Alb Eng
Për QIKA
Lexime

Shkrimi si një akt feminist

QIKA 22.9.2021

Kur e them se nëse je grua, çdo lloj shkrimi është një akt feminist, ju mund të përmendni librat si 50 Shades of Grey ose ato librat udhëzues për të qenë e përsosur në secilën sferë, çfarëdo librash që shpesh nënshkruhen (por jo gjithmonë të shkruara) nga gratë. Dhe kjo është arsyeja pse unë do të përsos komentin tim: nëse jeni grua, të shkruash dhe të mos jetë shkrimi në mbrojtje të sistemit është një akt feminizmi. Të shkruash vetëm sepse ke nevojë, sepse ke diçka për të thënë. Nuk ka rëndësi rezultati, përderisa po shkruani për të eksploruar mendimet tuaja edhe nëse mendimet tuaja nuk janë feministe.

Duhet kohë të shkruash. Kohë që nuk po e përdorni për t’u kujdesur për askënd ose për të fituar para ose për t’u dukur mirë apo për të kënaqur të tjerët. Në fakt, në varësi të ideve që shprehni, mund të mos jeni aspak të këndshme. Të shkruash do të thotë të kalosh shumë kohë vetëm, të mendosh për mendimet e tua. Si dhe shumë kohë duke lexuar e dëgjuar njerëzit e tjerë, duke diskutuar atë që lexoni me zë të lartë ose në kokën tuaj dhe duke mbledhur frytet e këtyre bisedave, idetë që ju ngjallin, të gjitha përmes shkrimit.

Autorja Alicia Kopf, e cila fitoi çmimin Documenta for Brother in Ice, me komente të njohura ndërkombëtare të shkëlqyera, mund të shërbejë si një shembull i çmimit që duhet të paguani për të shpëtuar nga fati juaj. Në intervista të shumta ajo ka shpjeguar se gjatë shumë viteve që punoi larg në studimet e saj, në mënyrë të padukshme dhe pa njohje shoqërore, familja e saj vuri në dyshim kohën që ajo kalonte atje. Nuk kontribuoi asgjë për familjen, e cila kishte nevojë për të dhe as nuk po fitonte para. Kur një burrë e bën këtë, njerëzit e pranojnë atë, fundi i tregimit. Ai është një artist i keqkuptuar ose është krijues shumë idealist … Nëse je grua, kjo nuk lejohet. Pas çmimit Documenta, i cili i fitoi asaj disa para, por mbi të gjitha prestigjin e njohjes si një shkrimtare e mirë dhe një artiste e madhe, qëndrimet e familjes së saj ndryshuan. Tani ajo në fakt po fitonte diçka për gjithë kohën që investoi.

Por cili është qëllimi i artit nëse jo fakti që është i lirë të krijohet? Pse ne gratë duhet të dëshmojmë se e bëjmë mirë, se puna jonë do t’i japë dikujt tjetër përveç vetes (para për familjen, prestigj brenda grupit shoqëror, një lloj të mire për njerëzimin) në mënyrë që të lejohet ajo kohë krijuese? Si arrin të jesh një shkrimtar i mirë përveçse të kalosh orë e orë të tëra duke shkruar tekste që nuk janë aq të mira? A nuk keni të drejtë të shkruani nëse nuk synoni vetëm plotësimin e një dëshire personale?

Ideja seksiste që gratë ndjehen të plotësuara duke u kujdesur për nevojat e njerëzve të tjerë, por burrat gjejnë përmbushje kur kujdesen për veten është e rrënjosur thellë. Shkëputja nga kjo ide dhe gjetja e kohës për të eksploruar veten është thellësisht feministe.

Le të shtojmë edhe disa faktorë të tjerë. Po sikur, përveçse të jesh grua, je e varfër? Po sikur të vuash nga racizmi? Ju kanë parë me përbuzje përgjatë gjithë jetës tuaj vetëm sepse nuk jeni gruaja e duhur? Sa forcë, sa besim në veten tuaj do t’ju duhej për t’u ulur dhe për të dëgjuar veten? Sa fat, sa kontakte dhe sa punë do të duhej për t’i dhënë mundësinë punës suaj për t’u lexuar një ditë? Sa e vështirë do të ishte për botën letrare që ju ka refuzuar që të ndalojë së injoruari? Për sa talent do të kishit nevojë para se njerëzit të ndalonin së shikuari nga lartë dhe të detyrohen të pranojnë se ajo që ju shkruani është letërsi, pa e pështyrë fjalën “e gruas” më parë, sikur të ishte një gjë e tmerrshme të jesh grua?

Të shkruarit ju largon nga vendi i juaj i caktuar në botë, ku i shërbeni dhe i nënshtroheni ideve të burrave dhe ju jep një vend midis atyre zërave që kanë diçka për të thënë. Në të vërtetë, kur shkruani, besoni se keni diçka për të thënë dhe kur doni të publikoni, është sepse besoni se ajo që keni për të thënë është e denjë për t’u dëgjuar. Kjo nuk është aspak e keqe kur gjatë gjithë jetës suaj u është thënë se janë burrat ata që janë shkrimtarë, që kanë ide të vlefshme dhe që meritojnë vëmendje.

Kur më kërkuan të përzgjedhja një listë të veprave të trillimeve feministe, në vend të jo-trillimeve, librat e parë që më erdhën në mendje ishin ata që trajtonin temat e zakonshme feministe. Por pastaj e zgjerova fokusin tim për të menduar për librat që më kishin nxjerrë nga zona ime e rehatisë sepse më hapën veshët për zërat që nuk kisha pritur t’i gjeja. Ata ishin të gjithë libra nga autore gra që e kishin hequr veten nga pjesët e caktuara në jetë dhe në kushtet më të pabesueshme, kishin marrë kohën e nevojshme për të krijuar atë që e ndjenin. Të shkruash librat që ato kanë shkruar është akt feminist, pa dyshim. Njëjtë është edhe botimi, përkthimi dhe leximi i tyre.

Kur isha fëmijë, lexova Ditarin e Ana Frank dhe kuptova se ishte shkruar nga një grua. Një vajzë, për të qenë më të saktë. Sigurisht, pa asnjë shpresë se do të botohej ndonjëherë. Por atje isha me librin në duar dhe kishte pjesë që më lëvizën thellësisht. Askush nuk i dha asaj leje për të menduar; ajo thjesht e mori mbi vete. Ishte libri i parë nga një grua që unë lexova dhe e vendosa në vetëdije, në fakt ishte shkruar nga dikush me të njëjtin emër si tezja dhe kushërira ime. Kisha shkruar që kur e mbaj mend veten, për kënaqësi, pothuajse në fshehtësi. Tani, befas, imagjinova emrin tim në kopertinën e një libri. M’u desh shumë kohë – gati tridhjetë vjet para se të botohej vepra ime e parë. Por erdhi koha. Këtë e bëra sepse dëgjova veten, sepse i dhashë vetes kohë, sepse besoja, në kundërshtim me atë që tha bota, se zëri im ia vlente të dëgjohej.

Shpresoj se kjo listë e librave që kam bashkuar do të inkurajojë gratë e tjera të shkruajnë. Shpresoj se ato do të gjejnë një libër në të cilin ato e shohin veten të reflektuar dhe që u jep atyre një shtysë. Që dialogët të krijohen dhe idetë të zbulohen. Është përgjegjësi e secilës prej nesh që kemi më shumë të drejta, më shumë hapësirë dhe më shumë liri që të përpiqemi të arrijmë tek të gjithë. Ashtu që asnjë autore potenciale grua të mos qëndrojë e varrosur nën peshën e zërit (shpesh nga jashtë, por edhe më keqdashës kur vjen nga brenda) që thotë jo, nuk e meritoni kohën që dëshironi t’i kushtoni shkrimit.

Njëmbëdhjetë nga dhjetë

Pra, tani është koha për të zgjedhur. Dhjetë vepra trillimi që sipas mendimit tim kanë kontribuar në feminizëm dhe vlen të theksohen. Nuk mund të mos mendoj se dhjetë libra janë shumë pak për një fushë kaq të gjerë. Por ne do të kishim të njëjtin problem nëse do të ishin 100: si të zgjedhim 100 nga kaq shumë kandidatë të mundshëm? Dhe si mund të më besohet që zgjedhja të bëhet me mençuri?

Unë kam qenë gjithmonë një lexuese kaotike. Një libër të çon në një tjetër dhe harta ime e leximit ka vrima të pafalshme së bashku me dendësitë e çuditshme në zonat ku do të isha e lumtur të qëndroja përgjithmonë. Kam studiuar letërsi ruse, katalanase, frënge, angleze, amerikane të veriut, latino -amerikane, klasike dhe spanjolle. Si mund t’i mbuloj të gjitha letërsitë e tjera, me bagazhin tim të shtrembëruar të pëlqimeve dhe mospëlqimeve? Për më tepër, shumica e librave që kam studiuar ishin shumë, shumë larg feminizmit. Unë jam zhytur në libra jo-kanonikë, sepse ata më janë sjellë nga miq të vërtetë ose imagjinarë, të bërë nga prerje interesash të gjetura në tekstet që gllabëroj ose në internet. Gjithçka që kam lexuar rastësisht ose duke kërkuar arsye për mangësi të caktuara, e bën një gjë të qartë: Unë thjesht nuk mund t’i qasem kësaj liste si një përzgjedhje e librave më të mirë apo edhe atyre më të përshtatshëm. Unë thjesht nuk kam lexuar shumë ose mjaftueshëm.

Sidoqoftë, ajo që mund të bëj është të mendoj për çfarë më ka çuar përpara kur kam lexuar. Që më ka bërë të ndihem e shoqëruar. Që më ka frymëzuar të shkruaj ose të kërkoj më shumë libra. Dhe kjo është çfarë kam shqyrtuar ndër mendime. Unë jam duke kërkuar plagët e asaj që kam lexuar vitet e fundit; ajo që më ka ndryshuar dhe ka mbetur me mua. Dhe këto plagë të bukura, që më zbukurojnë dhe më ndihmojnë të bëhem ajo që jam, janë libra që dua t’i lexojnë të gjithë. Jo sepse ato janë më të mirat ose më të rëndësishmet ose diçka e tillë. Ata nuk kanë nevojë për krahasime: shkëlqejnë me dritën e tyre. Sidoqoftë, jam përpjekur të siguroj një shkallë të larmisë në mënyrë që të ketë diamante që i përshtaten pothuajse çdo shijes. Disa kanë qenë më të shiturat, të tjerat janë të vështira për tu gjetur. Poezi dhe prozë, nga kënde të ndryshme të botës. Disa prej tyre janë të shkruara në gjuhë katalonase, ndërsa të tjerat janë përkthime. Disa me humor dhe solemnitet, disa të ilustruar dhe disa të lexuar me zë të lartë.

Në fund, unë kam zgjedhur njëmbëdhjetë, jo dhjetë, vetëm për të treguar papërshtatshmërinë e përzgjedhjes. Do të doja që kjo listë t’ju frymëzonte të më shkruani listat tuaja, lista që shumëzohen me mijëra, duke krijuar shkrime të pashembullta në tryezën time. Për çdo dhjetë libra që rekomandoj, mund të më rekomandoni njëmbëdhjetë të tjerë. Kështu së bashku ne prodhojmë një listë që është e papërdorshme për shkak të sasisë dhe larmisë dhe ekstravagancës. Dëshironi të bashkoheni? Ne kemi rrjetet tona, bujarinë tonë, njohuritë tona.

Evening Primrose, Kopano Matlwa

Prania e dhimbshme, e mahnitshme e trupit në praktikat feministe. Jo vetëm një ligjërim, por një trup i prekshëm dhe i fuqishëm, në një histori për dhunën kundër trupave që dëshirojnë (por nuk arrijnë) të mbytin ide. Protagonistja e Matlwa -s ballafaqohet me kontradiktën e të qenurit ende jo feministe, e të qenurit ende jo ksenofobe, e të qenurit ende e pa privilegjuar. Me një fije të kuqe gjaku që rrjedh nëpër të, duke lënë shenjën e saj të pashlyeshme.

Kalaixnikov, Maria Sevilla

Poezitë që nxjerrin bukuri të papërpunuar dhe vrazhdësi të bukur, subjekti poetik i Sevilla-s shihet pa keqardhje apo dramë. Poezi që lexohet më së miri me zë të lartë, si një plagë aq e thellë brenda jush, që akoma mbin vite pas kontaktit tuaj të parë. Kthehuni pastaj për ta shqyrtuar, me siguri se diçka më e mirë do të lulëzojë nga ajo që ishte para se ta lexonit.

Passion, Jeanette Winterson

Leximi i Winterson ju bën të ndiheni më të lirë; të jetoni dhe të shkruani. Ajo luan me kohën dhe hapësirën, me zhanret dhe shumë më tepër. Ndërsa e lexoni, ju ndiqni personazhet në një udhëtim që ju sjell tek vetja, në qendër të asaj që jeni, nën petkun e përshtatshmërisë, në atë që nuk jeni gjithmonë të gatshëm të pranoni. Unë nuk e rekomandoj këtë mbi veprat e saj të tjera si një preferencë për vetë romanin, por për përkthimin e Dolors Udina në katalonisht të titulluar La passió, të cilën ajo e ka rishikuar 30 vjet pas versionit të saj të parë, me të gjitha bagazhet e një përkthyesi të jashtëzakonshëm në shpinë dhe në zemrën e saj.

Crianzas, Susy Shock

Një trans teze, siç e përshkruan veten Susy Shock, u shkruan letra fqinjëve, familjeve të shokëve të klasës së nipit të saj, të gjithë botës. Letrat vlen të mbahen pranë: gjithmonë ka transfobë, homofobë, seksistë të gatshëm për të shprehur përbuzjen dhe agresionin e tyre. Këto tekste thellësisht politike u paraqitën së pari si podkaste në lavaca.org. Koleksioni në këtë vëllim është i mbushur me poezi, forcë, humor, dritë dhe të vërtetë. Me pak fjalë, dashuri për jetën.

Accabadora, Michela Murgia (përkthyer në anglisht nga Sylvester Mazzarell)

Rrjetet e grave, jeta e grave, fuqia e grave edhe në situata ku ato duken të pafuqishme. Në një Sardenjë aq të afërt dhe aq të largët, vajza e Akabadorës kujton të kaluarën dhe tregon ndikimin e saj në të tashmen.

Hadeel, Rafeef Zidah

Megjithëse ky incizim i fjalëve të folura nuk është përkthyer në katalonisht, ne patëm rastin ta dëgjonim në Barcelona Poesia 2019 dhe ka video të shumta të titruara të shfaqjeve të saj në internet. Zëri i saj është një rrjedhë e ndërgjegjes që depërton në venat tuaja, ju kap me të vërtetën dhe ritmin e saj, fuqia e të cilit qëndron në guximin për të ekzistuar dhe ngritur veten në një botë që më mirë do ta kishte të heshtur.

Negrata de merda, Denise Duncan

Çfarë ndodh kur vajza juaj e zezë ju thotë juve, një nënëje të bardhë, se e pashmangshmja sapo ka ndodhur, se ajo është quajtur “një zezake e ndyrë”? Çfarë vendimesh merrni dhe pse? Denise Duncan ka shkruar një shfaqje që është e përsosur në tensionin e saj narrativ, duke krijuar shqetësim në audiencën e saj  përmes dialogëve në të cilët racizmi, përçmimi, marrëdhëniet dhe paragjykimet klasore thurin një tragjedi që është më pak se epike, por aq më njerëzore për të.

Una nena muy blanca, Mariana Komiseroff

Trileri i Komiseroff është një përrallë, një tragjedi e cila është një goditje në fytyrë për këdo që nuk e ka përjetuar kurrë varfërinë dhe kurrë nuk ka guxuar ta shqyrtojë atë përtej stereotipeve dhe titujve të thjeshtë sipërfaqësor. Ajo shkruan për një lagje komplekse, plot jetë. Jo vetëm sepse janë të vështira, siç janë, por edhe sepse janë plot hollësi. Megjithatë, kur të vijë momenti, drita delikate shkëlqen nga lagjet e varfra të Buenos Aires të portretizuara në libër.

La senyoreta Keaton i altres bèsties, Teresa Colom

Fantazi dhe komplote joreale për t’ju çuar larg. Një koleksion delikatesash të çuditshme në të cilat poetja Teresa Colom përdor formën narrative për të nxjerrë në pah poezinë në tregimet dhe imazhet që ofron.

Permagel, Eva Baltasar

Të jesh apo të mos jesh nuk është çështja. Pyetja është si të jesh, si të ekzistosh kur ndihesh i dëbuar dhe i bllokuar nga jeta. Nëse jeni ndjerë ndonjëherë vetëvrasës në një moment të jetës tuaj, ky libër do t’ju heq frymën, do të relativizojë ankthin ekzistencial, do të tregojë se nëse nuk gjeni një mënyrë për të ekzistuar, jeta do t’ju marrë dhe do t’ju bëjë atë që do. Dhe kjo nuk është gjithmonë një gjë e keqe.

The Diving Pool, Yoko Ogawa (e përkthyer nga Stephen Snyder)

Një studim i mizorisë, një katalog i kënaqësive të papërmendura. Ogawa shkatërron infantilizimin, objektifikimin dhe banalizimin e vajzave adoleshente që jemi mësuar t’i shohim në shumicën e literaturës kanonike dhe paraqet një protagoniste të acaruar, duke pulsuar me padurim për të përjetuar gjithçka dhe asgjë më shumë.

E përktheu: Rejsa Kuçi

Tekstin origjinal mund ta gjeni në: https://revistaidees.cat/en/escriure-com-a-acte-feminista/?fbclid=IwAR163y2OIHV2AulZvQGCl18IUjiBmKNIIH0cFE8Xzpge-0Y1SK0eAKh7jWw

QIKA

Qendra për Informim, Kritikë dhe Aksion - QIKA është organizatë e themeluar në gusht të vitit 2020, që për qëllim ka mbrojtjen dhe promovimin e të drejtave të barabarta për të gjithë qytetarët e Republikës së Kosovës.