00ebnyra p\u00ebrmes s\u00eb cil\u00ebs fitohet prona dallon duksh\u00ebm nd\u00ebrmjet grave dhe burrave. Rritja m\u00eb e madhe e pronave n\u00eb em\u00ebr t\u00eb grave ka ardhur p\u00ebrmes blerjes s\u00eb pronave, respektivisht nga kontratat e shitblerjes dhe regjistrimit t\u00eb pron\u00ebs n\u00eb em\u00ebr t\u00eb t\u00eb dy bashk\u00ebshort\u00ebve, me rreth 9,222 raste t\u00eb regjistruara.<br><br>Nd\u00ebrkaq, sa i p\u00ebrket burrave, t\u00eb dh\u00ebnat tregojn\u00eb se prona fitohet kryesisht p\u00ebrmes transferimeve familjare, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebrmes trash\u00ebgimis\u00eb, e cila p\u00ebrb\u00ebn form\u00ebn m\u00eb t\u00eb shpesht\u00eb t\u00eb fitimit t\u00eb posedimit me 42,843 raste n\u00eb vitin 2025. Pas saj vjen dhurimi, me 32,707 raste, q\u00eb gjithashtu mbetet nj\u00eb nga format e transferimeve brenda familjes, nd\u00ebrsa blerja renditet si forma e tret\u00eb m\u00eb e shpesht\u00eb p\u00ebr burrat.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna tregojn\u00eb se burrat n\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe fitojn\u00eb pron\u00ebn p\u00ebrmes mekanizmave familjar\u00eb si trash\u00ebgimia dhe dhurimi, nd\u00ebrsa grat\u00eb e sigurojn\u00eb pron\u00ebn p\u00ebrmes blerjes, ku shumica e tyre figurojn\u00eb si bashk\u00ebpronare me bashk\u00ebshortin. K\u00ebt\u00eb e v\u00ebren edhe noterja Doruntina Pe\u00e7ani nga Ferizaji, e cila thekson se, fal\u00eb leht\u00ebsirave t\u00eb parashikuara me Udh\u00ebzimin Administrativ t\u00eb vitit 2016 p\u00ebr regjistrimin e pron\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt n\u00eb em\u00ebr t\u00eb dy bashk\u00ebshort\u00ebve, ka trend pozitiv i rritjes s\u00eb numrit t\u00eb pronave t\u00eb regjistruara edhe n\u00eb em\u00ebr t\u00eb grave.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"959\" height=\"376\" src=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Screenshot-48.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-12467\" style=\"aspect-ratio:2.55064762537363;width:805px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Screenshot-48.png 959w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Screenshot-48-300x118.png 300w, https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Screenshot-48-768x301.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 959px) 100vw, 959px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>Sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb Agjencis\u00eb Kadastrale t\u00eb Kosov\u00ebs, nga momenti kur ky udh\u00ebzim ka hyr\u00eb n\u00eb fuqi deri n\u00eb vitin 2023, pron\u00ebsia n\u00eb em\u00ebr t\u00eb grave \u00ebsht\u00eb rritur me rreth 4% &#8211; nga 16% ka arritur n\u00eb afro 20%.<a href=\"#_ftn3\" id=\"_ftnref3\"><sup>[3]<\/sup><\/a> \u201cKur e ka propozu ABGj, UA p\u00ebr regjistrim t\u00eb pron\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt n\u00eb em\u00ebr t\u00eb dy bashk\u00ebshort\u00ebve &#8211; si mas\u00eb afirmative n\u00eb vitin 2016, ne i kemi pas\u00eb vet\u00ebm 105 \u00e7ifte n\u00eb krejt Kosov\u00ebn q\u00eb kan\u00eb pasur pron\u00ebn e regjistruar n\u00eb em\u00ebr t\u00eb dy bashk\u00ebshort\u00ebve. N\u00eb fund t\u00eb vitit 2025 jan\u00eb mbi 30 mij\u00eb \u00e7ifte\u201d, thot\u00eb Edi Gusia, Kryeshefe Ekzekutive e Agjencis\u00eb p\u00ebr Barazi Gjinore.<\/p>\n\n\n\n<p>Prishtina prin p\u00ebr nga numri i grave q\u00eb kan\u00eb realizuar t\u00eb drejt\u00ebn n\u00eb pron\u00eb, me mbi 13 mij\u00eb raste. Sipas statistikave t\u00eb Agjencis\u00eb Kadastrale, kryeqyteti i vet\u00ebm p\u00ebrb\u00ebn mbi 10% t\u00eb numrit total, krahasuar me 34 komunat e tjera.<br><br>Sipas Drejtoris\u00eb s\u00eb Kadastrit t\u00eb Komun\u00ebs s\u00eb Prishtin\u00ebs, vet\u00ebm m\u00eb 2024 si aplikues p\u00ebr t\u00eb regjistruar pron\u00ebn jan\u00eb paraqitur <a href=\"https:\/\/agk-ks.org\/lajmet\/grate-ne-prishtine-kane-me-se-shumti-prona-ato-ne-zona-rurale-me-shume-hezitim-pak-informim\/\">7084 burra kurse 667 gra<\/a>, pra dhjet\u00ebfish m\u00eb pak. Kjo komun\u00eb nuk ka t\u00eb dh\u00ebna sa i p\u00ebrket aplikuesve q\u00eb vijn\u00eb nga fshatrat e Prishtin\u00ebs. Shum\u00eb m\u00eb keq q\u00ebndrojn\u00eb komunat tjera, me nj\u00eb mesatare prej 3 mij\u00eb gra pronare.<sup><\/sup><\/p>\n\n\n\n<p>Noteri Dardan Ku\u00e7i nga Suhareka v\u00ebren gjithashtu dallime n\u00eb aspektin e mosh\u00ebs s\u00eb grave, duke theksuar se \u201cgrat\u00eb n\u00eb mosh\u00eb m\u00eb t\u00eb shtyr\u00eb pothuajse n\u00eb \u00e7do rast heqin dor\u00eb nga prona.\u201d Nd\u00ebrkaq, rastet q\u00eb ai ka trajtuar, ku grat\u00eb kan\u00eb p\u00ebrfituar trash\u00ebgimin\u00eb familjare, i p\u00ebrkasin kryesisht grave t\u00eb moshave relativisht m\u00eb t\u00eb reja.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>\u00c7ka thot\u00eb ligji n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebr trash\u00ebgimin\u00eb dhe t\u00eb drejtave pron\u00ebsore t\u00eb grave? <\/strong><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Barazia mes grave dhe burrave n\u00eb t\u00eb drejta pron\u00ebsore \u00ebsht\u00eb element qen\u00ebsor i barazis\u00eb gjinore dhe autonomis\u00eb ekonomike. N\u00eb rendin juridik t\u00eb Kosov\u00ebs, garantimi i k\u00ebsaj t\u00eb drejte rregullohet n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb legjislacionit primar dhe atij sekondar t\u00eb aplikuesh\u00ebm n\u00eb vend, respektivisht dispozitave kushtetuese, konventave nd\u00ebrkomb\u00ebtare, legjislacionit komb\u00ebtar, akteve n\u00ebnligjore dhe dokumenteve strategjike.<\/p>\n\n\n\n<p>Themelin e garantimit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs t\u00eb pron\u00ebs p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb qytetar\u00ebt\/et e vendos <a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDocumentDetail.aspx?ActID=3702\">Kushtetuta<\/a> e Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs ne nenin 46, i cili ndalon n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb eksplicite \u00e7do form\u00eb t\u00eb privimit arbitrar nga prona. Nd\u00ebrkaq, n\u00eb nenin 7, Kushtetuta e vendos barazin\u00eb, mosdiskriminimin dhe t\u00eb drejt\u00ebn e&nbsp; pron\u00ebs, si parime themelore t\u00eb rendit kushtetues n\u00eb Kosov\u00eb. Kjo n\u00ebnkupton se qasja n\u00eb pron\u00eb, trash\u00ebgimi dhe t\u00eb drejta ekonomike nuk mund t\u00eb kufizohen mbi baz\u00eb t\u00eb gjinis\u00eb.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Legjislacioni primar e rregullon qasjen n\u00eb t\u00eb drejtat pron\u00ebsore dhe trash\u00ebgimore p\u00ebrmes disa ligjeve. <a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDetail.aspx?ActID=2643\">Ligji p\u00ebr Pron\u00ebsin\u00eb dhe t\u00eb Drejtat e Tjera Sendore<\/a> p\u00ebrcakton bazat normative p\u00ebr krijimin, p\u00ebrmbajtjen, bartjen, mbrojtjen dhe shuarjen e t\u00eb drejtave t\u00eb pron\u00ebsis\u00eb dhe t\u00eb drejtave sendore t\u00eb kufizuara mbi pasurit\u00eb e luajtshme dhe paluajtshme, si dhe p\u00ebrkufizon pron\u00ebsin\u00eb, bashk\u00ebpron\u00ebsin\u00eb dhe pron\u00ebsin\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDetail.aspx?ActID=2407\">Ligji p\u00ebr Trash\u00ebgimin\u00eb<\/a> garanton se \u00e7do person, pavar\u00ebsisht nga gjinia, ka t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb trash\u00ebgoj\u00eb pjes\u00ebn e tij ligjore t\u00eb pasuris\u00eb s\u00eb trash\u00ebgiml\u00ebn\u00ebsit, duke siguruar k\u00ebshtu q\u00eb burrat dhe grat\u00eb njihen si trash\u00ebgimtar\u00eb t\u00eb barabart\u00eb para ligjit.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDetail.aspx?ActID=2410\">Ligji p\u00ebr Familjen<\/a> rregullon t\u00eb drejtat pron\u00ebsore t\u00eb bashk\u00ebshort\u00ebve dhe p\u00ebrcakton aspektet juridike t\u00eb pron\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, p\u00ebrfshir\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn e p\u00ebrcaktimit, ndarjes dhe administrimit t\u00eb saj, dhe duke njohur barazin\u00eb e burrit dhe gruas jo vet\u00ebm n\u00eb kontributet financiare, por edhe n\u00eb kontributet jo-financiare dhe kujdesin gjat\u00eb martes\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDetail.aspx?ActID=10923\">Ligji p\u00ebr Barazi Gjinore<\/a> dhe <a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDetail.aspx?ActID=10924\">Ligji p\u00ebr Mbrojtjen nga Diskriminimi<\/a>, garantojn\u00eb barazin\u00eb e grave dhe burrave n\u00eb qasjen n\u00eb burime, sh\u00ebrbime dhe pron\u00eb, duke ndaluar \u00e7do form\u00eb diskriminimi mbi baz\u00eb gjinie, identiteti gjinor apo orientimi seksual.<\/p>\n\n\n\n<p>Sa i p\u00ebrket instrumenteve nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb aplikueshme n\u00eb Kosov\u00eb, <a href=\"https:\/\/www.ohchr.org\/sites\/default\/files\/cedaw.pdf\">Konventa p\u00ebr Eliminimin e t\u00eb Gjitha Formave t\u00eb Diskriminimit ndaj Grave<\/a> k\u00ebrkon barazi t\u00eb plot\u00eb mes bashk\u00ebshort\u00ebve n\u00eb posedimin, fitimin, administrimin dhe disponimin e pasuris\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb vler\u00ebsimin e t\u00eb gjitha formave t\u00eb kontributit&nbsp; financiar apo jo-financiar. Po ashtu, <a href=\"https:\/\/www.un.org\/en\/about-us\/universal-declaration-of-human-rights\">Deklarata Universale e t\u00eb Drejtave t\u00eb Njeriut<\/a>, p\u00ebrmes nenit 17, garanton t\u00eb drejt\u00ebn e \u00e7do individi p\u00ebr t\u00eb zot\u00ebruar pron\u00eb, si n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb individuale ashtu edhe n\u00eb bashk\u00ebpron\u00ebsi, duke ndaluar privim arbitrar nga kjo e drejt\u00eb.&nbsp; Nd\u00ebrkoh\u00eb, <a href=\"http:\/\/www.coe.int\/en\/web\/echr-toolkit\/protocole-1\">Konventa Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut<\/a> garanton posedimin e pron\u00ebs dhe p\u00ebrcakton se kufizimi i k\u00ebsaj t\u00eb drejte mund t\u00eb b\u00ebhet vet\u00ebm me baz\u00eb t\u00eb fort\u00eb ligjore dhe p\u00ebr q\u00ebllime t\u00eb interesit publik.<\/p>\n\n\n\n<p>Sa i p\u00ebrket dokumenteve strategjike, <a href=\"https:\/\/kryeministri.rks-gov.net\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/National_Strategy_and_Annexes_ALB.pdf\">Strategjia Komb\u00ebtare p\u00ebr t\u00eb Drejtat Pron\u00ebsore<\/a> adreson sfidat kryesore n\u00eb fush\u00ebn e pron\u00ebsis\u00eb duke synuar rritjen e qart\u00ebsis\u00eb juridike, zvog\u00eblimin e informalitetit dhe forcimin e mekanizmave institucional\u00eb p\u00ebr zbatimin efektiv t\u00eb t\u00eb drejtave pron\u00ebsore. Nd\u00ebrkoh\u00eb, <a href=\"https:\/\/prishtinaonline.com\/uploads\/programi_i_kosoves_per_barazi_gjinore_2020-2024_-_shqip_-_final.pdf\">Programi i Kosov\u00ebs p\u00ebr Barazi Gjinore<\/a> 2020-2024 pati sh\u00ebrbyer si orientim politik p\u00ebr integrimin e barazis\u00eb gjinore n\u00eb t\u00eb gjitha politikat publike, duke v\u00ebn\u00eb theks t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb te fuqizimi ekonomik i grave, avancimi i mir\u00ebqenies sociale, transformimi i roleve gjinore dhe p\u00ebrmir\u00ebsimi i qasjes n\u00eb drejt\u00ebsi dhe siguri.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Procedura trash\u00ebgimore dhe roli i noteris\u00eb n\u00eb rastet e heqjes dor\u00eb nga trash\u00ebgimia<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sistemi noterial n\u00eb Republik\u00ebn e Kosov\u00ebs rregullohet me <a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDetail.aspx?ActID=18334\">Ligjin p\u00ebr Noterin\u00eb<\/a>, i miratuar n\u00eb vitin 2018.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb nd\u00ebr kompetencat thelb\u00ebsore t\u00eb noterit \u00ebsht\u00eb ushtrimi i veprimeve n\u00eb procedur\u00ebn jokontestimore\/trash\u00ebgimore, p\u00ebrfshir\u00eb shqyrtimin e pasuris\u00eb trash\u00ebgimore dhe nxjerrjen e aktvendimit p\u00ebr trash\u00ebgimi n\u00eb rastet jokontestimore.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Edhe pse shteti ka mund\u00ebsi ligjore ta nis\u00eb procedur\u00ebn e trash\u00ebgimis\u00eb, sipas noter\u00ebve, aktualisht kjo nuk praktikohet. Por, personat fizik paraqiten tek noteri me k\u00ebrkes\u00ebn p\u00ebr ta iniciuar procedur\u00ebn trash\u00ebgimore. T\u00eb gjith\u00eb noter\u00ebt e intervistuar pajtohen se n\u00eb 90-95% t\u00eb rasteve jan\u00eb trash\u00ebgimtar\u00ebt burra ata q\u00eb paraqiten pran\u00eb zyr\u00ebs noteriale me k\u00ebt\u00eb k\u00ebrkes\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cRastet e vetme kur k\u00ebt\u00eb procedur\u00eb e iniciojn\u00eb vajzat \u00ebsht\u00eb kur nuk kan\u00eb v\u00eblla\u201d, shton noteri dhe ligj\u00ebruesi i s\u00eb drejt\u00ebs pron\u00ebsore Isuf Jahmurati.<\/p>\n\n\n\n<p>Pjes\u00ebmarr\u00ebs n\u00eb procedur\u00eb konsiderohen propozuesi, personat p\u00ebr t\u00eb drejtat e t\u00eb cil\u00ebve vendoset, si dhe organet shtet\u00ebrore t\u00eb autorizuara. N\u00eb Kosov\u00eb, trash\u00ebgimtar\u00ebt zakonisht i deklaron trash\u00ebgimtari q\u00eb e ka iniciuar procedur\u00ebn dhe q\u00eb i nxjerr dokumentet e nevojshme p\u00ebr hapjen e saj.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cPersoni q\u00eb e nis procedur\u00ebn e trash\u00ebgimis\u00eb e ka n\u00eb dor\u00eb p\u00ebrfshirjen ose mos-p\u00ebrfshirjen e trash\u00ebgimtar\u00ebve dhe pik\u00ebrisht k\u00ebtu fillon problemi\u201d, thot\u00eb Naim \u00c7elaj, Avokat i Popullit.<\/p>\n\n\n\n<p>Me paraqitjen e k\u00ebrkes\u00ebs, noteri e hap procedur\u00ebn trash\u00ebgimore dhe k\u00ebrkon dokumentacionin p\u00ebrkat\u00ebs. Dokumenti kryesor \u00ebsht\u00eb aktvdekja, e cila nxirret n\u00eb Zyr\u00ebn e Gjendjes Civile n\u00eb komun\u00ebn ku ka jetuar personi i ndjer\u00eb. Aktvdekja p\u00ebrmban t\u00eb dh\u00ebnat identifikuese t\u00eb personit t\u00eb ndjer\u00eb si dhe t\u00eb dh\u00ebnat e regjistrimit n\u00eb librat amz\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00eb bashku me aktvdekjen duhet t\u00eb dor\u00ebzohen dokumentet p\u00ebrcjell\u00ebse, si ekstraktet e lindjes p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb trash\u00ebgimtar\u00ebt, dokumentacioni q\u00eb d\u00ebshmon pron\u00ebsin\u00eb mbi pasurit\u00eb e paluajtshme dhe t\u00eb luajtshme, si dhe dokumentet q\u00eb provojn\u00eb mas\u00ebn trash\u00ebgimore.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb disa komuna, kur trash\u00ebgimtari n\u00ebnshkruan formularin p\u00ebr nxjerrjen e aktvdekjes, ai n\u00ebnshkruan edhe deklarat\u00eb n\u00ebn p\u00ebrgjegj\u00ebsi t\u00eb plot\u00eb penale, ose sjell dy d\u00ebshmitar\u00eb. N\u00eb Komun\u00ebn e Prishtin\u00ebs, p\u00ebr shembull, aplikuesi deklaron se i ka njoftuar t\u00eb gjith\u00eb trash\u00ebgimtar\u00ebt dhe se nuk ka fshehur asnj\u00eb trash\u00ebgimtar, si dhe se \u00e7do deklarim i pav\u00ebrtet\u00eb ose i pasakt\u00eb p\u00ebrb\u00ebn vep\u00ebr penale. Ky dokument jepet nga komuna dhe n\u00ebnshkruhet aty.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cK\u00ebrkesa e d\u00ebshmis\u00eb s\u00eb vdekjes dhe ku paraqiten trash\u00ebgimtar\u00ebt b\u00ebhet me shkrim me dor\u00eb\u201d, pohon udh\u00ebheq\u00ebsja e Sektorit p\u00ebr Regjistrim Civil n\u00eb Komun\u00ebn e Prishtin\u00ebs, Shk\u00ebndije Krasniqi.<\/p>\n\n\n\n<p>Nd\u00ebrsa komuna t\u00eb tjera, si Komuna e Vushtrris\u00eb, k\u00ebrkojn\u00eb q\u00eb aplikuesi deklarat\u00ebn n\u00ebn betim ta b\u00ebj\u00eb pran\u00eb noterit dhe ta sjell\u00eb n\u00eb komun\u00eb. Pra, nuk ekziston nj\u00eb praktik\u00eb e unifikuar n\u00eb nivel vendi p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje.<\/p>\n\n\n\n<p>Agjencia e Regjistrimit Civil dhe Ministria e Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme, p\u00ebrkund\u00ebr insistimit dhe pritjes p\u00ebr kat\u00ebr jav\u00eb, kan\u00eb refuzuar t\u00eb p\u00ebrgjigjen lidhur me at\u00eb se n\u00eb cil\u00ebn faz\u00eb ndodhet procesi i digjitalizimit t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb gjendjes civile, si dhe pse aktvdekjet ende nuk l\u00ebshohen sipas detyr\u00ebs zyrtare nga k\u00ebto institucione (ex-officio) pas vdekjes s\u00eb personit, apo s\u00eb paku pse noter\u00ebt nuk kan\u00eb qasje n\u00eb t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr verifikimin e aktvdekjeve gjat\u00eb procedurave trash\u00ebgimore.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKur vijn\u00eb tek ne, ne e marrim list\u00ebn e trash\u00ebgimtar\u00ebve ashtu si\u00e7 shkruhet n\u00eb Aktin e Vdekjes. Nuk kemi m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr ta verifikuar\u201d, thot\u00eb noterja nga Lipjani, Ariana Demolli.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb rastet kur nuk ka kontest nd\u00ebrmjet trash\u00ebgimtar\u00ebve, noteri zhvillon procedur\u00ebn, konstaton rrethin e trash\u00ebgimtar\u00ebve ligjor\u00eb ose testamentar\u00eb, evidenton pasurin\u00eb trash\u00ebgimore dhe nxjerr aktvendim p\u00ebr trash\u00ebgimin\u00eb, i cili ka fuqi dokumenti publik dhe mund t\u00eb jet\u00eb dokument p\u00ebrmbarimor.<\/p>\n\n\n\n<p>Pas inicimit t\u00eb procedur\u00ebs, akti noterial publikohet n\u00eb Gazet\u00ebn Zyrtare, ku q\u00ebndron p\u00ebr 30 dit\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb publikim p\u00ebrfshihen t\u00eb dh\u00ebnat p\u00ebr personin p\u00ebr t\u00eb cilin \u00ebsht\u00eb iniciuar procedura, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb verifikohet n\u00ebse ekziston ndonj\u00eb person tjet\u00ebr q\u00eb pretendon t\u00eb drejt\u00eb n\u00eb trash\u00ebgimi, apo n\u00ebse ekzistojn\u00eb borxhe t\u00eb trash\u00ebgiml\u00ebn\u00ebsit.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Gjat\u00eb procedur\u00ebs trash\u00ebgimore, t\u00eb gjith\u00eb trash\u00ebgimtar\u00ebt duhet t\u00eb informohen nga noteri p\u00ebr t\u00eb drejtat dhe detyrimet e tyre lidhur me pasurin\u00eb e trash\u00ebgiml\u00ebn\u00ebsit. Pas deklarimit t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb trash\u00ebgimtar\u00ebve n\u00ebse duan ta pranojn\u00eb trash\u00ebgimin\u00eb, ta cedojn\u00eb pjes\u00ebn e tyre n\u00eb favor t\u00eb ndonj\u00eb trash\u00ebgimtari tjet\u00ebr apo t\u00eb heqin dor\u00eb nga prona, shpallet akti noterial p\u00ebr trash\u00ebgimin\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00ebse gjat\u00eb procedur\u00ebs lind kontest lidhur me t\u00eb drejt\u00ebn trash\u00ebgimore apo me faktet relevante, \u00e7\u00ebshtja mund t\u00eb udh\u00ebzohet p\u00ebr zgjidhje n\u00eb procedur\u00eb kontestimore n\u00eb gjykat\u00eb, nd\u00ebrsa jokontestimorja nd\u00ebrpritet.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Heqja dor\u00eb nga trash\u00ebgimia dhe cedimi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Brenda procedur\u00ebs trash\u00ebgimore, trash\u00ebgimtari ka t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb deklaroj\u00eb heqjen dor\u00eb nga trash\u00ebgimia. Kjo deklarat\u00eb jepet para noterit dhe p\u00ebrfshihet n\u00eb aktin noterial, duke u b\u00ebr\u00eb pjes\u00eb e dokumentacionit zyrtar t\u00eb l\u00ebnd\u00ebs. Heqja dor\u00eb n\u00ebnkupton se trash\u00ebgimtari (vet) p\u00ebrjashtohet nga pjes\u00ebmarrja n\u00eb ndarjen e pasuris\u00eb dhe konsiderohet sikur nuk ka qen\u00eb trash\u00ebgimtar n\u00eb at\u00eb pjes\u00eb. M\u00eb s\u00eb shpeshti heqja dor\u00eb realizohet n\u00eb favor t\u00eb trash\u00ebgimtar\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb (zakonisht e motrave n\u00eb favor t\u00eb v\u00ebllez\u00ebrve), \u00e7ka n\u00eb aspekt juridik n\u00ebnkupton cedim t\u00eb pjes\u00ebs trash\u00ebgimore. Cedimi \u00ebsht\u00eb transferim i trash\u00ebgimis\u00eb tek nj\u00eb trash\u00ebgimtar tjet\u00ebr, me deklarim t\u00eb qart\u00eb dhe t\u00eb formalizuar para noterit.<\/p>\n\n\n\n<p>Kjo praktik\u00eb konfirmohet edhe nga p\u00ebrvoja e noter\u00ebve. Ardi Behrami, noter n\u00eb Fush\u00eb Kosov\u00eb dhe Besmir Juniku noter n\u00eb Suharek\u00eb thon\u00eb se n\u00eb mbi 90% t\u00eb rasteve t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb q\u00eb i kan\u00eb trajtuar, grat\u00eb heqin dor\u00eb nga e drejta p\u00ebr trash\u00ebgimi dhe zakonisht ia cedojn\u00eb pjes\u00ebn e tyre v\u00ebllaut.<\/p>\n\n\n\n<p>Deklarimet trash\u00ebgimore jan\u00eb t\u00eb parevokueshme, p\u00ebrve\u00e7se n\u00eb gjykat\u00eb, ku pala duhet t\u00eb arrij\u00eb t\u00eb d\u00ebshmoj\u00eb se deklarat\u00ebn e ka dh\u00ebn\u00eb n\u00ebn presion, k\u00ebrc\u00ebnim apo lajthim. Teksa e tregon k\u00ebt\u00eb, Avokati i Popullit, Naim \u00c7elaj, thot\u00eb se proceset gjyq\u00ebsore shpesh jan\u00eb t\u00eb pafavorshme p\u00ebr grat\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cN\u00eb nj\u00eb analiz\u00eb t\u00eb m\u00ebhershme t\u00eb Avokatit t\u00eb Popullit ka rezultuar se p\u00ebrfundimi i nj\u00eb procesi civil pron\u00ebsor mund t\u00eb zgjas\u00eb mesatarisht deri n\u00eb tet\u00eb vjet. Kjo \u00ebsht\u00eb e papranueshme\u201d, thot\u00eb ai, duke iu referuar mosefikasitetit t\u00eb gjykatave.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb shembull i till\u00eb \u00ebsht\u00eb <a href=\"https:\/\/qika.org\/shyhrete-berisha-fiton-perfundimisht-te-drejten-pronesore-mbi-shtepine\/\">rasti i Shyhrete Berish\u00ebs<\/a>, e cila pas 20 vitesh betej\u00eb ligjore me familjen e bashk\u00ebshortit, arriti ta fitoj\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn mbi sht\u00ebpin\u00eb ku kishte jetuar me bashk\u00ebshortin dhe f\u00ebmij\u00ebt e saj, t\u00eb cil\u00ebt u vran\u00eb gjat\u00eb luft\u00ebs s\u00eb fundit n\u00eb Kosov\u00eb. Ajo kishte paditur familjen e bashk\u00ebshortit, pasi nuk po i lejonin t\u00eb ushtronte t\u00eb drejt\u00ebn e saj mbi pron\u00ebn.<\/p>\n\n\n\n<p>Noter\u00ebt n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi hezitojn\u00eb t\u00eb flasin p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet q\u00eb lidhen me trash\u00ebgimin\u00eb. Kjo u reflektua edhe gjat\u00eb realizimit t\u00eb k\u00ebtij hulumtimi. Nga gjithsej 128 noter\u00eb t\u00eb kontaktuar n\u00eb gjith\u00eb Kosov\u00ebn p\u00ebr t\u00eb zhvilluar intervista lidhur me procedurat trash\u00ebgimore dhe praktik\u00ebn e heqjes dor\u00eb nga trash\u00ebgimia, vet\u00ebm shtat\u00eb prej tyre pranuan t\u00eb flasin p\u00ebr k\u00ebt\u00eb tem\u00eb. Ky nivel i ul\u00ebt i pjes\u00ebmarrjes tregon nj\u00eb hezitim t\u00eb konsideruesh\u00ebm p\u00ebr ta trajtuar publikisht k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje, e cila shpesh lidhet me dinamika t\u00eb ndjeshme familjare dhe norma patriarkale t\u00eb rr\u00ebnjosura n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb e Kosov\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Heqja dor\u00eb nga prona nuk \u00ebsht\u00eb vendim i lir\u00eb dhe i informuar i grave<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00eb gjitha k\u00ebto d\u00ebshmi tregojn\u00eb se heqja dor\u00eb nga prona nuk mund t\u00eb kuptohet si vullnet i lir\u00eb n\u00eb kuptimin klasik juridik, n\u00eb rastet kur ajo vjen si rezultat i rrethanave t\u00eb jashtme q\u00eb kufizojn\u00eb dhe kusht\u00ebzojn\u00eb zgjedhjen e grave. Heqja dor\u00eb nga trash\u00ebgimia nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb vendim i lir\u00eb, por nj\u00eb vendim q\u00eb buron nga marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb bazuara n\u00eb hierarki dhe nga nj\u00eb kultur\u00eb q\u00eb u ka m\u00ebsuar vajzave se sakrifica \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e natyrshme e rolit t\u00eb tyre n\u00eb familje.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Edi Gusia nga Agjencia p\u00ebr Barazi Gjinore thot\u00eb se \u00e7\u00ebshtja e pron\u00ebs nd\u00ebr t\u00eb tjera \u00ebsht\u00ebedhe munges\u00eb e informimit dhe njohjes. Ajo thot\u00eb se bindja se prona u takon djemve nuk krijohet n\u00eb momentin e ndarjes s\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb, por nd\u00ebrtohet gradualisht brenda familjes dhe ushqehet n\u00eb \u00e7do qeliz\u00eb t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Kjo bindje riprodhohet p\u00ebrmes praktikave t\u00eb p\u00ebrditshme, normave kulturore dhe roleve gjinore t\u00eb brend\u00ebsuara, duke e b\u00ebr\u00eb p\u00ebrjashtimin e grave nga prona t\u00eb duket si di\u00e7ka e natyrshmeN\u00eb k\u00ebt\u00eb proces, edhe sistemi arsimor luan rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebrmes munges\u00ebs s\u00eb veprimit. Duke d\u00ebshtuar vazhdimisht n\u00eb integrimin e perspektiv\u00ebs gjinore n\u00eb edukim, sistemi ka d\u00ebshtuar edhe n\u00eb sfidimin e k\u00ebsaj narrative shoq\u00ebrore.<\/p>\n\n\n\n<p>Arrita Rezniqi, hulumtuese n\u00eb IKD dhe e angazhuar n\u00eb Qendr\u00ebn p\u00ebr Ndihm\u00eb Juridike Falas, e cila, duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb p\u00ebrvoj\u00ebn e saj me qindra raste &#8211; ku mbi 40% e p\u00ebrfituesve t\u00eb ndihm\u00ebs juridike jan\u00eb gra &#8211; e vendos k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje n\u00eb kufirin e paqart\u00eb mes zgjedhjes dhe kusht\u00ebzimit.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cN\u00eb praktik\u00eb heqja dor\u00eb nga trash\u00ebgimia nuk \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb rezultat i nj\u00eb vendimi t\u00eb informuar dhe t\u00eb mir\u00ebpeshuar, por shpesh lidhet me munges\u00ebn e njohurive p\u00ebr t\u00eb drejtat, me frik\u00ebn nga konfliktet familjare dhe me kusht\u00ebzimin e mb\u00ebshtetjes familjare\u201d, thot\u00eb Rezniqi.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn linj\u00eb, noteri n\u00eb Vushtrri, Isuf Jahmurati, thekson se tema e trash\u00ebgimis\u00eb mbetet tabu dhe rrall\u00eb diskutohet brenda familjes apo shoq\u00ebris\u00eb ton\u00eb. Ai thot\u00eb se p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e t\u00eb drejtave trash\u00ebgimore nuk kemi diskutim t\u00eb mjaftuesh\u00ebm brenda familjes apo brenda sistemit arsimor dhe shoq\u00ebror.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cGrat\u00eb kryesisht informohen p\u00ebr t\u00eb drejtat e tyre vet\u00ebm kur mb\u00ebrrijn\u00eb n\u00eb nj\u00eb mosh\u00eb t\u00eb shtyer dhe at\u00ebher\u00eb kur ve\u00e7se ka filluar procesi te noteri\u201d, thot\u00eb Jahmurati.<\/p>\n\n\n\n<p>R\u00ebnd\u00ebsia e informimit t\u00eb drejt\u00eb juridik n\u00eb k\u00ebt\u00eb proces \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsore. Si\u00e7 thekson avokatja Vjosa Shkodra informimi i pal\u00ebve \u00ebsht\u00eb shum\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAta le t\u00eb merren vesh si t\u00eb duan, por duhen t\u00eb jen\u00eb t\u00eb informuar drejt\u00eb juridikisht nga profesionist\u00ebt\u201d, u shpreh Shkodra.<\/p>\n\n\n\n<p>Megjithat\u00eb, p\u00ebrvojat e grave tregojn\u00eb se ky standard shpesh nuk p\u00ebrmbushet n\u00eb praktik\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Hamidja* duke na treguar p\u00ebrvoj\u00ebn e saj n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt thot\u00eb se i ka pes\u00eb v\u00ebllez\u00ebr dhe kur e kan\u00eb nda tok\u00ebn i kan\u00eb ftuar at\u00eb dhe motr\u00ebn e saj te noteri n\u00eb Podujev\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNa ka vet \u00e7ka po ja u merr mendja, apo merrni hise a s\u2019po merrni. Nuk ka zgjat ma shum\u00eb, as t\u00eb drejta as informata di\u00e7ka. Ve\u00e7 kemi n\u00ebnshkru\u201d, tregon ajo.<\/p>\n\n\n\n<p>Aktivistja Dea Fetiu thekson se shum\u00eb noter\u00eb nuk iu tregojn\u00eb grave t\u00eb drejtat dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb q\u00eb ato i kan\u00eb n\u00eb momentin q\u00eb e n\u00ebnshkruajn\u00eb nj\u00eb deklarat\u00eb t\u00eb heqjes dor\u00eb nga pasuria dhe se n\u00ebse heq\u00eb dor\u00eb nj\u00ebher\u00eb ajo \u00ebsht\u00eb e parevokueshme.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cGrat\u00eb presin n\u00eb rend me or\u00eb dhe n\u00eb fund atyre iu jepet nj\u00eb let\u00ebr q\u00eb nuk e kuptojn\u00eb se \u00e7far\u00eb shkruhet dhe detyrohen ta n\u00ebnshkruajn\u00eb shpejt\u00eb pa e ditur p\u00ebrmbajtjen\u201d, thot\u00eb Fetiu.<\/p>\n\n\n\n<p>Aktivistja dhe drejtorja e Qendr\u00ebs p\u00ebr Barazi dhe Drejt\u00ebsi, Tringa Kasumi vler\u00ebson se noter\u00ebt rolin e tyre n\u00eb k\u00ebt\u00eb proces e perceptojn\u00eb kryesisht si teknik dhe procedural. \u201cKjo gj\u00eb q\u00eb ndikon drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si u qasen rasteve dhe grave, si dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si i informojn\u00eb ato p\u00ebr t\u00eb drejtat e tyre dhe p\u00ebr pasojat q\u00eb mund t\u00eb sjell\u00eb heqja dor\u00eb nga prona\u201d, shton Kasumi.<\/p>\n\n\n\n<p>Lidhur me k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje nga Oda e Noter\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs thon\u00eb se informimi i pal\u00ebve nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm praktik\u00eb e mir\u00eb, por obligim ligjor para se gjithash. Ata na sqarojn\u00eb se gjat\u00eb deklarimit p\u00ebr heqje dor\u00eb, noteri obligohet t\u00eb zhvilloj\u00eb bised\u00eb individuale me trash\u00ebgimtarin p\u00ebr t\u00eb verifikuar se ai e kupton t\u00eb drejt\u00ebn e tij, arsyet e heqjes dor\u00eb dhe faktin se deklarata \u00ebsht\u00eb e parevokueshme.<\/p>\n\n\n\n<p>Ministria e Drejt\u00ebsis\u00eb, deri n\u00eb publikimin e k\u00ebtij artikulli, nuk ka ofruar p\u00ebrgjigje lidhur me k\u00ebt\u00eb dhe \u00e7\u00ebshtje t\u00eb nd\u00ebrlidhura.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cGjat\u00eb gjith\u00eb procedur\u00ebs, noteri i udh\u00ebzon, paralajm\u00ebron dhe k\u00ebshillon pal\u00ebt p\u00ebr pasojat juridike t\u00eb veprimeve t\u00eb tyre\u201d, thuhet n\u00eb p\u00ebrgjigj\u00ebn e Od\u00ebs s\u00eb Noter\u00ebve.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prona si baz\u00eb e (pa)siguris\u00eb s\u00eb grave<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb Kosov\u00eb, prona mbetet nj\u00eb nga arsyet kryesore t\u00eb pasiguris\u00eb ekonomike p\u00ebr grat\u00eb. Ky dimension b\u00ebhet edhe m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb nj\u00eb kontekst t\u00eb karakterizuar nga pabarazi t\u00eb thella gjinore n\u00eb tregun e pun\u00ebs. Sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb Agjencis\u00eb s\u00eb Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs, shkalla e pun\u00ebsimit t\u00eb grave mbetet duksh\u00ebm m\u00eb e ul\u00ebt se ajo e burrave &#8211; rreth 20%, nd\u00ebrsa shkalla e jo-aktivitetit ekonomik p\u00ebr grat\u00eb \u00ebsht\u00eb jasht\u00ebzakonisht e lart\u00eb, 74,2% n\u00eb vitin 2024. Kjo n\u00ebnkupton se shumica e grave nuk jan\u00eb pjes\u00eb aktive e tregut t\u00eb pun\u00ebs dhe nuk kan\u00eb t\u00eb ardhura t\u00eb q\u00ebndrueshme. Por edhe p\u00ebr grat\u00eb e pun\u00ebsuara, siguria ekonomike mbetet e brisht\u00eb. Ato jan\u00eb m\u00eb t\u00eb ekspozuara ndaj diskriminimit, pun\u00ebs pa kontrata dhe munges\u00ebs s\u00eb mbrojtjes sociale. P\u00ebr m\u00eb keq, n\u00eb pothuajse t\u00eb gjith\u00eb sektor\u00ebt e tregut n\u00eb Kosov\u00eb, grat\u00eb paguhen m\u00eb pak se burrat.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cMungesa e pron\u00ebsis\u00eb kufizon edhe mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr zhvillim ekonomik, pasi grat\u00eb kan\u00eb m\u00eb pak mund\u00ebsi ta p\u00ebrdorin pron\u00ebn si garanci p\u00ebr kredi, p\u00ebr zhvillimin e nj\u00eb biznesi apo p\u00ebr mund\u00ebsi t\u00eb tjera financiare\u201d, thot\u00eb Arrita Rezniqi nga IKD.<\/p>\n\n\n\n<p>Drita* nga Podujeva, e cila bashk\u00eb me vajz\u00ebn e saj udh\u00ebheq nj\u00eb biznes t\u00eb vog\u00ebl, flet p\u00ebr ndikimin q\u00eb e ka mos marrje e pron\u00ebs. Ajo thot\u00eb se posedimi i pron\u00ebs do t\u2019i kishte ndihmuar p\u00ebr rritjen e biznesit t\u00eb saj.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKur ke nj\u00eb pron\u00eb apo pasuri i ke dyert e hapura gjithkund, sidomos te bankat sepse e ke nj\u00eb lloj garancie. E un\u00eb k\u00ebt\u00eb garanci nuk e kam. Me dasht\u00eb me marr\u00eb nj\u00eb kredi m\u00eb duhet me lut\u00eb e me bind burrin me hi garantues\u201d, thot\u00eb ajo.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb realitet socio-ekonomik, mungesa e pron\u00ebs i vendos grat\u00eb n\u00eb nj\u00eb pozit\u00eb t\u00eb vazhdueshme pasigurie. N\u00eb praktik\u00eb, kjo do t\u00eb thot\u00eb se ato mbesin t\u00eb varura nga familja e origjin\u00ebs apo nga partneri. Aktivistja Dea Fetiu mendon se prona \u00ebsht\u00eb siguri dhe presioni p\u00ebr heqje dor\u00eb nga prona \u00ebsht\u00eb dhun\u00eb ekonomike.<\/p>\n\n\n\n<p>Nd\u00ebrkaq, Arrita Rezniqi thot\u00eb se heqja dor\u00eb nga prona e rrit edhe ekspozimin e grave ndaj formave t\u00eb ndryshme t\u00eb dhun\u00ebs n\u00eb familje. Sipas saj, mungesa e burimeve t\u00eb pavarura ekonomike kufizon mund\u00ebsin\u00eb e tyre p\u00ebr t\u2019u larguar nga situata abuzive.<\/p>\n\n\n\n<p>Prona \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb nga mekanizmat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb mbrojtjes kund\u00ebr dhun\u00ebs n\u00eb baz\u00eb gjinore. Kur grat\u00eb nuk kan\u00eb sht\u00ebpi, tok\u00eb apo pasuri n\u00eb emrin e tyre, largimi nga marr\u00ebdh\u00ebniet e dhunshme b\u00ebhet v\u00ebshtir\u00eb i mundur. Dhuna p\u00ebrve\u00e7se nga frika apo kontrolli emocional, mir\u00ebmbahen n\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe nga varf\u00ebria dhe mungesa e qasjes n\u00eb t\u00eb ardhura p\u00ebr grat\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb munges\u00eb t\u00eb nj\u00eb baze materiale, shum\u00eb gra detyrohen t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb dhunshme sepse pa pron\u00eb nuk kan\u00eb ku t\u00eb shkojn\u00eb, dhe pa pun\u00eb apo t\u00eb keqpaguara nuk kan\u00eb mjete p\u00ebr t\u00eb siguruar strehim, mb\u00ebshtetje p\u00ebr vet\u00ebn dhe p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cPo e marr\u00eb shembull veten. Sot me dasht\u00eb me u nda nga burri, un\u00eb nuk mundem. A e din pse? Nuk kam ku me shku. E kam kry fakultetin dhe punoj, por vet\u00eb s\u2019mundem me ja dal\u00eb me i rrit tre f\u00ebmij\u00eb, me i shkollu, me pagu qira dhe ushqimin\u201d, thot\u00eb Rrezarta*, duke shtuar se po ta kishte trash\u00ebguar nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb pron\u00ebs nga baba i saj, nuk do t\u00eb ishte e n\u00ebnshtruar, por do t\u00eb kishte tjet\u00ebr rol dhe r\u00ebnd\u00ebsi n\u00eb familje.<\/p>\n\n\n\n<p>Mohimi i t\u00eb drejt\u00ebs n\u00eb trash\u00ebgimi i vendos grat\u00eb n\u00eb nj\u00eb cik\u00ebl t\u00eb vazhduesh\u00ebm cenueshm\u00ebrie, ku zgjedhjet e tyre personale dhe profesionale ndikohen drejtp\u00ebrdrejt nga mungesa e siguris\u00eb financiare. Profesorja Linda Gusia e vendos k\u00ebt\u00eb fenomen n\u00eb kontekst t\u00eb funksionimit t\u00eb sistemit ekonomiko-shoq\u00ebror aktual, duke theksuar se \u201cfatkeq\u00ebsisht po jetojm\u00eb n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri super-kapitaliste ku siguria ekonomike \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme, prandaj, edhe lufta p\u00ebr trash\u00ebgimi b\u00ebhet m\u00eb e vrazhd\u00eb\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb linj\u00eb me t\u00eb dh\u00ebnat e Agjencis\u00eb Kadastrale t\u00eb Kosov\u00ebs, t\u00eb cilat tregojn\u00eb se burimi kryesor i pronave t\u00eb regjistruara n\u00eb em\u00ebr t\u00eb grave jan\u00eb blerjet, profesorja Gusia thekson se mungesa e trash\u00ebgimis\u00eb i detyron grat\u00eb t\u00eb hyjn\u00eb n\u00eb cikle t\u00eb vazhdueshme kredish, duke paguar interesa t\u00eb larta p\u00ebr t\u00eb siguruar nj\u00eb stabilitet ekonomik q\u00eb p\u00ebr burrat shpesh ekziston si privilegj gjinor.<br><br>P\u00ebrvojat e grave jan\u00eb d\u00ebshmi se heqja dor\u00eb nga prona \u00ebsht\u00eb vendim q\u00eb kusht\u00ebzohet dhe form\u00ebsohet nga rrethanat shoq\u00ebrore, dhe p\u00ebrkeq\u00ebsohet nga mang\u00ebsit\u00eb procedurale e institucionale. Andaj, adresimi i k\u00ebsaj \u00e7\u00ebshtje k\u00ebrkon nd\u00ebrhyrje t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt nga shteti.<\/p>\n\n\n\n<p>Avokati i Popullit Naim \u00c7elaj thot\u00eb se shteti ka ende shum\u00eb pun\u00eb p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, nd\u00ebrsa avokatja Vjosa Shkodra thekson r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e masave afirmative dhe nevoj\u00ebs p\u00ebr v\u00ebmendjeje t\u00eb shtuar institucionale ndaj t\u00eb drejtave pron\u00ebsore t\u00eb grave.<br><br>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, rekomandimet n\u00eb vijim t\u00eb p\u00ebrpiluara nga QIKA synojn\u00eb t\u00eb adresojn\u00eb aspektet ligjore, procedurale dhe shoq\u00ebrore q\u00eb duhet t\u00eb trajtohen, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb garantohet realizimi efektiv i t\u00eb drejtave pron\u00ebsore dhe trash\u00ebgimore t\u00eb grave.<\/p>\n\n\n\n<p><em>*Identiteti i grave q\u00eb kan\u00eb ndar\u00eb p\u00ebrvojat e tyre \u00ebsht\u00eb koduar nga QIKA, me q\u00ebllim t\u00eb mbrojtjes s\u00eb privat\u00ebsis\u00eb dhe siguris\u00eb s\u00eb tyre.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>QIKA rekomandon q\u00eb:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; T\u00eb hartohet nj\u00eb mas\u00eb afirmative n\u00eb p\u00ebrputhje me Ligjin p\u00ebr Barazi Gjinore, p\u00ebrmes shtimit t\u00eb nj\u00eb klauzole n\u00eb Ligjin p\u00ebr Trash\u00ebgimin\u00eb dhe atij p\u00ebr Procedur\u00ebn Jo-kontestimore, e cila mund\u00ebson q\u00eb deklaratat e grave p\u00ebr heqje dor\u00eb nga trash\u00ebgimia t\u00eb mund t\u00eb revokohen brenda nj\u00eb periudhe 3-vje\u00e7are, me q\u00ebllim mbrojtjen e tyre nga presioni dhe pabarazit\u00eb strukturore.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Ligji p\u00ebr Familjen t\u00eb amendohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb prona e bler\u00eb gjat\u00eb martes\u00ebs t\u00eb regjistrohet automatikisht n\u00eb em\u00ebr t\u00eb t\u00eb dy bashk\u00ebshort\u00ebve.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; T\u00eb funksionalizohet plot\u00ebsisht sistemi i trungut familjar n\u00eb regjistrat civil\u00eb dhe t\u00eb krijohet nj\u00eb databaz\u00eb e qasshme p\u00ebr noter\u00ebt, gjykatat civile dhe institucionet e tjera relevante, p\u00ebr t\u00eb siguruar transparenc\u00eb dhe rritje t\u00eb efikasitetit n\u00eb procedurat pron\u00ebsore e trash\u00ebgimore.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; T\u00eb zbatohet plot\u00ebsisht obligimi ligjor q\u00eb procedurat trash\u00ebgimore t\u00eb nisin ex-officio nga shteti: Agjencia e Regjistrimit Civil t\u00eb d\u00ebrgoj\u00eb akt-vdekjen n\u00eb Od\u00ebn e Noter\u00ebve, e cila pastaj e procedon te noter\u00ebt e komun\u00ebs respektive p\u00ebr thirrjen e pal\u00ebve n\u00eb procedur\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Derisa t\u00eb nis zbatimi i plot\u00eb i procedur\u00ebs trash\u00ebgimore ex-officio, t\u00eb unifikohet praktika q\u00eb \u00e7do person q\u00eb k\u00ebrkon aktvdekjen me q\u00ebllim t\u00eb inicimit t\u00eb procedur\u00ebs s\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb para noterit ose gjyqtarit, t\u00eb obligohet t\u00eb jap\u00eb deklarat\u00eb t\u00eb betimit, n\u00ebn p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb penale, se nuk po fsheh ndonj\u00eb trash\u00ebgimtar t\u00eb njohur. Kjo deklarat\u00eb duhet t\u00eb noterizohet dhe t\u00eb b\u00ebhet dokument i detyruesh\u00ebm hyr\u00ebs n\u00eb dosjen trash\u00ebgimore, si mas\u00eb mbrojt\u00ebse p\u00ebr t\u00eb parandaluar p\u00ebrjashtimin e grave nga trash\u00ebgimia.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u00c7do trash\u00ebgimtar q\u00eb d\u00ebshiron t\u00eb heq\u00eb dor\u00eb nga trash\u00ebgimia t\u00eb jap\u00eb deklarat\u00eb n\u00eb nj\u00eb seanc\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb para noterit ose gjykat\u00ebsit, pas informimit t\u00eb plot\u00eb p\u00ebr t\u00eb drejtat dhe pasojat juridike.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Ministria e Drejt\u00ebsis\u00eb t\u00eb forcoj\u00eb mbik\u00ebqyrjen sistematike t\u00eb pun\u00ebs s\u00eb noter\u00ebve, duke siguruar praktika konsistente, respektim t\u00eb standardeve procedurale dhe shmangie t\u00eb praktikave diskriminuese n\u00eb trajtimin e grave.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Ministria e Drejt\u00ebsis\u00eb t\u00eb organizoj\u00eb trajnime t\u00eb detyrueshme p\u00ebr noter\u00ebt mbi dimensionin gjinor t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb dhe t\u00eb drejtave pron\u00ebsore, me fokus n\u00eb identifikimin e presionit, pabarazis\u00eb dhe situatave t\u00eb cenueshm\u00ebris\u00eb s\u00eb grave.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Ministria e Drejt\u00ebsis\u00eb, p\u00ebrkat\u00ebsisht Agjencia p\u00ebr Ndihm\u00eb Juridike Falas, t\u00eb prioritizoj\u00eb trajtimin e rasteve t\u00eb grave q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb ndihm\u00eb juridike n\u00eb \u00e7\u00ebshtje pron\u00ebsore dhe trash\u00ebgimore, me q\u00ebllim rritjen e qasjes s\u00eb tyre efektive n\u00eb drejt\u00ebsi dhe mbrojtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb tyre.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; T\u00eb nd\u00ebrmerren masa gjith\u00ebkomb\u00ebtare p\u00ebr luftimin e informalitetit n\u00eb pron\u00ebsi, p\u00ebrfshir\u00eb rivitalizimin e kadastrit, thjeshtimin administrativ, heqjen e tarifave t\u00eb larta dhe harmonizimin e praktikave n\u00eb t\u00eb gjitha zyrat komunale t\u00eb kadastr\u00ebs p\u00ebr regjistrime t\u00eb sakta dhe t\u00eb barabarta.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Oda e Noter\u00ebve t\u00eb obligohet t\u00eb mbledh\u00eb dhe publikoj\u00eb \u00e7do vit t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb ndara sipas gjinis\u00eb mbi numrin e grave q\u00eb heqin dor\u00eb nga trash\u00ebgimia dhe aktet e tjera noteriale, p\u00ebr t\u00eb mund\u00ebsuar analiz\u00eb t\u00eb vazhdueshme dhe politik\u00ebb\u00ebrjen t\u00eb bazuar n\u00eb evidenc\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Agjencia Kadastrale dhe Agjencia e Statistikave t\u00eb mbledhin e publikojn\u00eb t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb ndara sipas gjinis\u00eb p\u00ebr pron\u00ebsin\u00eb dhe burimin e pron\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Agjencia Kadastrale t\u00eb rikthej pozit\u00ebn e Zyrtarit\/es p\u00ebr Barazi Gjinore, me mandat t\u00eb qart\u00eb p\u00ebr monitorimin e praktikave t\u00eb barabarta dhe adresimin e barrierave q\u00eb prekin grat\u00eb n\u00eb sistemin e pron\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; T\u00eb harmonizohet Ligji p\u00ebr Trash\u00ebgimin\u00eb me Ligjin p\u00ebr Familjen, duke njohur bashk\u00ebjetes\u00ebn jo martesore si t\u00eb barabart\u00eb me martes\u00ebn p\u00ebr q\u00ebllime trash\u00ebgimie pas 5 viteve bashk\u00ebjetes\u00eb ose 3 viteve n\u00ebse ka f\u00ebmij\u00eb, si dhe t\u00eb shqyrtohet mund\u00ebsia e regjistrimit vullnetar t\u00eb bashk\u00ebjetes\u00ebs sipas praktikave evropiane.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Ministria e Drejt\u00ebsis\u00eb, n\u00eb bashk\u00ebpunim me institucionet tjera relevante, duhet t\u00eb hartoj\u00eb dhe implementoj\u00eb nj\u00eb strategji t\u00eb detajuar dhe konkrete p\u00ebr avancimin e t\u00eb drejtave pron\u00ebsore t\u00eb grave, me fokus t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb t\u00eb drejtat trash\u00ebgimore. Strategjia duhet t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb masa ligjore, administrative dhe shoq\u00ebrore, si dhe t\u00eb p\u00ebrcaktoj\u00eb qart\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb institucionale, afatet kohore dhe mekanizmat e monitorimit p\u00ebr t\u00eb siguruar zbatimin e plot\u00eb dhe t\u00eb matsh\u00ebm t\u00eb saj.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Ministria e Arsimit duhet t\u00eb integroj\u00eb sistematikisht barazin\u00eb gjinore dhe edukimin pron\u00ebsor n\u00eb t\u00eb gjitha nivelet e kurrikul\u00ebs zyrtare, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb f\u00ebmij\u00ebt t\u00eb rriten me kuptimin e qart\u00eb se pron\u00ebsia dhe trash\u00ebgimia u takojn\u00eb nj\u00ebsoj grave dhe burrave. Edukimi i hersh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb drejtat pron\u00ebsore kontribuon n\u00eb ndryshimin e normave shoq\u00ebrore q\u00eb sot i vendosin grat\u00eb n\u00eb pozit\u00eb t\u00eb pafavorshme dhe krijon gjenerata t\u00eb reja me qasje t\u00eb barabart\u00eb ndaj pasuris\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Agjencia p\u00ebr Barazi Gjinore duhet t\u00eb hartoj\u00eb dhe zbatoj\u00eb nj\u00eb fushat\u00eb gjith\u00ebkomb\u00ebtare informuese q\u00eb adreson t\u00eb drejtat pron\u00ebsore dhe trash\u00ebgimore t\u00eb grave dhe burrave, duke p\u00ebrfshir\u00eb informim praktik, t\u00eb kuptuesh\u00ebm dhe t\u00eb qassh\u00ebm p\u00ebr komunitetin. Fushata duhet t\u00eb synoj\u00eb rritjen e nd\u00ebrgjegj\u00ebsimit publik, fuqizimin e grave p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar t\u00eb drejtat e tyre dhe parandalimin e praktikave diskriminuese brenda familjeve dhe komuniteteve.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"1\" class=\"wp-block-list\"><\/ol>\n\n\n\n<p>Shkruajn\u00eb Blenda Asllani, Anita Vllahiu dhe Medin\u00eb Dauti.<\/p>\n\n\n\n<p>Ky hulumtim \u00ebsht\u00eb publikuar n\u00eb form\u00eb t\u00eb gazet\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebn mund ta gjeni<strong> <a href=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Gazeta-Final-Print-a4-2.pdf\">k\u00ebtu.<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>___________________________________________________________________________________<\/p>\n\n\n\n<p>Ky publikim \u00ebsht\u00eb financuar nga Bashkimi Evropian. P\u00ebrmbajtja e tij \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi e vetme e QIKA dhe n\u00eb asnj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb nuk mund t\u00eb konsiderohet si q\u00ebndrim i Bashkimit Evropian ose BIRN-it.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"featured_media":12469,"template":"","class_list":["post-12464","thelle-post","type-thelle-post","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v23.5 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Heqja dor\u00eb nga trash\u00ebgimia s\u2019\u00ebsht\u00eb zgjedhje e lir\u00eb - QIKA<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Heqja dor\u00eb nga trash\u00ebgimia s\u2019\u00ebsht\u00eb zgjedhje e lir\u00eb - QIKA\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Vendimi i grave n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebr t\u00eb hequr dor\u00eb nga trash\u00ebgimia \u00ebsht\u00eb produkt i presionit familjar, normave shoq\u00ebrore, munges\u00ebs s\u00eb informimit dhe mang\u00ebsive institucionale q\u00eb kufizojn\u00eb lirin\u00eb e ushtrimit t\u00eb k\u00ebsaj t\u00eb drejte. Ani pse legjislacioni garanton barazi n\u00eb trash\u00ebgimi, k\u00ebrkesa apo vendimi p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb hisen bart kosto t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr grat\u00eb. Andaj, ato [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"QIKA\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-04-22T12:22:08+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/event-trashegimi-1-1024x379.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"379\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"41 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/\",\"url\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/\",\"name\":\"Heqja dor\u00eb nga trash\u00ebgimia s\u2019\u00ebsht\u00eb zgjedhje e lir\u00eb - QIKA\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/event-trashegimi-1-scaled.png\",\"datePublished\":\"2026-04-22T12:15:50+00:00\",\"dateModified\":\"2026-04-22T12:22:08+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/event-trashegimi-1-scaled.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/event-trashegimi-1-scaled.png\",\"width\":2560,\"height\":947},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/qika.org\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Heqja dor\u00eb nga trash\u00ebgimia s\u2019\u00ebsht\u00eb zgjedhje e lir\u00eb\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/qika.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/qika.org\/\",\"name\":\"QIKA\",\"description\":\"Qendra p\u00ebr Informim, Kritik\u00eb dhe Aksion\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/qika.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Heqja dor\u00eb nga trash\u00ebgimia s\u2019\u00ebsht\u00eb zgjedhje e lir\u00eb - QIKA","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Heqja dor\u00eb nga trash\u00ebgimia s\u2019\u00ebsht\u00eb zgjedhje e lir\u00eb - QIKA","og_description":"Vendimi i grave n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebr t\u00eb hequr dor\u00eb nga trash\u00ebgimia \u00ebsht\u00eb produkt i presionit familjar, normave shoq\u00ebrore, munges\u00ebs s\u00eb informimit dhe mang\u00ebsive institucionale q\u00eb kufizojn\u00eb lirin\u00eb e ushtrimit t\u00eb k\u00ebsaj t\u00eb drejte. Ani pse legjislacioni garanton barazi n\u00eb trash\u00ebgimi, k\u00ebrkesa apo vendimi p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb hisen bart kosto t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr grat\u00eb. Andaj, ato [&hellip;]","og_url":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/","og_site_name":"QIKA","article_modified_time":"2026-04-22T12:22:08+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":379,"url":"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/event-trashegimi-1-1024x379.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"41 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/","url":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/","name":"Heqja dor\u00eb nga trash\u00ebgimia s\u2019\u00ebsht\u00eb zgjedhje e lir\u00eb - QIKA","isPartOf":{"@id":"https:\/\/qika.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/event-trashegimi-1-scaled.png","datePublished":"2026-04-22T12:15:50+00:00","dateModified":"2026-04-22T12:22:08+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/#primaryimage","url":"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/event-trashegimi-1-scaled.png","contentUrl":"https:\/\/qika.org\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/event-trashegimi-1-scaled.png","width":2560,"height":947},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/qika.org\/thelle-post\/heqja-dore-nga-trashegimia-seshte-zgjedhje-e-lire\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/qika.org\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Heqja dor\u00eb nga trash\u00ebgimia s\u2019\u00ebsht\u00eb zgjedhje e lir\u00eb"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/qika.org\/#website","url":"https:\/\/qika.org\/","name":"QIKA","description":"Qendra p\u00ebr Informim, Kritik\u00eb dhe Aksion","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/qika.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/thelle-post\/12464","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/thelle-post"}],"about":[{"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/thelle-post"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12469"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/qika.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12464"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}